Chark-eiland

Chark-eiland جزیره خارگ Jazire-ye Chark
Geografie
Ligging	Persiese Golf
Koördinate	29°14′42″N 50°18′36″O
Oppervlakte	20 vk km
Administrasie
Iran
Provinsie	Busjehr
Demografie
Bevolking	8 193 (2016)

Chark-eiland (Persies: جزیره خارگ), internasionaal bekend as Kharg en dikwels die “Verbode Eiland” genoem, is ’n Irannese eiland in die Persiese Golf.

Die eiland lê ongeveer 25 km van die kus van Iran af en sowat 483 km noordwes van die Straat van Hormoes. Dit het ’n totale oppervlakte van ongeveer 20 km² en beskik oor sy eie varswaterbron.

Chark-eiland word administratief bestuur deur die aangrensende Busjehr-provinsie. Die eiland is strategies baie belangrik, aangesien dit ’n seehawe verskaf vir die uitvoer van tot 90% van Iran se olieprodukte.

Die eiland bevat verskeie belangrike argeologiese terreine, insluitend die ruïnes van ’n Christelike klooster wat moontlik reeds uit die 7de eeu dateer. Daar is ook grafte, tempels en ’n Achaemenidiese wygskrif-inskripsie op Chark-eiland uit die tydperk tussen 550 en 330 v.C.

Die eiland was eeue lank ’n belangrike handelspost en was in die 18de eeu deel van die koloniale ryk van die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie.

In die 1960’s is dit vir die eerste keer as ’n olieterminaal ontwikkel onder die bewind van Mohammad Reza Pahlavi, in vennootskap met die Amerikaanse oliemaatskappy Amoco.

Geskiedenis

Chark word in die 10de-eeuse geografiese werk Hudud al-'Alam genoem as ’n goeie bron van pêrels omstreeks 982 n.C. Dit is deur die Sassanidiese Ryk beskou as deel van die distrik Ardašir-ḵorra, en was ’n belangrike tussenstop vir handelskepe wat tussen Indië en die suidelike hawe van Basra gevaar het. In 1218 het die geograaf en bibliograaf Yaqut al-Hamawi die eiland besoek. Vrugte- en dadelpalmverbouing het in hierdie tyd ook tot die handelsprodukte bygedra.

In 1645 het Nederlandse matrose van ’n verbygaande vloot die eiland “Delft” genoem, na die setel van een van die kantore van die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie. Chark is in 1665 besoek deur die Franse reisiger Jean de Thévenot, wat handel met Isfahan en Basra aangeteken het.

In 1753 het die Nederlandse Ryk ’n handelspost en ’n fort (Mosselstein) op die eiland gevestig nadat hulle permanente besit van die eiland van Mir Nasáir, die Arabiese heerser van Bandar Rig, verkry het in ruil vir ’n geskenk van 2 000 roepies. In 1766 is die Nederlandse fort deur Mir Mahanna, die goewerneur van Bandar Rig, ingeneem.

Die eiland is kortliks in 1837 deur die Britte beset om die Beleg van Herat te blokkeer, maar is gou teruggegee. Dit is deur die Perse verlaat voor die Anglo-Persiese Oorlog (1856–1857), en in Desember 1856 weer deur Britse magte beset. Omstreeks 1900 was die bevolking van die eiland ondergeskik aan die heerser van die Hayat-Dawudi-volk, gebaseer in Bandar Rig.

Chark-olie-laaiterminaal (1967)

In 1956 het werk begin om oliereservoirs op Chark te bou om olie te stoor wat vanaf die Gasjsaran-olieveld per pyplyn aangekom het. In die 1960’s, onder die bewind van die sjah Mohammad Reza Pahlavi, is die eiland in samewerking met die Amerikaanse maatskappy Amoco tot ’n olieterminaal ontwikkel. Teen ongeveer 1975 was daar drie groot olieterminale: die Kharg-terminaal, die Sea Island-terminaal en die Darius-terminaal, asook die Chark Chemiese Kompleks, ook bekend as die Khemco-terminaal. Chark-eiland het die grootste buitelandse ruolie-terminaal ter wêreld geword en die belangrikste see-uitvoerterminaal vir Irannese olie. Amoco se eiendom is ná die Irannese Rewolusie in 1979 onteien.

Die eiland is in die 1980’s tydens die Iran-Irakse Oorlog gebombardeer, en die fasiliteite is in die herfs van 1986 buite werking gestel. Swaar bombardemente deur die Irakse Lugmag tussen 1980 en 1988 het die meeste terminaalfasiliteite vernietig. Kharg-eiland was in die middel van die Darius-olieveld geleë, wat ook deur die intense bombardemente vernietig is. Herstelwerk aan die fasiliteite het baie stadig gevorder, selfs ná die einde van die oorlog in 1988. In 2009 het Iran 950 miljoen vate ruolie via die suidelike Chark-olieterminaal uitgevoer of verruil.

In 2015 is die terminaalfasiliteite op die eiland bedryf deur die Nasionale Iraanse Olie Maatskappy.

In Maart 2026 is berig dat Israel oorweeg het om die eiland te bombardeer, terwyl die Verenigde State die moontlikheid oorweeg het om die eiland te beset. Op 13 Maart 2026 het die Verenigde State aangekondig dat militêre installasies op Chark-eiland gebombardeer is as deel van die Aanvalle op Iran in 2026.