Gaan na inhoud

Dataïsme

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Dataïsme logo.

Dataïsme is 'n term wat gebruik is om die ingesteldheid of filosofie te beskryf wat geskep word deur die opkomende betekenis van Groot Data. Dit is die eerste keer in 2013 deur David Brooks in The New York Times gebruik.[1] Die term is uitgebrei om te beskryf wat historikus Yuval Noah Harari, in sy boek Homo Deus: A Brief History of Tomorrow van 2015, 'n opkomende ideologie of selfs 'n nuwe vorm van godsdiens noem, waarin "inligtingvloei" die "hoogste waarde" is ".[2] In kuns is die term deur Albert-Laszlo Barabasi gebruik om te verwys na 'n kunstenaarsbeweging wat data as sy primêre bron van inspirasie gebruik.[3]

Geskiedenis[wysig | wysig bron]

"As jy my vra om die opkomende filosofie van die dag te beskryf, sou ek sê dit is data-isme", het David Brooks in Februarie 2013 in The New York Times geskryf.[1] Brooks het aangevoer dat in 'n wêreld van toenemende kompleksiteit, staatmaak op data kognitiewe vooroordele kan verminder en "gedragspatrone wat ons nog nie opgemerk het" kan verlig nie.[1]

In 2015 het Steve Lohr se boek Data-ism gekyk na hoe Groot Data die samelewing transformeer, deur die term te gebruik om die Groot Data-revolusie te beskryf.[4][5]

In sy 2016-boek Homo Deus: A Brief History of Tomorrow, voer Yuval Noah Harari aan dat alle mededingende politieke of sosiale strukture as dataverwerkingstelsels gesien kan word: "Dataïsme verklaar dat die heelal uit datavloei bestaan, en die waarde van enige verskynsel of entiteit word bepaal deur sy bydrae tot dataverwerking" en "ons kan die hele menslike spesie interpreteer as 'n enkele dataverwerkingsisteem, met individuele mense wat as sy skyfies dien."[2][6] Volgens Harari behoort 'n Datais "maksimeer datavloei deur aan meer en meer media te koppel". Harari voorspel dat die logiese gevolgtrekking van hierdie proses is dat mense uiteindelik aan algoritmes die gesag sal gee om die belangrikste besluite in hul lewens te neem, soos met wie om te trou en watter loopbaan om te volg.[7][8] Harari voer aan dat Aaron Swartz die "eerste martelaar" van dataïsme genoem kan word.[9]

In 2022 het Albert-László Barabási die term "dataïsme" geskep om 'n kunsbeweging te definieer wat data posisioneer as die sentrale manier om die natuur, samelewing, tegnologie en menslike wese te verstaan.[3] Hierdie beweging beklemtoon die noodsaaklikheid vir kuns om met data te integreer om relevant te bly in die kontemporêre samelewing.

Dataïsme reageer op die ingewikkeldheid en onderlinge verbondenheid van moderne sosiale, ekonomiese en tegnologiese terreine, wat individuele begrip oortref. Dataïsme bepleit die gebruik van metodologieë uit verskeie velde soos wetenskap, besigheid en politiek in kuns, en beskou hierdie samesmelting as noodsaaklik vir kuns om sy betekenis en invloed te behou.

Kritiek[wysig | wysig bron]

In kommentaar op Harari se karakterisering van dataïsme, meen sekuriteitsontleder Daniel Miessler dat dataïsme nie die uitdaging bied aan die ideologie van liberale humanisme wat Harari beweer nie, omdat mense terselfdertyd in hul eie belangrikheid en dié van data sal kan glo.[10]

Harari self opper kritiek, soos die probleem van bewussyn, wat dit onwaarskynlik is dat dataïsme sal belig. Hy stel voor dat mense ook kan uitvind dat organismes nie algoritmes is nie.[11] Dataïsme impliseer dat alle data publiek is, selfs persoonlike data, om die stelsel as 'n geheel te laat werk, wat 'n faktor is wat vandag reeds weerstand uitlok.[12] Ander ontleders, soos Terry Ortleib, het gekyk na die mate waarin dataïsme 'n distopiese bedreiging vir die mensdom inhou.[13]

Die Facebook–Cambridge Analytica-dataskandaal het gewys hoe politieke leiers Facebook se gebruikers se data gemanipuleer het om spesifieke sielkundige profiele te bou wat voortgegaan het om die netwerk te manipuleer. 'n Span data-ontleders het die KI-tegnologie wat deur Cambridge Analytica ontwikkel is, rondom Facebook se data weergegee en kon die volgende reëls definieer: 10 “likes” stel 'n masjien in staat om 'n persoon soos 'n kollega te ken, 70 likes soos 'n vriend sou, 150 likes soos 'n ouer sou, 300 likes soos 'n minnaar sou, en verder kan dit moontlik wees om 'n volk beter te ken as wat hulle hulself ken.[14]

Sien ook[wysig | wysig bron]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. 1,0 1,1 1,2 Brooks, David (4 Februarie 2013). "Opinion | The Philosophy of Data". The New York Times (in Engels (VSA)). ISSN 0362-4331. Besoek op 5 Januarie 2018.
  2. 2,0 2,1 Harari, Yuval Noah (2017). Homo Deus: A Brief History of Tomorrow. UK: Vintage Penguin Random House. p. 428. ISBN 9781784703936.
  3. 3,0 3,1 Barabási, Albert-László (23 September 2022). "Why the World Needs 'Dataism,' the New Art Movement That Helps Us Understand How Our World Is Shaped by Big Data". news.artnet.com/. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 Januarie 2024. Besoek op 1 Januarie 2024.{{cite web}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (link)
  4. Igo, Sarah E. (20 Maart 2015). "You can run from Big Data, but can you hide?". Washington Post (in Engels (VSA)). ISSN 0190-8286. Besoek op 5 Januarie 2018.
  5. Lohr, Steve (Mei 2015). Data-ism : The Revolution Transforming Decision Making, Consumer Behavior, and Almost Everything Else (First uitg.). New York, NY: HarperBusiness. ISBN 978-0062226815. OCLC 861210012.
  6. Harari, Yuval. "'Homo sapiens is an obsolete algorithm': Yuval Noah Harari on how data could eat the world". Besoek op 5 Januarie 2018.
  7. Harari, Yuval Noah (2017). Homo Deus: A Brief History of Tomorrow. UK: Vintage Penguin Random House. p. 445. ISBN 9781784703936.
  8. Harari, Yuval Noah (26 Augustus 2016). "Yuval Noah Harari on big data, Google and the end of free will". Financial Times. Besoek op 5 Januarie 2018.
  9. Yuval Noah Harari (18 April 2013). "Data Processing - Part 1" (Video). YouTube. Besoek op 27 September 2018.
  10. "Some Thoughts on Dataism". Daniel Miessler (in Engels (VSA)). 7 April 2017. Besoek op 5 Januarie 2018.
  11. "From Humanism to Dataism. A future scenario. - Dataethical Thinkdotank". Dataethical Thinkdotank (in Engels (VK)). 25 April 2017. Besoek op 5 Januarie 2018.
  12. Steven Parton (30 September 2018). "The Rise of Dataism: A Threat to Freedom or a Scientific Revolution?". Singularityhub.com. Besoek op 18 November 2019.
  13. Terry Ortlieb (2017-03-07), is Harari Dataism Dystopian, https://www.youtube.com/watch?v=Ev0Q4tCwgdI, besoek op 2018-01-05 
  14. Hannes Grassegger; Mikael Krogerus (28 Januarie 2017). "The Data That Turned the World Upside Down". Vice.com. Besoek op 18 November 2019.

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]