Devolusie

Devolusie is die statutêre oordrag van bevoegdhede deur die sentrale regering van 'n soewereine staat om op 'n subnasionale vlak, soos streeks- of plaaslike vlak, te regeer.[1] Dit is 'n vorm van administratiewe desentralisasie. Gebiede met afgewentelde bevoegdhede kan wetgewing aanneem wat op die gebied van toepassing is, en geniet gevolglik 'n hoër mate van outonomie.[2]
Devolusie verskil van federalisme daarin dat die afgewentelde bevoegdhede van die subnasionale owerheid tydelik en omkeerbaar kan wees en uiteindelik by die sentrale regering bly berus. Die staat bly dus de jure 'n eenheidstaat.[3] Wetgewing wat afgewentelde parlemente of vergaderings tot stand bring, kan deur die sentrale regering herroep of gewysig word, net soos enige ander wet. In federale stelsels word die bestaan van die subeenhede se regering daarteenoor in die grondwet gewaarborg, sodat die sentrale regering die subeenhede se bevoegdhede nie eensydig kan ontneem nie (dus nie sonder 'n grondwetwysigingsproses nie). Die subeenhede geniet onder devolusie dus 'n laer mate van beskerming as onder federalisme.[4]
Volgens land
[wysig | wysig bron]Australië
[wysig | wysig bron]Australië is 'n federasie. Dit het ses state en twee gebiede met minder bevoegdhede as die state.
Die Australiese Hoofstadgebied het selfregering in 'n referendum van 1978 verwerp, maar het van 1979 af beperkte selfregering onder 'n huis van vergadering gekry en in 1988 'n wetgewende vergadering met ruimer bevoegdhede.
Die Noordelike Gebied het staatskap in 'n referendum van 1998 verwerp. Die verwerping was vir sowel die Australiese as die Noordelike Gebied se regering 'n verrassing.
Die statebondsparlement in Canberra kan gebiedswetgewing ongeldig verklaar. Een bekende voorbeeld daarvan is die Noordelike Gebied se kortstondige wetgewing oor vrywillige genadedood.
Kanada
[wysig | wysig bron]Hoewel Kanada 'n federale staat is, val 'n groot deel van sy landmassa in die noorde onder die wetgewende jurisdiksie van die federale regering; dié dele word gebiede eerder as provinsies genoem. Dit is sedert 1870 die geval. In daardie jaar het die Akte van Oorgawe, oftewel die Rupert's Land and North-Western Territory Order, die toelating van Rupertsland en die Noordwestelike Gebied tot Kanada bewerkstellig, ingevolge artikel 146 van die Constitution Act, 1867 en die Rupert's Land Act 1868. Die Manitoba Act, 1870, wat Manitoba uit 'n deel van Rupertsland geskep het, het die res as die Noordwestelike gebiede aangewys, waaroor die Parlement ingevolge die Constitution Act, 1871 volle wetgewende gesag sou uitoefen.
Yukon is in 1898 uit die Noordwestelike gebiede gesny, maar het 'n gebied gebly. In 1905 is die provinsies Alberta en Saskatchewan uit die Noordwestelike gebiede gesny. Dele van Rupertsland is by die provinsies Ontario en Quebec gevoeg, wat dié provinsies uit hul vroeëre smal strook om die Sint Lawrence en die laer Groot Mere noordwaarts uitgebrei het. Die distrik Ungava was van 1895 tot 1912 'n streeksadministratiewe distrik van Kanada se Noordwestelike gebiede. Die Parlement van Kanada het die vastelandgedeeltes van dié distrik met die aanvaarding van die Quebec Boundary Extension Act, 1898 en die Quebec Boundaries Extension Act, 1912 oorgedra. Die status van die binneland van Labrador, wat as deel van Ungava beskou is, is in 1927 deur die Britse regsprekende komitee van die geheime raad besleg, wat ten gunste van die Dominium Newfoundland beslis het. Die eilande wes en noord van Quebec het deel van die Noordwestelike gebiede gebly, waaruit Nunavut in 1999 geskep is.
Sedert die 1970's dra die federale regering sy streeksbesluitnemingsbevoegdhede aan die gebiedsregerings oor. Dit beteken groter plaaslike beheer en aanspreeklikheid deur die noorderlinge oor besluite wat vir die gebiede se toekoms sentraal is. In 1999 het die federale regering Nunavut ingevolge 'n grondeisooreenkoms met die Inuïete geskep, die inheemse volk van Kanada se Arktiese streek. Sedertdien wentel die federale regering wetgewende jurisdiksie stadig na die gebiede af. Om die gebiede in staat te stel om selfstandiger en welvarender te word en 'n sterker rol in die Kanadese federasie te speel, word as 'n sleutelkomponent van die ontwikkeling van Kanada se noorde beskou. Van die drie gebiede is devolusie in Yukon die verste gevorder.
Op 18 Junie 2021 het Nunatsiavut, die Inuïete se selfregeringsowerheid in Labrador, gesê dat dit die proses begin het om die devolusie van kinderbeskermingsdienste van Newfoundland en Labrador se departement van kinders, seniors en maatskaplike ontwikkeling te verkry, met die doel dat die onderhandelinge binne drie jaar afgehandel word.[5][6][7]
Noordwestelike gebiede
[wysig | wysig bron]Die Noordwestelike gebiede is van 1870 tot in die 1970's vanuit Ottawa regeer, behalwe vir die kort tydperk tussen 1898 en 1905 toe 'n verkose vergadering dit regeer het. Die Carrothers-kommissie is in April 1963 deur die regering van Lester B. Pearson aangestel om die ontwikkeling van regering in die gebiede te ondersoek. Dit het in 1965 en 1966 meningsopnames in die gebiede gedoen en in 1966 verslag gedoen. Een van die belangrikste aanbevelings was dat die setel van die regering in die gebied self geplaas moet word, en Yellowknife is gevolglik as gebiedshoofstad gekies. Die oordrag van baie verantwoordelikhede van die federale regering is aanbeveel en uitgevoer, waaronder onderwys, kleinsake, openbare werke, maatskaplike dienste en plaaslike regering. Sedert die verslag het die gebiedsregering verantwoordelikheid vir verskeie ander programme en dienste oorgeneem, onder meer die lewering van gesondheidsorg, maatskaplike dienste, onderwys, die administrasie van lughawens en bosbestuur. Die wetgewende jurisdiksie van die gebiedswetgewer word in artikel 16 van die Northwest Territories Act uiteengesit.
Die regering van Kanada onderhandel nou oor die oordrag van die departement van kroon-inheemse betrekkinge en noordelike sake se oorblywende provinsieagtige verantwoordelikhede in die Noordwestelike gebiede. Dit sluit die wetgewende bevoegdhede, programme en verantwoordelikhede vir grond en hulpbronne in wat met die departement se program vir noordelike sake verband hou, ten opsigte van:
- bevoegdhede om natuurlike hulpbronne bo en onder die oppervlak in die Noordwestelike gebiede te ontwikkel, te bewaar, te bestuur en te reguleer, met die oog op die administrasie van mynbou en minerale (ook olie en gas), waterbestuur, grondbestuur en omgewingsbestuur;
- bevoegdhede om openbare grond te beheer en te administreer, met die reg om sodanige grond te gebruik, te verkoop of andersins van die hand te sit; en
- bevoegdhede om royalty's en ander inkomste uit natuurlike hulpbronne te hef en in te vorder.
Die regering van die Noordwestelike gebiede, die Aboriginal Summit en die regering van Kanada het elk 'n hoofonderhandelaar vir devolusie aangestel, en 'n raamwerkooreenkoms is in 2004 gesluit. Die mikpunt vir die afhandeling van die devolusiegesprekke oor die Noordwestelike gebiede was Maart 2007. Struikelblokke oor die oordrag van bestaande federale werknemers na die gebiedsregering, en die onopgeloste vraag hoeveel geld die Noordwestelike gebiede vir sy hulpbronne sal ontvang, het die sluiting van 'n devolusie-ooreenkoms egter vertraag.
Nunavut
[wysig | wysig bron]In 1963 het die federale regering die Carrothers-kommissie aangestel om na die kwessie van regering in die noorde te kyk. Na uitgebreide studie en oorlegpleging het die kommissie bevind dat die verdeling van die Noordwestelike gebiede waarskynlik sowel raadsaam as onvermydelik is. Daar is besef dat die noorderlinge hul eie sake wou behartig en die geleentheid daarvoor gegun moet word. Terselfdertyd het die kommissie opgemerk dat regeringshervorming daaraan moet voorafgaan, en dit het die instelling van 'n nuwe stelsel van verteenwoordigende regering aanbeveel. Gevolglik het die federale regering in die laat 1960's en 1970's geleidelik kiesafdelings geskep en baie federaal bestuurde programme na die gebiedsregering oorgedra. Die noorderlinge het al hoe meer verantwoordelikheid vir die daaglikse bestuur van hul eie sake oorgeneem.
In 1982 het 'n volkstemming in die Noordwestelike gebiede die vraag gestel: "Dink u die Noordwestelike gebiede moet verdeel word?" Van die stemgeregtigdes het 53% aan die volkstemming deelgeneem, en 56,4% van hulle het ja gestem. Die stemopkoms en die steun vir verdeling was in die oostelike Arktiese streek veral sterk. Die Inuïetbevolking van die oostelike deel van die gebied het die idee van selfregering al hoe meer aanvaar, want dit is as die beste manier beskou om hul kultuur en tradisies te bevorder en te beskerm en hul eie streeksbelange aan te spreek.
Sowel die wetgewende vergadering van die Noordwestelike gebiede as die federale regering het die idee aanvaar om die gebied te verdeel. Dit is as 'n belangrike stap beskou om die Inuïete en ander inwoners van die sentrale en oostelike Arktiese streek in staat te stel om hul eie lot te bepaal. Daar was egter voorbehoude, want sekere praktiese oorwegings moes aandag kry voor stappe gedoen kon word. Eerstens moes uitstaande grondeise besleg word. Tweedens moes al die partye oor 'n nuwe grens saamstem. Laastens moes al die partye oor die verdeling van bevoegdhede tussen die gebieds-, streeks- en plaaslike regeringsvlakke saamstem. Die verskillende regerings en inheemse groepe het nou saamgewerk om dié doelwitte te verwesenlik.
Die Nunavut-grondeisooreenkoms is in November 1992 deur die Inuïete bekragtig, op 25 Mei 1993 deur die eerste minister van Kanada onderteken en in Junie van dieselfde jaar deur die Kanadese Parlement aangeneem. Dit was die grootste skikking van 'n inheemse grondeis in die Kanadese geskiedenis en het die Inuïete eiendomsreg oor 350 000 km² gegee. Dit het hulle ook kapitaaloordragte van meer as $1,1 miljard van die federale regering oor die daaropvolgende 14 jaar gegee. Dié geld word in trust gehou en die rente word vir 'n verskeidenheid projekte gebruik, waaronder finansiering vir streeksondernemings en studiebeurse vir studente. Die Inuïete het ook 'n deel van die hulpbronroyalty's, jagregte en 'n groter rol in die bestuur van die grond en die beskerming van die omgewing gekry. Die grondeisooreenkoms het die regering van Kanada ook verbind om wetgewing aan die Parlement voor te stel om 'n nuwe gebied in die oostelike deel van die Noordwestelike gebiede te skep.
Terwyl die onderhandelinge oor 'n grondeisskikking gevorder het, is daar ook gewerk om die moontlike jurisdiksiegrense van 'n nuwe oostelike gebied te bepaal. 'n Voorstel is in 'n volkstemming van Mei 1992 aan al die kiesers van die Noordwestelike gebiede gestel, en van dié wat gestem het, het 54% die voorgestelde grens gesteun. Die regering van die Noordwestelike gebiede, Nunavut Tunngavik Incorporated (die Inuïete se eiseorganisasie) en die federale regering het die grens vir die verdeling formeel in die Nunavut Political Accord aanvaar. Die laaste stukkie het op 10 Junie 1993 in plek geval, toe die Nunavut Act koninklike bekragtiging ontvang het. Dit het die gebied Nunavut amptelik tot stand gebring en 'n regsraamwerk vir sy regering verskaf, en het 1 April 1999 as die dag vasgestel waarop die nuwe gebied tot stand sou kom.
Die regering van Nunavut onderhandel met die regering van Kanada oor 'n devolusie-ooreenkoms. Nunavut Tunngavik Incorporated, die organisasie van die Inuïete van Nunavut, neem ook aan die onderhandelinge deel om te verseker dat die Inuïete se belange verteenwoordig word.
Devolusie oor natuurlike hulpbronne na die regering van Nunavut het met die aanstelling van 'n ministeriële verteenwoordiger vir Nunavut-devolusie gevorder. Die verteenwoordiger het vergaderings met belanghebbendes gehou, waaronder die rade wat ingevolge die Nunavut-grondeisooreenkoms ingestel is en gebieds- en federale regeringsdepartemente, om te bepaal of devolusie sal plaasvind en, indien wel, wat die toekomstige mandaat daarvan sal wees. Die regering van Nunavut en Nunavut Tunngavik het onderhandelaars aangestel.
Yukon
[wysig | wysig bron]In 1896 het prospekteerders goud in Yukon ontdek, wat 'n reusagtige goudstormloop aangewakker het en die bevolking van Yukon baie vinnig laat groei het. Teen 1898 het Dawson die grootste Kanadese stad wes van Winnipeg geword, met 'n bevolking van 40 000. Die Kanadese regering het gevolglik die gebied Yukon in 1898 amptelik tot stand gebring. Die Noord-Wes Berede Polisie is ingestuur om Kanadese jurisdiksie te verseker, en die Yukon Act het vir 'n kommissaris voorsiening gemaak om die gebied te administreer. Die wet van 1898 het aan die kommissaris in die raad "dieselfde bevoegdhede om ordonnansies te maak ... as wat die luitenant-goewerneur van die Noordwestelike gebiede besit, handelende met die advies en instemming van sy wetgewende vergadering" toegeken. Wysigings aan die Yukon Act het die raad in 1908 in 'n verkose liggaam omskep.
Die gebiedsregering het mettertyd ruimer funksies uitgeoefen. Die tersaaklike ontwikkelings sluit die volgende in:
- Teen die middel-1960's het skole, openbare werke, welsyn en verskeie ander sake van plaaslike aard onder gebiedsadministrasie gekom.
- Die groter gesag van verkose raadslede in die daaropvolgende tydperk het tot beduidende veranderinge in die Yukon-kommissaris se rol bygedra. In 1979 het opdragte van die minister van Indiaanse sake en noordelike ontwikkeling die kommissaris gelas om verkose lede en die uitvoerende raad belangrike beleidsbesluite te laat neem, met die bepaling dat sy optrede normaalweg op die advies van die verkose uitvoerende raad moet berus en met dié raad se instemming geneem moet word.
- Soos in die Noordwestelike gebiede is federale verantwoordelikhede in die 1980's na die Yukon-regering oorgedra. In 1988 het die minister en die Yukon-regeringsleier 'n memorandum van ooreenkoms onderteken wat die partye verbind het om die devolusie van die oorblywende provinsieagtige verantwoordelikhede na die Yukon-regering te vergemaklik. Verantwoordelikhede wat sedertdien oorgedra is, sluit visserye, mynveiligheid, paaie binne die gebied, hospitale en gemeenskapsgesondheidsorg, olie en gas, en natuurlike hulpbronne in.
- Gesprekke om grond- en hulpbronbestuursverantwoordelikhede na die Yukon-regering oor te dra, het in 1996 begin, gevolg deur 'n formele federale devolusievoorstel aan die Yukon-regering in Januarie 1997. In September 1998 is 'n devolusieprotokol-ooreenkoms onderteken om die devolusieonderhandelinge te rig. Op 28 Augustus 2001 is 'n finale konsep van die devolusie-oordragooreenkoms vir oorweging voltooi. Die Yukon-devolusie-oordragooreenkoms is op 29 Oktober 2001 gesluit, waarmee die regering van Kanada die oordrag van die oorblywende provinsieagtige verantwoordelikhede vir grond-, water- en hulpbronbestuur op 1 April 2003 aan die regering van Yukon moontlik gemaak het.
Frankryk
[wysig | wysig bron]In die laat 1980's het die Franse regering 'n proses van desentralisasie onderneem. Streke is eers geskep en verkose streeksvergaderings is ingestel. Saam met die departementsrade is dié liggame verantwoordelik vir infrastruktuurbesteding en -onderhoud (skole en hoofweë) en sekere maatskaplike besteding. Hulle vorder inkomste deur eiendomsbelasting en verskeie ander belastings in, en daarby word 'n groot deel van die besteding deur direkte toekennings aan sulke owerhede verskaf.[8]
Daar is ook groepe wat devolusie of volle onafhanklikheid vir Oksitanië, Baskeland, Korsika, Elsas en Bretagne vra.
Meksiko
[wysig | wysig bron]Die Federale Distrik
[wysig | wysig bron]Al die samestellende state van Meksiko is volkome outonoom en vorm 'n federasie. Die Federale Distrik, wat oorspronklik uit Meksikostad en ander munisipaliteite bestaan het, is in 1824 geskep om die hoofstad van die federasie te wees. As sodanig is dit regstreeks deur die sentrale of federale regering regeer, en die president van Meksiko het sy goewerneur of uitvoerende regent aangestel. Hoewel die munisipaliteite binne die Federale Distrik outonoom was, was hul bevoegdhede beperk. In 1928 is dié munisipaliteite afgeskaf en in nie-outonome delegaciones, oftewel stadswyke, en 'n "sentrale departement" omskep, wat later Meksikostad genoem is. In 1970 is dié departement in vier nuwe delegaciones verdeel, en Meksikostad is grondwetlik gedefinieer as sinoniem met en van dieselfde omvang as die hele Federale Distrik.[9] Die stadswyke van die Federale Distrik is dus stadswyke van Meksikostad.
In die 1980's het die burgers van die Federale Distrik, die volkrykste federale entiteit in Meksiko, begin om tuisbestuur te eis: 'n devolusie van outonomie om hul regeringshoof regstreeks te kan verkies en 'n wetgewende vergadering in te stel. In 1987 is 'n vergadering van verteenwoordigers by grondwetlike dekreet geskep, waarvan die lede deur die volkstem verkies is. Die devolusie van die uitvoerende mag is eers in 1997 toegestaan, toe die eerste regeringshoof deur die volkstem verkies is. Uiteindelik is bevoegdhede in 2000 aan die delegaciones afgewentel, hoewel in beperkte mate: inwoners kan hul eie hoofde van die stadswykregering (jefes delegacionales) verkies, maar die delegaciones het geen regulerende bevoegdhede nie en word nie, soos die munisipaliteite van die samestellende state, deur 'n raad van trustees saamgestel nie.
Die outonomie, of tuisbestuur, van die Federale Distrik is deur die federale regering toegestaan, wat dit in beginsel kan intrek. Die president van Meksiko het steeds in sommige besluite die laaste woord (hy moet byvoorbeeld sommige aanstellings goedkeur), en die Kongres van die Unie hersien die Federale Distrik se begroting en stel die perk op sy skuld.[10]
Sommige linkse groepe en politieke partye bepleit sedert die 1980's 'n volle devolusie van bevoegdhede deur die Federale Distrik in die twee-en-dertigste samestellende staat van die federasie te omskep, met "staat van die Vallei van Meksiko" as voorgestelde naam om dit van die deelstaat Meksiko te onderskei; 'n ander voorgestelde naam is "staat van Anahuac".
Inheemse volke
[wysig | wysig bron]In 'n wysiging van die grondwet van Meksiko is die land as 'n "multikulturele nasie" gedefinieer wat op die inheemse volke gegrond is.[11] Hulle kry "vrye selfbeskikking" om die maatskaplike, ekonomiese, kulturele en politieke organisasie te kies waarvoor hulle verteenwoordigers demokraties moet verkies, op watter wyse hulle ook al wil, tradisioneel of andersins, solank vroue dieselfde geleenthede het om aan hul maatskaplike en politieke lewe deel te neem. Daar is egter geen voorgeskrewe grense vir hul gebiede nie, en hulle val steeds onder die jurisdiksie van die munisipaliteite en state waarin hulle geleë is; die inheemse volke kan verteenwoordigers tot die munisipale rade verkies. In die praktyk word hulle toegelaat om 'n outonome vorm van selfregering te hê, maar hulle is steeds onderworpe aan die regte en verantwoordelikhede wat die federale grondwet en die grondwette van die state waarin hulle geleë is, bepaal.[12]
Spanje
[wysig | wysig bron]Die Spaanse grondwet van 1978 het outonomie toegestaan aan die nasionaliteite en streke waaruit die koninkryk Spanje bestaan.
Onder die stelsel van outonomieë (Spaans: Estado de las Autonomías) is Spanje beskryf as "merkwaardig vir die omvang van die bevoegdhede wat die afgelope 30 jaar vreedsaam afgewentel is"[13] en as 'n "buitengewoon gedesentraliseerde land", met die sentrale regering wat net 18% van die openbare besteding verteenwoordig, die streeksregerings 38%, die plaaslike rade 13% en die sosialesekerheidstelsel die res.[14]
In 2010 het die grondwetlike hof beslis dat referendums van enige aard, gedefinieer as 'n meting van die openbare mening van alle stemgeregtigde burgers (apellatio ad populum), nie sonder die regering se goedkeuring gehou kan word nie.[15][16]
Op 12 Desember 2013 het die Katalaanse regering aangekondig dat 'n referendum oor selfbeskikking gehou sou word. Die sentrale regering van Spanje meen dat 'n bindende referendum ongrondwetlik is en nie gehou kan word nie.[17] Op 1 Oktober 2017 het die streeksregering 'n referendum gehou, hoewel die Spaanse howe dit onwettig verklaar het. Verskeie leiers is daarna gearresteer en op aanklagte van opstand en rebellie gevange gesit. Die streekspresident het na Brussel gevlug, maar het uitlewering vrygespring omdat dié misdrywe nie deel van die Belgiese reg of die Europese arrestasiebevel is nie.[18] Op 21 Desember 2017 is nuwe verkiesings gehou waarin die pro-onafhanklikheidspartye 'n skrale meerderheid behaal het, en 'n breë koalisie van grondwetgetroue partye het teleurstelling en kommer oor die toekoms uitgespreek.
Verenigde Koninkryk
[wysig | wysig bron]In die Verenigde Koninkryk is afgewentelde regering in 1921 deur die Government of Ireland Act 1920 vir Noord-Ierland geskep, in September 1997 vir Wallis en Skotland na referendums met 'n gewone meerderheid, en in Mei 1998 vir Londen. Tussen 1998 en 1999 is die Skotse Parlement, die Senedd (die Walliese Parlement), die Noord-Ierse Vergadering en die Londense Vergadering by wet ingestel. Die Veldtog vir 'n Engelse Parlement, wat Engelse devolusie steun, naamlik die instelling van 'n afsonderlike Engelse parlement of vergadering, is in 1998 gestig.
'n Referendum is op 18 September 2014 in Skotland gehou waarin die burgers gevra is of Skotland 'n onafhanklike land moet wees.[19] Met 'n marge van ongeveer 55% teenoor 45% het die mense wat in Skotland woon, die voorstel verwerp.[20] Die leiers van die drie grootste Britse politieke partye het op 16 September 2014 'n nuwe devolusieskikking vir Skotland in die geval van 'n nee-stem onderneem en belowe om "vinniger, veiliger en beter verandering" te lewer,[21] en as gevolg van dié stemming en die beloftes wat tydens die referendumveldtog gemaak is, het die Britse premier David Cameron planne aangekondig om bykomende bevoegdhede na die Skotse regering af te wentel, waarvan die aard deur die Smith-kommissie bepaal sou word.[22] Dié bevoegdhede is later in die Scotland Act 2016 oorgedra.[23] Na die uitslag van die Brexit-stemming op 23 Junie 2016 het stemme vir verdere devolusie opgegaan,[24] waaronder gedifferensieerde lidmaatskap van die Europese enkelmark vir die afgewentelde gebiede van die Verenigde Koninkryk.[25]
Die Yorkshire-party is 'n streeksgesinde politieke party in Yorkshire, 'n historiese graafskap van Engeland. Dit is in 2014 gestig en veg vir die instelling van 'n afgewentelde Yorkshire-vergadering binne die Verenigde Koninkryk, met bevoegdhede oor onderwys, die omgewing, vervoer en behuising.[26] In die burgemeestersverkiesing van Wes-Yorkshire in 2021 het die Yorkshire-party derde gekom.
Verenigde State
[wysig | wysig bron]
In die Verenigde State is die federale regering en die staatsregerings soewerein. Omdat die Indiaanse stamme en die regerings wat hulle gevorm het, die stigting van die Verenigde State voorafgaan, bestaan hul regsposisie as soewereine naas dié van die individuele state en die federale regering. Die regsverhoudinge met die Indiaanse stamme en hul regeringstrukture val onder die jurisdiksie van die Kongres. Dié verhouding is vir elk van die meer as 500 stamme uniek, en behels ook internasionale verdrae tussen verskeie stamme en Spanje, Groot-Brittanje en uiteindelik die Verenigde State. Gebiede val onder die regstreekse jurisdiksie van die Kongres, en gebiedsregerings word dus deur wette van die Kongres afgewentel. Politieke onderafdelings van 'n staat, soos 'n county of 'n munisipaliteit, is 'n soort afgewentelde regering en word deur die betrokke staat se grondwet en wette omskryf.
Distrik Columbia
[wysig | wysig bron]In die Verenigde State bied die Distrik Columbia 'n illustrasie van afgewentelde regering. Die distrik vorm nie deel van enige staat nie en het sy eie verkose regering. Op baie maniere funksioneer dit van dag tot dag soos nog 'n staat, met sy eie wette, howestelsel, departement van motorvoertuie, openbare universiteit en so meer. Die regerings van die 50 state beskik egter kragtens die Amerikaanse Grondwet oor 'n wye reeks voorbehoue bevoegdhede, en die meeste van hul wette kan deur geen handeling van die Amerikaanse federale regering ongeldig gemaak word nie. Die Distrik Columbia staan daarteenoor grondwetlik onder die uitsluitlike beheer van die Amerikaanse Kongres, wat die huidige distriksregering by wet geskep het. Enige wet wat die distrik se wetgewer aanneem, kan deur 'n optrede van die Kongres tersyde gestel word, en die distriksregering kan trouens deur 'n gewone meerderheidstem in die Kongres ingrypend verander of afgeskaf word.
Lys van eenheidstate met devolusie
[wysig | wysig bron]| Jaar | Staat | Regeringsvorm | Hoofstreekseenhede | Ander streekseenhede |
|---|---|---|---|---|
| 1995 | Semipresidensiële republiek onder 'n erflike diktatuur | 67 rayons en 11 stede | Outonome republiek: Nachitsjewan | |
| 2009 | Presidensiële republiek | 9 departemente | ||
| 1980 | Presidensiële republiek | 15 streke | ||
| 1949 | Kommunistiese staat | 22 provinsies (Taiwan word as die 23ste provinsie opgeëis), 5 outonome streke en 4 munisipaliteite | Twee spesiale administratiewe streke: | |
| 1991 | Presidensiële republiek | 32 departemente | Een hoofstadsdistrik, Bogotá, het dieselfde outonomie en voorregte as die Colombiaanse departemente. | |
| 1992 | Parlementêre republiek | 13 streke (kraje) | Een hoofstadsdistrik, Praag, het dieselfde outonomie en voorregte as die Tsjeggiese streke. | |
| 1849 | Parlementêre konstitusionele monargie | 5 streke en 98 kommunes | Twee outonome gebiede: | |
| 1919 | Parlementêre republiek | 19 streke | Åland | |
| 1982 | Semipresidensiële republiek | 18 streke | ||
| 1991 | Parlementêre republiek | 9 streke (een daarvan het de facto onafhanklikheid verklaar: Abchasië (1999)), 1 stad en 2 outonome republieke (een daarvan het ook de facto onafhanklikheid verklaar: Suid-Ossetië (2006)) | Twee streke:
| |
| 1975 | Parlementêre republiek | 13 streke | Berg Athos | |
| 1950 | Presidensiële republiek | 38 provinsies, waarvan 9 'n spesiale status het | Provinsies met spesiale status:
| |
| 1946 | Parlementêre republiek | 20 streke, waarvan 5 'n spesiale mate van outonomie het | Twee outonome provinsies: | |
| 1947 | Parlementêre konstitusionele monargie | 47 prefekture | ||
| 1964 | Presidensiële republiek | 47 counties gebaseer op 47 distrikte, met 47 verkose goewerneurs, erken deur die grondwet van 2010[27][28] | ||
| 1991 | Parlementêre republiek | 32 distrikte en 3 munisipaliteite | Twee provinsies:
| |
| 1918 | Parlementêre semi-konstitusionele monargie | 1 munisipaliteit | ||
| 1989 | Vergadering-onafhanklike republiek onder 'n militêre junta | 7 state en 7 streke | De jure outonome staat: Wa-staat | |
| 1954 | Parlementêre konstitusionele monargie | 12 provinsies en 3 Karibiese openbare liggame | Kleiner samestellende lande: | |
| 1986 | Parlementêre konstitusionele monargie | 16 streke | Twee gebiede in vrye assosiasie:
Twee afhanklikhede:
| |
| 1986 | Diargiese presidensiële sosialistiese republiek onder 'n outoritêre diktatuur | 15 departemente | Twee outonome streke:
| |
| 1975 | Parlementêre konstitusionele monargie | 20 provinsies | Een hoofstadgebied:
Een outonome streek: | |
| 1993 | Semipresidensiële republiek | 25 streke | Een provinsie op die eerste vlak:
| |
| 1987 | Presidensiële republiek | 17 streke (ook die BARMM), 82 provinsies, 144 stede, 1 491 munisipaliteite en 42 028 barangays | Outonome Streek Bangsamoro in Moslem-Mindanao | |
| 1976 | Semipresidensiële republiek | 308 munisipaliteite | Twee outonome streke:
| |
| 2006 | Parlementêre republiek | 138 munisipaliteite en 23 stede | Twee outonome provinsies: | |
| 1978 | Parlementêre konstitusionele monargie | 9 provinsies | Een hoofstadgebied: | |
| 1996 | Parlementêre republiek met 'n uitvoerende presidentskap | 9 provinsies | ||
| 1948[a] 1987[b] |
Presidensiële republiek | 5 provinsies en 5 stede | ||
| 1978 | Parlementêre konstitusionele monargie | 17 outonome gemeenskappe, waarvan 2 'n spesiale mate van outonomie oor belastinginvordering het | Twee outonome stede: | |
| 1987 | Semipresidensiële republiek | 9 provinsies | ||
| 1992[29] | Parlementêre konstitusionele monargie | 21 streke en 290 munisipaliteite[30][31] | ||
| 1950 | Semipresidensiële republiek | 22 onderafdelings | ||
| 1992 | Semipresidensiële republiek onder 'n outoritêre diktatuur | 2 provinsies, 1 outonome provinsie (Gorno-Badachsjan) en 'n sone van regstreekse sentrale bestuur (die distrikte van republikeinse ondergeskiktheid) | Een outonome stad | |
| 1977 | Presidensiële republiek met 'n dominante party | 30 streke | Zanzibar | |
| 1976 | Parlementêre republiek | 9 streke en 5 munisipaliteite | Tobago | |
| 1996 | Semipresidensiële republiek | 24 oblaste (provinsies) en een outonome republiek | Outonome Republiek van die Krim (de jure; deur Rusland geannekseer as die Republiek van die Krim) | |
| 1998[c] 1999[d] |
Parlementêre konstitusionele monargie | 4 samestellende lande, waarvan 3 afgewentelde regerings het | Oorsese gebiede, kroonbesittings | |
| 1991 | Semipresidensiële republiek | 9 provinsies en een onafhanklike stad | Karakalpakstan |
Notas
[wysig | wysig bron]- ↑ Die eerste plaaslike verkiesings is weens die Korea-oorlog eers in 1952 gehou. Plaaslike regering is in die nadraai van die staatsgreep van 16 Mei 1961 opgeskort, toe aangekondig is dat plaaslike outonomie tot die hereniging van Korea opgeskort sou word.
- ↑ Plaaslike regering is in die nadraai van die Juniestryd vir Demokrasie hervat. Plaaslike raadsverkiesings word sedert 1991 gehou en verkiesings vir die hoofde van plaaslike regerings sedert 1995.
- ↑ Noord-Ierland.
- ↑ Skotland en Wallis.
Verwysings
[wysig | wysig bron]- ↑ "What is devolution?". BBC Academy (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 Februarie 2019. Besoek op 22 Februarie 2019.
- ↑ "Devolution: A beginner's guide" (in Engels). 29 April 2010. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 Februarie 2019. Besoek op 22 Februarie 2019.
- ↑ "Devolution: what is it and what powers would cities get?". Channel 4 News (in Engels). 14 Mei 2015. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 Februarie 2019. Besoek op 22 Februarie 2019.
- ↑ "Devolution, federalism and a new constitution for the UK". Public Law for Everyone (in Engels). 8 Januarie 2014. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 Februarie 2019. Besoek op 22 Februarie 2019.
- ↑ Grimes, Jolene (18 Junie 2021). "Nunatsiavut to Self-Govern Child Welfare Services in Labrador Inuit Communities". VOCM (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Junie 2021. Besoek op 28 Februarie 2022.
- ↑ Careen, Evan. "Nunatsiavut Government planning to take over child-welfare system for Labrador Inuit". SaltWire (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Junie 2021. Besoek op 19 Junie 2021.
- ↑ NTV News (18 Junie 2021). "Nunatsiavut Government planning to take control of child welfare services" (in Engels). ntv.ca. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 Julie 2022. Besoek op 28 Februarie 2022.
- ↑ Game, Chris (6 Junie 2016). "Look to French in great devolution battle". birminghampost (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 Februarie 2019. Besoek op 22 Februarie 2019.
- ↑ "Article 44, Political Constitution of the United Mexican States, Second Title, Second Chapter, 44th article" (in Spaans). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 September 2007. Besoek op 1 Augustus 2007.
- ↑ "Código Financiero del Distrito Federal" (PDF) (in Spaans). Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 8 Augustus 2007. Besoek op 1 Augustus 2007.
- ↑ "Second Article of the Political Constitution of the United Mexican States" (in Spaans). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 Augustus 2007.
- ↑ Affairs, Executive and Indigenous. "Aboriginal Peoples and Devolution". www.eia.gov.nt.ca (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 Februarie 2019. Besoek op 22 Februarie 2019.
- ↑ Mallet, Victor (18 Augustus 2010). "Flimsier footings". Financial Times (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 10 Desember 2022. Besoek op 25 Augustus 2010.
- ↑ "A survey of Spain: How much is enough?". The Economist (in Engels). 6 November 2008. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 10 September 2009. Besoek op 25 Augustus 2010.(abonnement vereis)
- ↑ Fernández Ramos, Severiano. "Las consultas populares no referendarias mediante votación: ¿un artificio del derecho público español?". La Administración al Día (in Spaans). Instituto Nacional de Administración Pública. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Augustus 2024. Besoek op 12 Augustus 2024.
- ↑ "Sentencia Tribunal Constitucional 31/2010, Fundamentos (nº69)". hj.tribunalconstitucional.es (in Spaans). Tribunal Constitucional. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Augustus 2024. Besoek op 12 Augustus 2024.
- ↑ "Spain to block Catalonia independence referendum". BBC News (in Engels). 12 Desember 2013. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 3 Februarie 2017. Besoek op 29 Januarie 2017.
- ↑ "Catalonia region profile". BBC News (in Engels). 11 Junie 2018. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Junie 2018. Besoek op 20 Junie 2018.
- ↑ "Salmond calls for independence referendum in 2014". BBC News (in Engels). 10 Januarie 2012. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Oktober 2013. Besoek op 30 Junie 2014.
- ↑ "Scotland votes no to independence". BBC News – Scotland decides (in Engels). BBC. 19 September 2014. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 19 September 2014. Besoek op 19 September 2014.
- ↑ "Scottish independence: Cameron, Miliband and Clegg sign devolution". The Independent (in Engels). 16 September 2014. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 16 Januarie 2017. Besoek op 13 Januarie 2017.
- ↑ "Scottish Referendum David Cameron Devolution Revolution". The Guardian (in Engels). 19 September 2014. Besoek op 19 September 2014.
- ↑ "Scotland Act 2016" (in Engels). legislation.gov.uk. 2016. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 Junie 2016. Besoek op 11 Junie 2016.
- ↑ Taylor, Brian (9 Julie 2016). "Growing calls for federal UK in wake of Brexit vote". BBC News (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 April 2017. Besoek op 13 Januarie 2017.
- ↑ Brooks, Libby (20 Desember 2016). "Nicola Sturgeon: make Scotland's place in single market 'integral' to talks". The Guardian (in Engels). ISSN 0261-3077. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 Desember 2020. Besoek op 13 Januarie 2017.
- ↑ "Devolution" (in Engels). Yorkshire Party. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 April 2019. Besoek op 27 April 2019.
- ↑ Constitutions of Kenya Geargiveer 9 September 2018 op Wayback Machine webwerf.
- ↑ "Kenya's Devolution" (in Engels). Wêreldbankgroep. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 November 2015. Besoek op 5 Januarie 2016.
- ↑ "Kommunallag (1991:900)" [Munisipale wet (1991:900)]. Ministerie van Finansies (in Sweeds). Regering van Swede. 1 Januarie 2015 [13 Junie 1991]. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 29 Junie 2022. Besoek op 7 November 2022.
- ↑ Kullander, Björn (9 Junie 2021). "Regioner, lista" [Streke, lys] (in Sweeds). Swedish Association of Local Authorities and Regions. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 November 2022. Besoek op 7 November 2022.
- ↑ "Municipalities in alphabetical order 2022-01-01" (PDF) (in Engels). Statistics Sweden. 1 Januarie 2022. Geargiveer (PDF) vanaf die oorspronklike op 7 November 2022. Besoek op 7 November 2022.