Doodstraf

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Die doodstraf wêreldwyd (2020)
Uitvoering deur ophang in 'n galg (1946).

Die term doodstraf verwys na die wettige teregstelling van 'n mens as die swaarste straf vir 'n misdaad. Verskeie state, soos die Verenigde State van Amerika, pas nog die doodstraf toe. Die meeste state het egter die doodstraf afgeskaf of vir jare geen teregstellings uitgevoer nie. Vir duisende jare is teregstellings as die straf vir die swaarste misdade toegepas. Met die begin van die humanisme in Europa word die doodstraf vir die eerste keer krities gesien. Tot vandag is die status daarvan in terme van menseregte nog nie uitgeklaar nie. Die eerste staat wat die doodstraf afgeskaf het was die Groothertogdom Toskana in 1786.

Geskiedenis[wysig | wysig bron]

Die doodstraf bestaan ​​al vir duisende jare. Historiese bronne dui aan dat hierdie soort straf reeds deel van die regstelsel was in die tyd toe mense nog in stamme gewoon het. Oor die algemeen kon 'n misdaad in daardie tyd gestraf word deur die oortreder die slagoffer te laat vergoed, lyfstraf, verbanning of teregstelling. Dit is egter redelik waarskynlik dat omdat gemeenskappe destyds baie klein was, daar min misdade binne die gemeenskap gepleeg is en daar ook 'n groot mate van onwilligheid was om 'n lid van die gemeenskap te verban of dood te maak. Dit was egter nie van toepassing op misdade wat deur mense buite hul eie gemeenskap gepleeg is nie. Selfs relatief geringe misdade, soos diefstal deur iemand van buite hul eie gemeenskap, is as 'n aanval op die hele gemeenskap beskou en is soms swaar gestraf. Misdade wat deur iemand van 'n naburige stam gepleeg is, kon lei tot vetes wat vir geslagte geduur het, maar is ook dikwels met amptelike verskonings en vergoeding hanteer. Hierdie vergoeding kon wesenlik wees (bv. betaal vir die skade met vee of slawe), die uitruil van bruide of bruidegoms, maar daar kon ook besluit word dat terugbetalings met bloed gedoen moes word. Soms is dierebloed aanvaar, wat mensebloed kon vervang, maar soms is iemand uit die oortreder se stam ook vir teregstelling aangebied. Dit hoef nie noodwendig die oortreder self te gewees het nie: die konflik was tussen twee gemeenskappe en nie tussen individue nie.

Later het stamme geleidelik in nasies verenig. Deur nabygeleë lande en stamme te verower, het bevolkings ook vermeng. ’n Hoërklas het ontwikkel ​​op grond van godsdiens, rykdom of mag en minder op grond van die stam waaruit ’n persoon oorspronklik gekom het. Dit het gelei tot 'n toenemende behoefte om 'n eenvormige regstelsel in te stel, waarin verhoudinge tussen sosiale klasse formeel gevestig is.

Een van die oudste en bekendste regstelsels is die Codex Hammurabi. Strawwe is in hierdie kode ingesluit vir verskeie misdade, waarvan die erns van die sosiale klas van die oortreder en dié van die slagoffer afgehang het. Die Codex Hammurabi het die doodstraf ingesluit vir die vals beskuldiging van iemand van moord, owerspel en die verkragting van 'n maagd.

Die Joodse Torah (wat glo van ongeveer 750 vC dateer) het voorsiening gemaak vir die doodstraf vir moord, ontvoering, toorkuns, sabbatsverbreking, godslastering en 'n wye verskeidenheid seksmisdade. Vandag word geglo dat teregstellings in Israel en Juda skaars was omdat die bewyslas moeilik was.

In Antieke Griekeland is die eerste wet omstreeks 621 vC deur Draco geskryf. Die doodstraf is vir 'n groot aantal misdade gebruik en die uitdrukking drakoniese maatreëls kom hieruit.

In Europa, gedurende die Middeleeue en daarna, was die doodstraf 'n algemene straf vir 'n wye verskeidenheid misdade. Byvoorbeeld, in Brittanje in die 18de eeu was nie minder nie as 222 misdade met die dood strafbaar, insluitend die ongemagtigde afkap van 'n boom of die steel van 'n dier. Gedurende hierdie tydperk is die doodstraf dikwels in ballingskap na een van die nuwe kolonies verander.

Liechtenstein was die eerste land ter wêreld wat die doodstraf in 1798 afgeskaf het. 'n Toenemende aantal lande het sedertdien die doodstraf heeltemal afgeskaf of nie meer toegepas nie. Die afskaffing van die doodstraf is een van die voorwaardes verbonde aan lidmaatskap van die Europese Unie.

State sonder doodstraf[wysig | wysig bron]

Hierdie 90 state en gebiede het die doodstraf afgeskaf (siviel/militêr):

Albanië 2007
Andorra 1990
Angola 1992
Armenië 2003
Australië 1985
Azerbeidjan 1998
België 1996
Bhutan 2004
Bosnië-Herzegowina 2001
Bulgarye 1998
Ciprus 2002
Colombia 1910
Costa Rica 1877
Denemarke 1978
Djiboeti 1995
Dominikaanse Republiek 1966
Duitsland 1949 (Wes) 1987 (Oos)
Ecuador 1906
Estland 1998
Filippyne 2006
Finland 1972
Frankryk 1981
Georgië 1997
Griekeland 2004
Guinee-Bissau 1993
Haïti 1987
Honduras 1956
Ierland 1990
Italië 1948/1994
Ivoorkus 2000
Kaap Verde 1981
Kambodja 1989
Kanada 1976/1998
Kiribati 1979
Kroasië 1990
Liberië 2005
Liechtenstein 1987
Litaue 1998
Luxemburg 1979
Malta 2000
Marshalleilande 1986
Masedonië 1991
Mauritius 1995
Mexiko 2005
Gefedereerde State van Mikronesië 1986
Moldawië 2006
Monaco 1962
Montenegro 1995
Mosambiek 1990
Namibië 1990
Nederland 1982
Nepal 1997
Nicaragua 1979
Nieu-Seeland 1989
Niue 2004
Noorweë 1979
Oekraïne 2000
Oostenryk 1950/1968
Oos-Timor 1999
Palau 1994
Panama 1903
Paraguay 1992
Pole 1997
Portugal 1976 (1867)
Roemenië 1990
Rwanda 2007
Solomoneilande 1978
Samoa 2004
San Marino 1865
São Tomé en Principe 1990
Senegal 2004
Serwië 1995
Seychelle 1993
Slowakye 1990
Slowenië 1989
Spanje 1995
Suid-Afrika 1997
Swede 1972
Switserland 1942/1992
Tsjeggië 1990
Turkmenistan 1999
Turkye 2006
Tuvalu 1978
Uruguay 1907
Vanuatu 1980
Vatikaanstad 1969
Venezuela 1863
Verenigde Koninkryk 1969
Ysland 1944

In hierdie 11 state is die doodstraf in die siviele reg afgeskaf (maar die doodstraf bestaan in die militêre reg):

Argentinië 1984
Bolivië 1997
Brasilië 1979 (1891[1])
Chili 2001
Cookeilande N/A
El Salvador 1983
Fidji 1979
Israel 1954
Kirgisië 2007
Letland 1999
Peru 1979

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. "Grondwet van Brasilië van 1891: Artikel 72, § 21. Tydens van diktatuure was daar die doodstraf 1938–1945 en 1969–1978 terug, maar dit is uitnaamreg gewees en daar is keen voltrekkinge gewees. Die laaste volltrekking van 'n veroordeel was 1876 in Pilar, AL". Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 Augustus 2013. Besoek op 27 Augustus 2021. no-break space character in |title= at position 46 (hulp)