Emiliano Zapata

Emiliano Zapata Salazar (8 Augustus 1879 – 10 April 1919) was 'n Meksikaanse rewolusionêr en guerrillaleier. Hy was 'n leidende figuur in die Meksikaanse Rewolusie van 1910–1920, die hoofleier van die volksrewolusie in die Meksikaanse staat Morelos, en die inspirasie van die landboubeweging genaamd Zapatismo.

Zapata is gebore in die landelike dorpie Anenecuilco, Morelos, in 'n era toe boeregemeenskappe onder toenemende onderdrukking van die kleingrondbesitterklas gekom het wat grond- en waterbronne vir suikerrietproduksie gemonopoliseer het met die steun van diktator Porfirio Díaz (president van 1877 tot 1880 en 1884 tot 1911). Zapata het vroeg reeds deelgeneem aan politieke bewegings teen die Porfiriato en die grondbesitters-hacendados, en toe die Rewolusie in 1910 uitbreek, het hy 'n leier van die boere-opstand in Morelos geword. In samewerking met 'n aantal ander boereleiers het hy die Bevrydingsleër van die Suide gevorm, waarvan hy gou die onbetwiste leier geword het. Zapata se magte het bygedra tot die val van Díaz en die Federale Leër in die Slag van Cuautla in Mei 1911 verslaan, maar toe die rewolusionêre leier Francisco I. Madero president geword het, het hy die rol van die Zapatistas verwerp en hulle as blote bandiete veroordeel.

In November 1911 het Zapata die Plan van Ayala afgekondig, wat aansienlike grondhervormings en die herverdeling van grond aan die boere vereis het. Madero het die Federale Leër gestuur om die Zapatistas in Morelos uit te roei. Madero se generaals het 'n verskroeideaardebeleid gevolg, dorpe afgebrand en hul inwoners met geweld verwyder, en baie mans in die Leër opgeroep of na dwangarbeidskampe in die suide van Mexiko gestuur. Sulke optrede het Zapata se aansien onder die boere versterk en daarin geslaag om die magte van Madero, gelei deur Victoriano Huerta, uit Morelos te verdryf. In 'n staatsgreep teen Madero in Februarie 1913 het Huerta die mag in Mexiko oorgeneem, maar 'n koalisie van konstitusionele magte in die noorde van Mexiko, gelei deur Venustiano Carranza, Álvaro Obregón en Francisco "Pancho" Villa, het hom in Julie 1914 met die steun van Zapata se troepe uit die posisie gesit. Zapata het nie die gesag erken wat Carranza as leier van die rewolusionêre beweging opgeëis het nie en het sy nakoming van die Plan van Ayala voortgesit.

In die nasleep van die rewolusionêre se oorwinning oor Huerta, het hulle probeer om magsverhoudinge in die Konvensie van Aguascalientes (Oktober tot November 1914) te finaliseer. Zapata en Villa het van Carranza weggebreek, en Mexiko het in 'n burgeroorlog onder die wenners verval. Ontsteld oor die alliansie met Villa, het Zapata sy energie gefokus op die heropbou van die samelewing in Morelos (wat hy nou beheer het), en die grondhervormings van die Plan van Ayala ingestel. Terwyl Carranza sy mag gekonsolideer het en Villa in 1915 verslaan het, het Zapata guerrilla-oorlogvoering teen die Carrancistas begin, wat op hul beurt Morelos binnegeval het en weereens verskroeideaardetaktieke gebruik het om die Zapatista-rebelle te verdryf. Zapata het Morelos in 1917 herower en die grootste deel van die staat teen Carranza se troepe gehou totdat hy in April 1919 in 'n lokval dood is. Na sy dood het Zapatista-generaals by Obregón teen Carranza geskaar en gehelp om Carranza te ontsetel. In 1920 het Zapatistas belangrike posisies in die regering van Morelos verkry na Carranza se val en baie van die grondhervormings wat deur Zapata in die vooruitsig gestel is, ingestel.

Bronnelys

• Brunk, Samuel (2008). The Posthumous Career of Emiliano Zapata. Austin: University of Texas Press. ISBN 978-0292717800. OCLC 637001600.
• Katz, Friedrich (1981). The Secret War in Mexico: Europe, the United States, and the Mexican Revolution. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0226425886. OCLC 464429991.
• Knight, Alan (1986). The Mexican Revolution. Vol. 2. Lincoln: University of Nebraska Press. ISBN 0803277717. OCLC 859937912.
• Krauze, Enrique (1997). Mexico: Biography of Power. New York: HarperCollins. ISBN 978-0060929176. OCLC 1109152037.
• Meade, Teresa A. (2016) [2010]. "Revolution from Countryside to City: Mexico". History of Modern Latin America: 1800 to the Present (2nd uitg.). Chichester: Wiley-Blackwell. pp. 161–179. ISBN 978-1118772485. OCLC 960231660.
• Rolls, Albert (2011). Emiliano Zapata: A Biography. Santa Barbara: Greenwood]isbn=978-0313380808. OCLC 701807906.
• Womack, John (1968). Zapata and the Mexican Revolution. New York: Vintage. ISBN 978-0394708539. LCCN 68-23947. OCLC 229185765.