Fiksieskryf

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search

Fiksieskryf is die skepping van niefeitelike prosatekste. Dit word dikwels as 'n verhaal aangebied wat veronderstel is om te vermaak of 'n skrywer se standpunt oor te dra. Kortverhale, romans, novelles, draaiboeke of dramas is van die tipes fiksieskryfstyle. Verskillende tipes outeurs beoefen fiksieksryf, insluitend romanskrywers, toneelskrywers, kortverhaalskrywers, dramaturge en draaiboekskrywers.

Kategorieë van prosafiksie[wysig | wysig bron]

Genrefiksie[wysig | wysig bron]

'n Genre is die onderwerp of kategorie wat deur skrywers gebruik word. Wetenskapfiksie, fantasie en raaiselfikse is voorbeelde van genres. Genrefiksie, ook bekend as populêre fiksie, is intrigegedrewe fiktiewe werke wat daarop gerig is om by 'n spesifieke literêre genre in te pas ten einde lesers en aanhangers te trek wat reeds met daardie genre vertroud is.[1]

Anders as literêre fiksie wat meer op tema en karakter fokus, is genrefiksie intrigegedrewe. Genrefiksie of populêre fiksie word met die oog op 'n groot leserskring geskryf en verkoop gewoonlik beter, hoofsaaklik omdat dit meer gekommersialiseer is. Die Twilight-reeks verkoop byvoorbeeld beter as Herman Melville se Moby Dick aangesien die "Twilight"-romans elemente van popkultuur bevat – romanse en vampiere.

Literêre fiksie[wysig | wysig bron]

Literêre fiksie is fiktiewe werke wat literêre meriete dra; dit is met ander woorde werke wat sosiale kommentaar, of politieke kritiek lewer of op 'n aspek van die menslike toestand fokus.

Literêre fiksie word gewoonlik met populêre, kommersiële, of genrefiksie gekontrasteer. Sommige kundiges beskryf hierdie verskil as 'n ontleding van die werklikheid (literêr) teenoor ontsnapping van die werklikheid (populêr). Die kontras tussen hierdie twee kategorieë is kontroversieel onder sommige kritici en kundiges.

Elemente van fiksie[wysig | wysig bron]

Karakter[wysig | wysig bron]

Die outeur Jenna Blum beskryf die proses van karakterskepping: "Dit voel soos wolletjie wat uit die lug hang, en wanneer jy daaraan trek, begin 'n trui homself brei en die volgende oomblik het jy 'n karakter wat uit materiaal gemaak is."[2]

Karakterisering is een van die vyf elemente van fiksie, tesame met die intrige, agtergrond, tema en skryfstyl. 'n Karakter is 'n deelnemer aan die verhaal en is gewoonlik 'n persoon, maar kan enige persona, identiteit, of entiteit wees wat uit 'n fiktiewe werk of opvoering tot stand kom.

Daar bestaan verskillende tipes karakters:

  • Perspektiefkarakter: die karakter uit wie se perspektief die verhaal beskou word. Die perspektiefkarakter is nie noodwendig die hoofkarakter in die verhaal nie.
  • Protagonis: die hoofkarakter van 'n verhaal
  • Antagonis: die karakter wat die protagonis teenstaan
  • Mindere karakter: 'n karakter wat in wisselwerking met die hoofkarakter optree. Hulle help met die verloop van die verhaal.
  • Kontraskarakter: 'n (gewoonlik mindere) karakter wie se eienskappe in teenstelling met dié van die hoofkarakter staan

Intrige[wysig | wysig bron]

Die intrige, of storielyn, is die weergee en ordening van die gebeure en handelinge van 'n verhaal. Dit begin by die aanvangsgebeurtenis, gevolg deur die stygende handeling, konflik, klimaks, dalende handeling en eindig dikwels met 'n oplossing.

Intrige bestaan uit aksie en reaksie, ook bekend as stimulus en respons, en het 'n begin, 'n middel en 'n einde.

Die klimaks van die roman bestaan uit 'n enkele aksiebelaaide toneel waarin die konflik (van die roman) opgelos word. Die klimaks word na aan die einde van die verhaal aangetref. Die hoofgedeelte van die handeling behoort voor die klimaks te kom.

Intrige het 'n middelvlakstruktuur: toneel en uitvloeisel. 'n Toneel is 'n dramaeenheid - waar die handeling plaasvind. Dan, na een of ander oorgang, volg die uitvloeisel - 'n emosionele reaksie en hergroepering, 'n nadraai.

Agtergrond[wysig | wysig bron]

Die agtergrond is die tyd en plek waarin 'n verhaal afspeel. Die omgewing is dikwels 'n werklike plek, maar kan 'n fiktiewe stad of land in ons eie wêreld, 'n ander planeet, of 'n alternatiewe heelal wees wat ooreenkomste met ons eie heelal toon, of nie. Soms word daar na die agtergrond as milieu verwys ten einde 'n konteks (soos 'n samelewing) buite die onmiddellike omgewing van die verhaal in te sluit. Dit is basies waar en wanneer die verhaal afspeel.

Tema[wysig | wysig bron]

Tema is die boodskap wat die skrywer aan die leser wil oordra, byvoorbeeld die geloof in die basiese goedheid van mense, of die feit dat dinge nie altyd is hoe dit lyk nie. Dit word dikwels die "moraal van die storie" genoem. Sommige fiktiewe werke bevat gevorderde temas soos moraliteit of die waarde van die lewe terwyl ander 'n baie oppervlakkige tema of glad nie 'n tema het nie.

Styl[wysig | wysig bron]

Styl behels die veelvuldige keuses wat fiksieskrywers bewustelik of onbewustelik tydens die skryf van 'n verhaal uitoefen. Dit omsluit nie net die groter prentjie, strategiese keuses soos oogpunt en keuse van verteller nie, maar ook persoon en tydvorm, taktiese keuses soos grammatika, leestekens, woordgebruik, sins- en paragraaflengtes en -struktuur, toon, beeldspraak, hoofstukgebruik, titelkeuses, ens. In die skeppingsproses van 'n verhaal versmelt hierdie keuses om die skrywer se stem, sy of haar eie unieke styl, te word.

Verteller[wysig | wysig bron]

Die verteller vertel die verhaal.

Oogpunt[wysig | wysig bron]

Oogpunt is die perspektief (of persoonlike of niepersoonlike "lens") waaruit die verhaal gekommunikeer word. Narratiewe oogpunt of narratiewe perspektief beskryf die verteller se standpunt, met ander woorde, die verteller se verhouding tot die verhaal wat vertel word.[3]

Toon[wysig | wysig bron]

Die toon van 'n literêre werk is 'n uitdrukking van die skrywer se gesindheid teenoor, of gevoelens oor, die onderwerp en lesers.[4][5]

Opskorting van ongeloof[wysig | wysig bron]

Opskorting van ongeloof is die leser se tydelike aanvaarding van die verhaalelemente as geloofwaardig, ongeag hoe ongeloofwaardig dit in die regte lewe mag voorkom.

Skrywers se sienings oor skryf[wysig | wysig bron]

Ernest Hemingway het geskryf: "Prosa is argitektuur, nie binnenshuise versiering nie."[6]Sjabloon:Page needed

In Stephen King, se niefiksie, deels outobiografiese, deels selfhelpverhandeling, On Writing: A Memoir of the Craft, gee hy lesers nuttige advies oor die ontwikkeling van hulle vaardigheid: "Beskrywing begin in die skrywer se verbeelding, maar word in die leser s'n voltooi."Sjabloon:Page needed

Kreatiewe Skryfwerk 101: Volgens Kurt Vonnegut[wysig | wysig bron]

Kurt Vonnegut, die outeur van die aangeprese romans, Cat's Cradle, Slaughterhouse-Five, en Breakfast of Champions, het in sy kortverhaalbundel, Bagombo Snuff Box, agt reëls gegee oor hoe om 'n suksesvolle verhaal te skryf. Die reëls word in die Inleiding van die versameling gelys.

"Kreatiewe Skryfwerk 101":

  1. Gebruik die tyd van 'n volslae vreemdeling op so 'n manier dat hy of sy nie voel dat dit 'n mors van tyd was nie.
  2. Gee die leser ten minste een karakter aan wie se kant hy of sy kan wees.
  3. Elke karakter moet iets wil hê, selfs al is dit net 'n glas water.
  4. Elke sin moet een van die volgende doen — óf meer van 'n karakter openbaar óf die handeling voorthelp.
  5. Begin so na as moontlik aan die einde.
  6. Wees 'n sadis. Maak nie saak hoe oulik en onskuldig jou hoofkarakters is nie, laat vreeslike dinge met hulle gebeur — sodat die leser kan sien van watter stoffasie hy of sy gemaak is.
  7. Skryf om net een persoon tevrede te stel. As jy 'n venster oopmaak en met die wêreld liefde maak, sal jou verhaal longontsteking kry.
  8. Verskaf van die begin af soveel inligting moontlik. Laat staan maar die spanning en afwagting. Lesers se begrip van wat aan die gang is, moet só volledig wees dat hulle die storie self sal kan klaarmaak indien die laaste paar bladsye deur kokkerotte geëet sou word."

Sien ook[wysig | wysig bron]

Aantekeninge[wysig | wysig bron]

  1. ^Sjabloon:Note Vonnegut, Kurt (1999). Bagombo Snuff Box pp. 9–10, –154. G. Putnam's Sons. ISBN 0-399-14505-2.
  2. ^Sjabloon:Note King, Stephen (2000). On Writing pp. 153–, –154. Scribner. ISBN 0-684-85352-3.
  3. ^Sjabloon:Note Abbott, Jillian (Sep., 2005). "How to keep tabs on your novel's progress". The Writer, p. 39.
  4. ^Sjabloon:Note Frey, James N. (1987). How to Write a Damn Good Novel. New York: St. Martin's Press. p. 164. ISBN 0-312-01044-3.
  5. ^Sjabloon:Note Monteleone, Tom (2004). The Complete Idiot’s Guide to Writing a Novel p. 51. Scribner. ISBN 1-59257-172-7. More than one of |author= and |last= specified (help)
  6. ^Sjabloon:Note Leder, Meg, ed. (2002). The Complete Handbook of Novel Writing p. 324. Writer’s Digest Books. ISBN 1-58297-160-9. More than one of |author= and |last= specified (help)AS1-onderhoud: Veelvoudige name: authors list (link) AS1-onderhoud: extra text: authors list (link)
  7. ^Sjabloon:Note Stanek, Lou Willett. (1994). So You Want to Write a Novel p. 15. Avon Books. ISBN 0-380-77688-X. More than one of |author= and |last= specified (help)

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. French, Christy Tillery. "Literary Fiction vs Genre Fiction". AuthorsDen. Besoek op 10 April 2013.
  2. Jenna Blum, 2013, The Modern Scholar published by Recorded Books, The Author at Work: The Art of Writing Fiction, Disk 1, Track 8, ISBN 978-1-4703-8437-1, “...a character who is made out of whole cloth.
  3. James McCracken, red. (2011). The Oxford English Dictionary (Online uitg.). Oxford University Press. Besoek op October 16, 2011.
  4. Sjabloon:Harvtxt
  5. Sjabloon:Harvtxt
  6. Charles Poore, New York Times, "Hemingway's Quality Built On a Stern Apprenticeship", ?, ?1954, p.

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]