Filippyne

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Republika ng Pilipinas (Filippyns)
Republic of the Philippines (Engels)
Republiek van die Filippyne
Vlag van die Filippyne Wapen van die Filippyne
Vlag Wapen
Nasionale leuse:
Maka-Diyos, Maka-Tao, Makakalikasan at Makabansa[1]
(Filippyns vir: "Vir God, Mense, Natuur en Land")
Volkslied: Lupang Hinirang
(Filippyns vir: "Gekose Land")
Ligging van die Filippyne
Hoofstad Manila[2]

14°35′N 120°58′O / 14.583°N 120.967°O / 14.583; 120.967

Grootste stad Quezon Stad

14°38′N 121°02′O / 14.633°N 121.033°O / 14.633; 121.033

Amptelike tale Filippyns en Engels
Regering Unitêre presidensiële
grondwetlike republiek
Rodrigo Duterte
Leni Robredo
Onafhanklikheid
Onafhanklikheid
• Klassieke koninkryke
en stadstate
• van Spanje verklaar
• Verdrag van Parys
• Eerste Filippynse Republiek
Amerikaanse beheer
• Selfbestuur
• Onafhanklikheid van die
Verenigde State
• Huidige grondwet



ca. 900 – ca. 1521
12 Junie 1898
10 Desember 1898
21 Januarie 1899
4 Julie 1902
24 Maart 1934

4 Julie 1946
2 Februarie 1987
Oppervlakte
 - Totaal
 
 - Water (%)
 
343 448[3] km2  (63ste)
132 606 myl2
0,61[4]
Bevolking
 - 2016-skatting
 - 2015-sensus
 - Digtheid
 
102 635 000 (12de)
100 981 437[5]
294 / km2 (37ste)
761,5 / myl2
BBP (KKP)
 - Totaal
 - Per capita
2018-skatting

$955,587 miljard[6] (29ste)
$8 815[6] (118de)

BBP (nominaal)
 - Totaal
 - Per capita
2018-skatting

$389,484 miljard[6] (36ste)
$3 593[6] (104de)

MOI (2015) Green Arrow Up Darker.svg 0,682[7] (116de)  –  medium
Gini (2012) 43,0[8](44ste) –  medium
Geldeenheid Peso (Filippyns: piso)
(₱) (PHP)
Tydsone
 - Somertyd
PST (UTC+8)
nie toegepas nie (UTC+8)
Internet-TLD .ph
Skakelkode +63

Die Filippyne (Filippyns: Pilipinas [ˌpɪlɪˈpinɐs] of Filipinas [ˌfɪlɪˈpinɐs]; Engels: Philippines, [ˈfɪlɨpiːnz], ), amptelik die Republiek van die Filippyne (Filippyns: Republika ng Pilipinas; Engels: Republic of the Philippines), is 'n eilandnasie wat uit sowat 7 500 eilande bestaan en in die tropiese westelike Stille Oseaan geleë is, ongeveer 100 km suidoos van die vasteland van Asië. Die land is hoofsaaklik Rooms-Katoliek en een van die mees verwesterse lande in Asië. Spanje en die Verenigde State, wat beide vroeër die land gekoloniseer het, het die grootste invloed op die Filippynse kultuur gehad – naamlik 'n mengsel van Oosterse en Westerse invloede. Die grootste eiland van die Filippyne is Luzon in die noorde, gevolg deur Mindanao in die suide, met die Visayas daartussen. Die hoofstad is Manila en die grootste stad is Quezon Stad.

Geskiedenis[wysig | wysig bron]

Nasa-Satellietbeeld van die Filippyne
Streke van die Filippyne
Die eksklusiewe ekonomiese sone van die Filippyne
Etniese groepe in die Filippyne volgens provinsies

Die Filippyne is in 1521 tydens Ferdinand Magellaan se wêreldomseiling vir Spanje in besit geneem, maar hy is deur inheemse inwoners gedood. Die Spaanse ontdekkingsreisiger Ruy López de Villalobos het die eilandgroep in 1542 na Filips II van Spanje genoem. In 1565 het die kolonisasie begin en Cebu Stad is as eerste Europese nedersetting gestig. In 1571 is Manila as hoofstad van Spaans-Oos-Indië gestig. Tussen 1565 en 1821 is die Filippyne as deel van die Vise-Koninkryk Nieu-Spanje bestuur en vanaf die Meksikaanse Onafhanklikheidsoorlog (1810–1821) direk deur Madrid beheer.

Bonifacio en Katipunan het in 1896 die Filippynse Rewolusie begin en in 1898 het die Spaans-Amerikaanse Oorlog vanaf Kuba die Filippyne bereik en op 12 Junie 1898 is die onafhanklikheid van Spanje verklaar. As gevolg van die Verdrag van Parys in 1898 het Spanje die Filippyne vir $20 miljoen aan die Verenigde State afgestaan. Tydens die Tweede Wêreldoorlog is die Filippyne deur Japan beset en het tientalle menseregskendings beleef. In 1945 is die Filippyne deur die Geallieerdes herower en op 24 Oktober 1945 het dié land een van die Verenigde Nasies se stigtingslede geword. Op 4 Julie 1946 het die Verenigde State die Filippyne se onafhanklikheid erken.

Geografie en klimaat[wysig | wysig bron]

Die Filippyne is een van die grootste argipele ter wêreld en beslaan sowat 7 500 eilande. Dit is wes van die Filippynse See, suid van Taiwan, oos van die Suid-Chinese See, noord van Indonesië en noordoos van Maleisië geleë. Die eiland Borneo is net suidwes, die Molukke en Sulawesi suid en die eilandnasie Palau is in die suidooste geleë. Die argipel van die Filippyne bestaan uit die drie eilandgroepe Luzon in die noorde, die Visayas in die sentrum en Mindanao in die suide.

Die Filippynse Eilande is 'n eilandgroep in die weste van die Stille Oseaan. Dit vorm 'n boog van sowat 1 800 km en loop tussen die Indonesiese eilande Borneo en Celebes en die eiland Taiwan voor die vasteland van Suidoos-Asië verby. Altesame 7 100 eilande behoort tot hierdie groep met 'n totale oppervlakte van 300 000 km². Slegs 2 800 van die eilande het name en slegs sowat 2 000 word bewoon, hoewel net 400 daarvan permanent bewoon word. Byna 95 % van die totale oppervlakte word beslaan deur 10 eilande, naamlik Luzon, Mindoro, Masbate, Samar, Leyte, Panay, Negros, Cebu, Bohol en Mindanao.

Sowat 65 % van die gesamentlike oppervlakte bestaan uit heuwels en bergreekse wat met 'n tropiese reënwoud bedek is. Die grootste laagliggende vlakte is op die eiland Luzon, wat sowat 'n derde van die totale oppervlakte van die eilandgroep uitmaak. Die groot suidelike eiland Mindanao, met ʼn grootte van sowat 'n derde van die totale oppervlakte, het twee laagliggende vlaktes weerskante van 'n sentrale gebergte. 'n Noordoostelike passaatwind waai reg deur die jaar oor die eilandgroep, wat aan die oostekant goeie reënval, versprei deur die jaar, meebring.

Die westelike deel van die eilande het 'n moesonklimaat met betreklik baie reën tussen Junie en Oktober, wanneer die suidoosmoeson waai, en ʼn droër periode van Oktober tot Mei, wanneer die koue noordwesmoeson waai. Hewige tifone kom soms oos van die Filippynse Eilande voor in die periode wanneer die suidoosmoeson afneem en voordat die noordwestelike en noordoostelike winde begin waai.

Politiek[wysig | wysig bron]

Die Filippyne is 'n unitêre presidensiële grondwetlike republiek met 'n president as staatshoof. Dié land het op 24 Oktober 1945 'n stigterslid van die Verenigde Nasies asook op 8 Augustus 1967 van die ASEAN geword.

Die huidige president is Rodrigo Duterte wat die amp op 30 Junie 2016 aangetree het.

Demografie[wysig | wysig bron]

Die Filippyne het volgens die laaste sensus van 2016 'n bevolking van 102 635 000 gehad, waarvan sowat die helfte op Luzon woon. Dié land het in 2014 die 100-miljoen-mylpaal verbygesteek en daarmee die 12de land geword, wat dit kon bereik.

Die grootste stad is Quezon Stad (2 936 116), gevolg deur die hoofstad Manila (1 780 148), Davao Stad (1 632 991), Caloocan (1 583 978) en Cebu Stad (922 611).

Volgens die sensus van 2000 is 28,1% van die Filippyne Tagalog, 13,1% Cebuano, 9% Ilokano, 7,6% Bisaya/Visayans, 7,5% Hiligaynon, 6% Bikol, 3,4% Waray en 25,3% behoort aan ander etniese groepe. Die belangrikste tale is Tagalog (25 miljoen), gevolg deur Cebuano (16 miljoen), Ilokano (10 miljoen), Hiligaynon (9 miljoen) en Bikol (5 miljoen). Die amptelike tale is Engels en Filippyns, 'n standaardvariant van Tagalog.

Die meeste Filippynse is aanhangers van die Rooms-Katolieke Kerk (82,9%), gevolg deur Islam (5%). Kleiner groepe sluit in Boeddhisme, Hindoeïsme, Judaïsme en Baha’i.

Bevolking[wysig | wysig bron]

Die bevolking van sowat 49 miljoen is oneweredig versprei oor die eilande. Die helfte van die bevolking woon byvoorbeeld op Luzon, terwyl die ander groot eiland, Mindanao, betreklik yl bevolk is. Noukeurige tellings van die stedelike bevolking word bemoeilik omdat die meeste landarbeiders tussen die oeste tydelik in die stede werk soek. Die grootste stad is Manila, wat ook die regeringsetel is. Quezon City is egter die amptelike hoofstad, wat so na aan Manila lê dat dit as 'n voorstad daarvan beskou kan word. Ander groot stede is Davao op Mindanao, Zamboanga op die skiereiland met dieselfde naam, Cebu op die eiland Cebu, Iloilo op Panay en Bacolod op Negros. Die Filippino's (die versamelnaam van die inwoners van die Filippynse Eilande) behoort tot die Mongolideras en sowat 80 % is Maleiers. Die Negrito's, die oorspronklike bewoners van die eilande, maak slegs nog sowat 0,05 % van die totale bevolking uit. In die hooglande woon wei nog stamme met eie tale en godsdienste, maar hulle vermeng al hoe meer met die Filippino's van die kusgebiede. Engels is die omgangstaal en onderwystaal. Spaans word slegs nog deur sowat 2 % van die bevolking, hoofsaaklik 'n paar ou families, gepraat. Die nasionale taal is Filippino, wat op die Tagalog, die stamtaal met die grootste verspreidingsgebied, gebaseer is. Sowat 55 % van die bevolking praat Filippino.

Die Rooms-Katolieke geloof is in 1565 deur Spaanse priesters ingevoer en is deur sowat 80 % van die bevolking aangeneem. Op die suidelike eilande woon sowat 4 % Moslems. Tussen die Moslems en die Christene heers spanning sedert die Spanjaarde met kerstening begin het. Hierdie spanning lei van tyd tot tyd tot gewelddadige botsings. Net soos by die meeste onderontwikkelde lande is die onderwys en die voorsiening van mediese geriewe op die Filippynse Eilande gebrekkig. Daar bestaan 'n groot tekort aan boeke, skole en onderwysers. Sowat 20 % van die bevolking is analfabete. Die tekort aan hospitale, beddens en opgeleide mediese personeel is net so ernstig. Om die tekort op die platteland op te hef en die emigrasie van dokters en verpleegsters na Amerika en Kanada teen te werk, word mediese personeel op die platteland finansieel tegemoetgekom.

Ekonomie[wysig | wysig bron]

Die ekonomie van die Filippynse Eilande is swak en word gekenmerk deur 'n baie oneweredige inkomsteverdeling tussen 'n klein elitegroep en die res van die bevolking, van wie sowat twee derdes in die landbou werksaam is en armoede Iy. Die belangrikste uitvoerprodukte is kurk en hout, terwyl die vernaamste akkerbougewas rys is. Die rysopbrengs is egter van die laagste ter wêreld. Die mynbou speel sedert die Tweede Wêreldoorlog 'n belangrike rol in die ekonomie. Goud, silwer, sink en ystererts word onder meer ontgin.

Die swak ekonomiese vooruitsigte op die Filippynse Eilande is grootliks te wyte aan die groot sosiale verskille tussen ʼn klein elitegroep en die res van die bevolking, wat arm is. Sowat 80 % van die suikerplantasies is byvoorbeeld in die hande van 400 miljoenêrs. Sowat 10% van die beroepsbevolking beheers 90 % van die kapitaal en produksiemiddele. Twee derdes van die bevolking het 'n inkomste van minder as 100 dollar per jaar, terwyl sowat 10% van die beroepsbevolking werkloos is en die helfte net tydelike werk het. Rys is die vernaamste akkerbougewas, maar die opbrengs per hektaar is van die laagste ter wêreld. Naas rys word baie mielies, die stapelvoedsel van 'n kwart van die bevolking, kassawe en grondboontjies verbou.

Die belangrikste handelsgewasse is suikerriet, kokos- en oliepalms, manilla-hennep, tabak, koffie, kakao en rubber. Hout en kurk is sedert 1966 die belangrikste uitvoerprodukte. Die meeste woude is op Luzon en Mindanao. Die mynbou het na die Tweede Wêreldoorlog danksy Amerikaanse kapitaal sterk na vore getree. Op Luzon word goud, koper, silwer, sink, steenkool en ystererts ontgin. Op Mindanao word ook ystererts aangetref. Die steenkool is egter nie voldoende nie en saam met ʼn gebrek aan ander energiebronne belemmer dit die ontwikkeling van ʼn swaar nywerheid. Nywerhede is tot dusver grootliks tot die verwerking van landbouprodukte en ingevoerde halfprodukte beperk.

Infrastruktuur[wysig | wysig bron]

Die groot aantal eilande bemoeilik onderlinge verbinding en baie van die eilande is feitlik nog nie ontsluit nie. Die padnetwerk is die digste op die ekonomiesbelangrike en digbevolkte eilande, maar is selfs daar gebrekkig. Die verbindings tussen die eilande bestaan uit veerdienste en brûe. Meer as die helfte van die brûe is net van tydelike aard. Lugverkeer is van groot belang en daar is vliegvelde op sowat 100 eilande. Die skeepsvaart bedien sowat 70 hawens.

Gebiede[wysig | wysig bron]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (en) "Republic act no. 8491". Republiek van die Filippyne. Besoek op 30 Junie 2016. 
  2. (en) "Presidential Decree No. 940". 9 Augustus 2014. 
  3. (en) "The Philippines". Manila: Regering van die Filippyne. Besoek op 13 Januarie 2018. 
  4. (en) "East & Southeast Asia :: Philippines". The World Factbook. Washington, D.C.: Author: Central Intelligence Agency. 28 Oktober 2009. Besoek op 13 Januarie 2018. 
  5. (en) "Highlights of the Philippine Population 2015 Census of Population – Philippine Statistics Authority". www.psa.gov.ph. Besoek op 13 Januarie 2018. 
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 (en) "Philippines". Internasionale Monetêre Fonds. Besoek op 13 Januarie 2018. 
  7. (en) "2016 Human Development Report" (PDF). United Nations Development Programme. 2016. Besoek op 13 Januarie 2018. 
  8. (en) "Gini Index". Wêreldbank. Besoek op 13 Januarie 2018. 

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]

Amptelike webwerwe[wysig | wysig bron]

Nuus Webwerwe[wysig | wysig bron]

Ander Webwerwe[wysig | wysig bron]


 
Lande en gebiede in Asië

Lande: Afghanistan | Armenië2 | Azerbeidjan1 | Bahrein | Bangladesj | Bhoetan | Broenei | Egipte | Filippyne | Georgië1 | Indië | Indonesië | Irak | Iran | Israel | Japan | Jemen | Jordanië | Kambodja | Kasakstan1 | Katar | Kirgisië | Koeweit | Laos | Libanon | Maledive | Maleisië | Mianmar | Mongolië | Nepal | Noord-Korea | Oesbekistan | Oman | Oos-Timor | Pakistan | Rusland1 | Saoedi-Arabië | Singapoer | Siprus2 | Sirië | Volksrepubliek China | Sri Lanka | Suid-Korea | Tadjikistan | Thailand | Turkmenistan | Turkye1 | Verenigde Arabiese Emirate | Viëtnam

Omstrede gebiede: Abchasië - Nagorno-Karabakh - Noord-Siprus - Palestina - Republiek China (Taiwan) - Suid-Ossetië

Afhanklike gebiede: Australië: Kerseiland - Kokoseilande | Verenigde Koninkryk: Akrotiri en Dhekelië2 - Britse Indiese Oseaangebied | Volksrepubliek China: Hongkong - Macau

1. Land deels in Europa. 2. Geografies in Asië, maar gereeld beskou as deel van Europa a.g.v. kulturele en historiese oorwegings.

Lande van: Afrika - Europa - Noord-Amerika - Oseanië - Suid-Amerika