Fort Daspoortrand

Fort Daspoortrand is op die vooraand van die Tweede Vryheidsoorlog opgerig om Pretoria te beskerm.

Ligging

Die vesting, ook bekend as Wesfort, lê op Daspoortrand, aan die westekant van die stad op die destydse plaas Broekscheur. Dit is by die ruitverwysing 25° 43′ 54″ suid en 28° 4′ 24″ oos.

Beplannning

Hierdie fort was deel van ‘n reeks forte wat deel was van die Von Dewitz-plan om die hoofstad van die ZAR te beskerm. Die ontwerp is gedoen deur die Duitse militêre ingenieur Otto Albert Adolph von Dewitz. Weens kwaai Duitse en Franse mededinging om staatstenders in die Z.A.R. het die regering met die Franse ingenieur Léon Grunberg en sy vennoot Sam Léon op 15 April 1897 die boukontrak gesluit. Die konstruksiewerk is voltooi op 12 November 1898.

Fort

Hierdie fort het baie verskil, veral in afmetings, van die ander forte rondom die stad. Dit was amper reghoekig met mure van beton en baksteen. Teen die buitemure is dit sandwalle gestoot. Ook die dak is met ‘n laag sand bedek. Dus was die vesting deels onder grond en sekere lokale is verbind met tonnels. Twee hysers is gebruik om ammunisie in en uit die kruithuis te kry. Daar was elektrisiteit, lopende water en ‘n telefoon beskikbaar. Die ingang tot die fort het bestaan uit twee deure van staal geplaas in vyf boë. Soldate het die fort van einde 1898 tot slegs 1904 beman. Aanvanklik is dit bewapen met drie kanonne, onder andere die Long Tom. Na 1913 het die militêre owerhede hul belang by die fort prysgegee.

Latere gebruik

In die middel van die 20ste eeu is die lokale gebruik as die anneks van ‘n lasaret. Daarna het die gebou leeggestaan en gedeeltelik verval. Bewaringsgesindes probeer om die konstruksie te red omdat dit ‘n goeie voorbeeld is van die laat-19de-eeuse militêre argitektuur in Suid-Afrika. Tussen 2005 en 2007 het die Franse vrywillersorganisasie CHAM hiermee gehelp. Die gebou is nie vry toeganklik.

Lees ook

Bibliografie

https://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes_mob.php?bldgid=7654
https://www.cham.asso.fr/cham-en
van Vollenhoven, Anton C.: An historical archaeological investigation of Fort Daspoortrand, Pretoria. In: Southern African Field Archaeology, deel 3, 1994. https://journals.co.za/doi/pdf/10.10520/AJA10195785_53