Gaffelbok
| Gaffelbok | |
|---|---|
 | |
| Volwasse manlike gaffelbok in Oregon | |
.jpg) | |
| Volwasse vroulike gaffelbok in Wyoming | |
Wetenskaplike klassifikasie  | |
| Domein: | Eukaryota |
| Koninkryk: | Animalia |
| Filum: | Chordata |
| Klas: | Mammalia |
| Orde: | Artiodactyla |
| Familie: | Antilocapridae |
| Subfamilie: | Antilocaprinae |
| Tribus: | Antilocaprini |
| Genus: | Antilocapra |
| Spesie: | A. americana |
| Binomiale naam | |
| Antilocapra americana (Ord, 1815) | |
| Subspesies | |
 | |
| Verspreiding van die gaffelbok | |
Die gaffelbok (Antilocapra americana)[3] is 'n spesie artiodaktiel (gelyktonige hoewe) soogdier inheems aan die binneland van Wes- en Sentraal-Noord-Amerika. Alhoewel dit nie 'n wildsbok is nie, staan dit in die omgangstaal in Noord-Amerika as die (ekwivalent van) gaffelantiloop, Amerikaanse wildsbok, tandbok, pronkhoringbok en prairiebok bekend,[4] omdat dit baie ooreenstem met die wildsbokke van die Ou Wêreld en 'n soortgelyke ekologiese nis vul as gevolg van parallelle evolusie.[5] Dit is die enigste oorlewende lid van die familie Antilocapridae.[6]
Verwantskappe
[wysig | wysig bron]Gedurende die Pleistoseen-tydperk het ongeveer 11 ander antilokapriedspesies in Noord-Amerika bestaan, baie met lang of skouspelagtig gedraaide horings.[7] Drie ander genera (Capromeryx,[8][9] Stockoceros[10][11] en Tetrameryx[12]) het bestaan toe mense Noord-Amerika binnegekom het, maar dié is nou uitgestorwe.
Die gaffelbok is nie 'n ware antiloop nie en behoort tewens aan 'n heeltemal ander familie (Antilocapridae), waarvan dit die enigste oorlewende verteenwoordiger is. Die gaffelbok se naaste lewende familie is die kameelperd en okapi.[13] Die antilokapriede is deel van die infraorde Pecora, wat hulle veraf familielede van takbokke, beeste en moskiede maak. Van die Noord-Amerikaanse grootwild kan slegs die gaffelbok se oorsprong nié na Eurasië teruggevoer word nie. Van ander plaaslike grootwild word geglo dat hulle via die tans versonke Beringlandbrug tussen Siberië en Alaska na die Noord-Amerikaanse vasteland gemigreer het. Gaffelbokke is dus waarlik inheems aan Noord-Amerika.
Kenmerke
[wysig | wysig bron]Soos ander horingdraers (d.w.s. beeste, skape en bokke) kweek die gaffelbok hol horingskedes wat uit saamgesmelte harige vesels bestaan. Dit is egter die enigste horingdraer ter wêreld wat jaarliks sy skedes afwerp en weer laat groei, en is benewens die enigste horingdraer met 'n vertakte of getande horing. Hierin toon hulle 'n ooreenkoms met die hertfamilie (d.w.s. herte, elk en watereland) wat jaarliks gewei kweek, wat uit soliede been bestaan wat insgelyk jaarliks afgewerp word. Die gaffelbok is ook een van die wêreld se vinnigste diere, en die vinnigste landsoogdier in die Amerikas, met 'n hardloopsnelheid van tot 88,5 km/h (55 mph).
Status
[wysig | wysig bron]Ten spyte van die huidige gesonde bevolkingsgetalle, was die gaffelbok eens op die drumpel van uitsterwing. Druk van setlaars en markjagters het 'n florerende bevolking teen 1903 tot ongeveer 5 000 individue verminder. Van 1908 tot 1915 is die gaffelbokjagseisoen in Wyoming gesluit om die bevolking te laat herstel. Vandag word byna twee derdes van al die wêreld se gaffelbokke binne 'n radius van 500 km van Casper aangetref, en die staat huisves 'n totale bevolking van byna 'n halfmiljoen diere. Gaffelbokke is in die winter van saliebos (Artemisia tridentata) afhanklik vir voeding, en Wyoming beskik oor meer uitgestrekte salieveld as enige plek in Noord-Amerika. Dié deelstaat het om hierdie rede meer gaffelbokke as enige ander plek ter wêreld.
Die spesie is die simbool van die American Society of Mammalogists.[13]
Verwysings
[wysig | wysig bron]- ↑ IUCN SSC Antelope Specialist Group (2016), Antilocapra americana, p. e.T1677A115056938, doi:10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T1677A50181848.en
- ↑ "Appendices | CITES". cites.org. Besoek op 14 Januarie 2022.
- ↑ Wells, John C. (2008). Longman Pronunciation Dictionary (3de uitg.). Longman. ISBN 9781405881180.
- ↑ Caton, J.D. (1876). "The American Antelope, or Prong Buck". The American Naturalist. 10 (4): 193–205. doi:10.1086/271628. JSTOR 2448724.
- ↑ Farb, Peter (1970). Ecology. Time Life Books. pp. 126, 136
- ↑ Hawes, Alex (November 2001). "Pronghorns - Survivors of the American Savanna". Zoogoer. Smithsonian. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 Julie 2009. Besoek op 21 November 2015.
- ↑ Smithsonian Institution. North American Mammals: Pronghorn Antilocapra americana Geargiveer 22 Januarie 2016 op Wayback Machine
- ↑ "Capromeryx furcifer Matthew 1902". Paleobiology Database. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 Oktober 2023. Besoek op 21 November 2015.
- ↑ "Capromeryx minor Taylor 1911". Paleobiology Database. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 Oktober 2023. Besoek op 21 November 2015.
- ↑ "Stockoceros conklingi Stock 1930". Paleobiology Database. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 Mei 2022. Besoek op 21 November 2015.
- ↑ "Stockoceros onusrosagris Roosevelt and Burden, 1934". Paleobiology Database. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 Mei 2022. Besoek op 23 November 2015.
- ↑ "Tetrameryx shuleri Lull 1921". Paleobiology Database. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 Mei 2022. Besoek op 21 November 2015.
- 1 2 Upham, N.S.; Esselstyn, J.A.; Jetz, W. (2019). "Inferring the mammal tree: Species-level sets of phylogenies for questions in ecology, evolution, and conservation". PLOS Biology. 17 (12): e3000494. doi:10.1371/journal.pbio.3000494. PMC 6892540. PMID 31800571. Kyk Fig. S10 in Aanvullende Inligting.