Gebruiker:Anrie/Tuisblad

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Welkom by Wikipedia,
die vrye ensiklopedie.

Welkom by die Afrikaanse Wikipedia, waar 'n gemeenskap saam 'n ensiklopedie opbou. Sedert Desember 2001 het ons bydraers reeds 76 899 artikels geskep, maar nuwe bydraers is altyd welkom. Wat Wikipedia besonders maak is dat artikels gratis en vrylik beskikbaar is om te lees, redigeer en te versprei. Die inhoud van Wikipedia (en dus ook u bydraes) val onder die GNU/FDL-lisensie.

Voorbladartikel
Die blou grafiek toon die persentasie (nie die werklike getalle nie) van see-genera wat uitgewis is tydens enige tydperk. Dit verteenwoordig nie alle seespesies nie, net dié waarvan fossiele bestaan. Die name van die "Groot Vyf" uitwissings is klikbare hiperskakels.

Die Kryt-Paleogeen-uitwissing (K-Pg-uitwissing) was een van die "Groot Vyf" uitwissingsvoorvalle in die Aarde se geskiedenis toe driekwart van die Aarde se plante en diere, insluitende alle nie-vlieënde dinosourusse, 66 miljoen jaar gelede binne ’n geologies kort periode uitgesterf het. Die uitwissing dui die grens aan tussen die geologiese periodes Kryt (die laaste periode van die Mesosoïese Era) en Paleogeen (die eerste periode van die Kainosoïese Era).

In die geologiese rekord word die uitwissing aangedui deur ’n dun rotslaag, die Kryt-Paleogeen-grens, wat regdeur die wêreld in see- en aardrotse gevind word. Dit bevat hoë vlakke van die metaal iridium, wat seldsaam in die aardkors is, maar volop in asteroïdes voorkom.

Daar word algemeen geglo die K-Pg-uitwissing is veroorsaak deur ’n groot komeet of asteroïde wat die Aarde getref het en ’n katastrofale uitwerking op die omgewing gehad het, insluitende ’n lang impakwinter (weens stof en as wat die Son se strale afkeer), wat dit vir plante onmoontlik gemaak het om fotosintese uit te voer. Dié teorie is ondersteun deur die ontdekking van die 18 km wye Chicxulub-krater in die laat 1970's in die Golf van Meksiko, wat onteenseglik bewys het dat die K-Pg-grens afval van ’n asteroïde-impak verteenwoordig. Die feit dat die uitwissing op dieselfde tyd plaasgevind het as die impak, is ook ’n bewys dat die uitwissing deur die asteroïde veroorsaak is.

Daar is egter wetenskaplikes wat glo die uitwissing is veroorsaak of vererger deur ander faktore soos vulkaniese uitbarstings, klimaatsveranderings en/of ’n verandering in seevlakke.

’n Groot verskeidenheid spesies het in die K-Pg-uitwissing omgekom. Die bekendste slagoffers was die nie-vlieënde dinosourusse. Ander organismes is egter ook erg geraak, soos soogdiere, voëls, pterosourusse, akkedisse, insekte, en plante. In die oseane is groot seereptiele, visse, haaie, weekdiere en baie soorte plankton swaar getref. Daar word geraam dat tot 75% van die spesies op Aarde kon verdwyn het.

Die verwoesting wat deur die uitwissing veroorsaak is, het egter ook evolusiegeleenthede geskep. Ná die voorval het baie diergroepe skielike en groot veranderings ondergaan en is nuwe lewensvorme geskep wat die ekologiese nisse gevul het wat deur die uitwissing leeg gelaat is. Soogdiere het veral in die Paleogeen gediversifiseer en nuwe vorms aangeneem soos perde, walvisse, vlermuise en primate. Voëls, visse en dalk akkedisse het ook versprei.

...lees verder

Nog voorbladartikels...

Hierdie dag in die geskiedenis


21 Maart: Benito Juárezdag in Meksiko; Nouruz in Iran en die Baha’i-geloof; Wêreldpoësiedag

Giovanni Domenico Cassini

Ander gebeure in Maart...

Aktueel
Noersoeltan Nazarbajef in 2010
Het u geweet...

...dat 'n mens se hart ongeveer 101 000 keer 'n dag klop? Tydens 'n gemiddelde leeftyd sal 'n hart ongeveer 400 miljoen liter bloed pomp.
...dat Leonardo da Vinci se Mona Lisa in 1912 uit die Louvre, in Parys gesteel is? In die drie jaar voor dit teruggevind is, is ses kopieë as die ware Jakob teen reuse pryse verkoop.

nog interessante brokkies...

Beeld van die week

Die Sint-Katarinakloosterklooster op die Egiptiese Sinai-skiereiland is in 565 gestig.

Nog voorbladbeelde...


Dié beeld is afkomstig van die Wikimedia Commons: 'n gedeelde versameling van naastenby 2 miljoen medialêers wat vryelik en gratis gebruik kan word. Kliek gerus op die beeld vir meer inligting en 'n groter weergawe.

Wikipedia in ander tale

Met meer as 100 000 artikels
Engels (English) · Duits (Deutsch) · Frans (Français) · Pools (Polski) · Japannees (日本語) · Italiaans (Italiano) · Nederlands · Portugees (Português) · Spaans (Español) · Sweeds (Svenska) · Russies (Русский) · Sjinees (中文) · Noors (Bokmål) · Fins (Suomi) · Volapük · Romeens (Română) · Katalaans (Català) · Koreaans (한국어)  · Tsjeggies (Česky) · Turks (Türkçe) Oekraïens (Українська) · Hongaars (Magyar) · Esperanto · Slowaaks (Slovenčina) · Deens (Dansk) · Indoniesies (Bahasa Indonesia)  Arabies (العربية) · Viëtnamees (Tiếng Việt) ·

Met meer as 10 000 artikels
Hebreeus (עברית) · Litaus (Lietuvių) · Serwies (Српски/Srpski) · Sloweens (Slovensko) · Bulgaars (Български) · Esties (Eesti) · Nepalees (नेपाल भाषा) · Kroaties (Hrvatski) · Teloegoe (తెలుగు) · Cebuano (Sinugboanong Binisaya) · Galicies (Galego) · Thai (ไทย) · Grieks (Ελληνικά) · Persies (فارسی) · Noors (Nynorsk) · Maleisies (Bahasa Melayu) · Eenvoudige Engels (Simple English) · Baskies (Euskara) · Bosnies (Bosanski) · Bishnupriya Manipuri (ইমার ঠার/বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী) · Luxemburgs (Lëtzebuergesch) · Yslands (Íslenska) · Georgies (ქართული) · Albanees (Shqip) · Bretons (Brezhoneg) · Latyn (Latina) · Azerbaidjans (Azərbaycan) · Bengali (বাংলা) · Hindi (हिन्दी) · Marathi (मराठी) · Ido · Tagalog

Tale verwant aan Afrikaans
Fries · Limburgs · Nederlands · Nedersaksies · Pennsilvaans · Platduits · Ripoaries · Seeus · Wes-Vlaams

Ander Suider-Afrikatale
Shona · Sotho · Swahili · Swati · Tsonga · Tswana · Venda · Xhosa · Zoeloe

Ander tale
Abchasies · Afar · Akana · Alemannies · Amhaars · Angelsaksies (Anglo-Saxon) · Aragonees (Aragonés) · Armeens · Basjkirs (Башкортса) · Gaelies · Guarani · Interlingua · Javaans · Jiddisj (ייִדיש) · Joroeba · Kasjoebies · Kanarees/Kannada · Kasjmiri · Korsikaans (Corsu) · Koerdies (Kurdî) · Letties (Latviešu) · Malajalam/Malabaars (മലയാളം) · Malgassies · Maoritaal · Masedonies (македонски) · Nahuatl · Napolitaans (Nnapulitano) · Nauruaans · Oksitaans · Pasjtoe · Punjabi · Sanskrit · Serwokroaties · Sisiliaans · Tamil (தமிழ்) · Tataars · Tibetaans · Tok Pisin · Turkmeens · Oerdoe (اردو) · Waals (Walon) · Wallies (Cymraeg) · Witrussies (Беларуская)

volledige lys
Susterprojekte
Wikimedia-logo.svg
Meta-Wiki
Koördinasie van al die Wikimediaprojekte
Commons-logo.svg
Commons
Versameling multimedialêers
Wiktionary-logo-en.svg
Wikiwoordeboek
Woordeboek
Wikibooks-logo.png
Wikibooks
Boeke en handleidings
Wikispecies-logo.png
Wikispecies
Spesiegids
Wikisource-logo.png
Wikisource
Vrye brondokumente
Wikiquote-logo.png
Wikiquote
Versameling aanhalings
Wikinews-logo.svg
Wikinews
Vrye nuus