Gebruiker:JMK/Taalgebruik

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search

Onderaan volg 'n aantal spel- en taalriglyne wat moeilike besluite kan vergemaklik en eenvormigheid mag meebring. Enige opmerkings word verwelkom – ek oortree soms self by die foute wat hier uitgewys word, en voorbeelde hiervan duik algemeen op in wikipedia.

Algemene foute[wysig | wysig bron]

Spelling[wysig | wysig bron]

ë[wysig | wysig bron]

Een orgidee, twee orgideë
  • Met ë: "Gereël" (d.i. bepaal, afgespreek), "reëlmatig" en "bejeën" is korrek.
  • Sonder ë: "Gereëld" moet egter wees "gereeld" (d.i. dikwels, gedurig, periodiek) en "kopieër" moet wees "kopieer", maar wel "kopieë" of "afskrifte" (en nié "kopië"). "Wel en wee" (teenoor "vanweë"), "finansieel", "kommersieel" en "definieer" is ook sonder deeltekens, maar wel "finansiële" en "kommersiële" (en nié "finansieële").
  • Vgl. enkelvoud en meervoud: "prieel" vs. "priële", "dieet" vs. "diëte", "orgidee" vs. "orgideë" (en nié "orgidieë"). "Teorië" moet egter wees "teorieë", maar sommige ingeligte (nie ingeligde) persone verkies wel om "bakterië" te skryf, eerder as "bakterieë", waar lg. die reël is.[1]
  • "Vermoeë" moet wees "vermoë", en "droeë" moet wees "droë".

ge+[wysig | wysig bron]

  • Die verledetyd van elke werkwoord wat met 'n "i" begin, kry 'n deelteken, bv. "geïmproviseer", "geïsoleer", ens. So ook geëksamineer, geëmplojeerde en geëerd, maar wel ge-eg (getroud) en "ongeewenaard" eerder as "ongeëwenaard" (lg. wel ook aanvaar). "Geoktrooieer" ook sonder deelteken. "Toe-eien" het wel 'n koppelteken, maar "toegeëien", nie.

"ei" vs "y"[wysig | wysig bron]

  • "Vermei" en "lei" (wanneer vermy of ly bedoel word), "toewei", "inweiding" en "oorskrei" is almal foutief, maar "uitreiking" en "uitwei" is korrek.

1 of 2 (mede)klinkers[wysig | wysig bron]

  • "Teen-" en "voorstander" (d.i. mense) bevat slegs een "a", teenoor "lamp-" of "hoedestaander" (d.i. objekte) wat twee benodig.[2]
  • "Heeltemal" bevat slegs een "a", teenoor "twee maal", "drie maal" en "partymaal" wat korrek is.
  • "Weeklag" en "weeklaag", soos ook "rouklag" en "rouklaag" is almal korrek binne die korrekte konteks, en afhangend van die betekenis.
  • "Kommersieel" en "kommentaar" het albei twee m'e, "onmiddellik" het twee l'e, maar "middele" en "onverbiddelik" elk net een.
  • Vgl. akkommodasie, komitee, kommissie, galery, millennium, Japannese, Irakkese (of Irakse).[3]

Ander[wysig | wysig bron]

  • "s'n" i.p.v. "sin": "Die foto is Piet s'n."
  • "Platform" word met 'n "f" gespel, alhoewel die woord afstam van "plat-vorm".
  • "Dagvaarding", i.p.v. "dagvaardiging".
  • "Driedimensionale" is blykbaar te verkies bo "driedimensionele", maar "terrestriale" moet wees "terrestriële".
  • "Ver" het nie 'n kappie nie, miskien na aanleiding van Nederlands. Woorde soos "vêr-linkse", moet dan eintlik "ver-linkse" wees, nieteenstaande die uitspraak van "ver", 'n langer klinker het as dié in "veg", en wel identies aan die "ê" van "militêr", monetêr, ens. "Insoverre" (ook los geskryf: "in soverre"), en "verreikend" (vgl. "verrykend") het ook geen kappies nie. Daar is wel 'n boek genaamd "Ons kom van vêr" deur Carstens & le Cordeur (2017).

Woordgebruik[wysig | wysig bron]

Afrikaans of nie[wysig | wysig bron]

"Burgermeesters" aan die werk![4]
  • "Huidiglik" is nié Afrikaans nie, moet wees "tans", of "hede". Vgl. "alternatiewelik".
  • "Nogals" moet wees "nogal".
  • Daar is wel 'n "burgersentrum" (sentrum vir die burgers) in Afrikaans, maar geen "burgermeester" nie (wel in Duits: Bürgermeister, d.i. burger/s + meester). Die "burgemeester" (met verbindings-"e") is die meester van die burg.[4]
  • Daar bestaan nié "Australianers" nie, maar wel "Australiërs".[5] Ook geen "Indianers" nie!
  • "Venue" is blykbaar geldige Afrikaans vir 'n plek of lokaal, en ook nie 'n anglisisme nie.[6] "Wel-af" klink na "well off", maar is blykbaar ook nie 'n anglisisme nie.[7]

Woorde passend by onderwerp[wysig | wysig bron]

  • "Aantal" is geskik vir 'n ongetelde, maar telbare hoeveelheid, bv. "'n Aantal diere het langs die pad geloop". "Getal" word gebruik wanneer getel word, selfs wanneer dit 'n raming is, bv. "Die getal sprekers / sprekertal is 150 000."
  • "Aanspreek" word gereserveer vir hoorders en nie situasies nie. 'n Probleem word dus nié "aangespreek" nie, maar kan o.m. opgelos word, of 'n saak kan beredder, ondersoek, aangeroer, aangepak of in oënskou geneem word, ens.[8]
  • "Uitgesproke" word gereserveer vir uitsprake. 'n "Uitgesproke persoon" (eerder reguit/padlangse) of "uitgesproke kommunis" maak dus geen sin nie.[7] Moet wees: 'n openlike/openhartige/rondborstige kommunis.
  • "Die man wat daar staan" is korrek, en nié "die man wie daar staan" nie. Wanneer besit egter betrokke is kan jy sê: "die man wie se hoed afgeval het."
  • "Onder andere" het betrekking op mense, instede van "onder meer" wat dui op enige ander objekte
  • 'n Mens kan 'n "voor-", "om-" of "buitestander" wees, maar dooie objekte sal 'n "lamp-" of "hoedestaander" wees. Nietemin verwys al voorgenoemde na iets wat staan.[2]
  • "Treinwaens" vervoer mense, maar "treintrokke" (oop of toe) is komponente van goederetreine.[9]
  • Geboue en dorpe kan "ontruim" word, maar mense word "verskuif".[3]
  • Die "syfer 9" is nie 'n "nommer" nie, maar kan vir numering gebruik word.
  • "Vure" veroorsaak gewoonlik nie skade nie, maar "brande" wel.[9]
  • Mens "spandeer geld", maar "bestee tyd"[10] (sekere woordeboeke verskil blykbaar hiervan, en "geld bestee" word ook aanbeveel)
  • Jy "staan nie 'n kans" om te wen nie, maar "het 'n goeie kans" om te wen. Kyk anglisismes. En jy "wen" nie jou mededingers nie (nie 'n transitiewe werkwoord), maar jy "klop" hulle (wel transitief). Jy kan egter die kompetisie of wedstryd "wen".[5] Kyk woordsoorte:

Korrekte woordsoorte[wysig | wysig bron]

  • "Marine-" kan aangewend word as marineomgewing, marinebioloog, ens. Maar die los byvoeglike naamwoord is "mariene". Soortgelyk is "stereotipe" die selfstandige naamwoord en "stereotiepe" die byvoeglike.[3] Vgl. ook "bydrae" (snw) vs. "bydra" (werkwoord) en politieke vs. polities (bywoord)
  • Jy "groei" nie 'n baard, of mielies of enigiets anders nie, want "groei" is nie 'n oorganklike werkwoord soos "Eng: grow" nie. Jy "kweek 'n baard" of "verbou mielies", ens. Kyk ook "opgegroei".
  • Om dieselde rede "sink" jy nie 'n skip of enigiets anders nie, maar jy het dit "laat sink", of "tot sink gebring".[7]
  • Die koffie het lekker "gesmaak" en nie lekker "geproe" nie,[5] want jy proe aan die koffie, en nie die koffie aan jou nie.
  • "Die handhaaf van" goeie Afrikaans moet "die handhawing van" goeie Afrikaans wees, want "handhaaf" is 'n werkwoord, en "handhawing" nié.[11] "Opbloeiing", "nasporing", "opstelling", "doodloping" en "vervalling" kan egter vervang word met "opbloei", "naspoor", "opstel", "doodloop", en "verval", almal selfstandige naamwoorde. Die -ing word net gebruik waar dit noodsaaklik is.
  • "Verseker" is 'n werkwoord, jy kan jou eiendom verseker, of jy kan iemand verseker van die waarde van 'n produk, ens. "Vir seker" beteken egter "beslis" of "gewis",[12] soos in Engels: "for sure".

Verwarbare woorde[wysig | wysig bron]

  • "Gety" is die deining van die see, of strenggesproke 'n tydsbestek binne 'n langer periode. "Hooggety" is bv. een van die getytye, en "herfsgety" die tyd van een van die seisoene, en 'n (onbepaalde) "jaargety" is 'n deel van die jaar. Soos voorgaande kan 'n "feesgety" miskien so 'n onbepaalde tyd wees, een van die feestye, maar nie "kersgety" nie, want daar is kwalik meer kerstye as die enkele een waarna ons verwys. Gebruik dus "kerstyd".[7]
  • Atlete hardloop die "tweede rondte (met begin en eindpunt) van die baan", maar 'n tennisspeler is in die "tweede ronde" uitgeskakel. Jou span het na die "twee ronde" deurgedring, en jy kan 'n "tweede of derde ronde" drankies bestel.[5]
  • "Besondere" beteken spesifiek, bepaald, ens., maar "besonderse" beteken uitermate, uitsonderlik, spesiaal, ens.
  • Jy hoef my ook nie te "onthou" om my werk te doen nie, maar jy kan my "herinner".[5]
  • Die gevolge kan "verreikend" (sonder kappie) wees, d.w.s. 'n nadraai hê, en jou taalstudies mag "verrykend" wees.
  • "Tamteer" en "tempteer" is nie sinonieme soos sekere woordeboeke aandui nie. "Tamteer" beteken "pla" of "terg", terwyl "tempteer" met uitlokking te doen het, bv. deur iemand in die versoeking stel of te verlei.[7]
  • Verwarring met Engels: Jy maak nie 'n "offer" nie, maar wel 'n "aanbod". En iemand is "dapper", d.w.s. "moedig", maar 'n "brawe" persoon is "deugsaam", "fatsoenlik" of "goed".[5] Biljoen is in Engels "trillion", en die Engelse "billion" is "miljard". Biljoenêrs is gevolglik baie skaars, behalwe in lande wat hoë inflasie gehad het. "Eventueel" beteken "moontlikerwys" of "gebeurlik", en is nie ekwivalent aan "eventually", wat "uiteindelik" beteken nie. Vgl. ook "eventualiteit" en "evenement". 'n Joernaal is 'n dag- of logboek, en nie 'n vaktydskrif soos in Engels (journal) nie.[3]
  • Tydig (d.i. betyds) en tydelik (d.i. nie permanent nie) is nié sinonieme nie.[7]
  • Iemand "fungeer" as regter, predikant of president, maar tydens die hoof se siekte "ageer" sy plaasvervanger, die "agerende", d.w.s. neem waar of tree op in sy plek. Wanneer jy egter 'n veldtog voer "agiteer" jy. Iemand kan wel as voorsitter "funksioneer", maar "funksioneer" is tipies meer tegnies, bv.: sy verstand, of die masjiene "funksioneer" nie meer goed nie.[7]
  • Die polisie ontvang 'n "klag" (meervoud: "klagte") wat "ingedien" of "aangemeld" is, maar nié "gelê" is nie, en die munisipaliteit ontvang 'n "klagte" (meervoud: "klagtes").
  • Iets word "aangekondig" wanneer nuwe dinge (nuus) skrifelik of mondeling bekend gestel word — tipies weekliks, maandeliks, ens. 'n "Afkondiging" word egter gedoen vir 'n noodtoestand of krygswet, d.w.s. regulasies of nuwe verordeninge wat ad hoc in werking gestel word, en letterlik of figuurlik vanaf 'n verhewe plek, balkon, raadsaal of kansel, d.w.s. afwaarts, gebesig word.[13]

Voorsetsels en ander[wysig | wysig bron]

  • Gebruik van "in": Teks word vertaal "in" Afrikaans, nie "na" Afrikaans nie. Jy het "in die eksamen geslaag" is korrek, die "in" moet nie uitgelaat word nie. Hy vertel dit "op Afrikaans", of "in Afrikaans" is albei korrek. Nié "in hulle honderde" nie, maar wel "by die honderde".[7] Iets is nié "in die agtergrond" nie, maar wel "op die" agter- of voorgrond. Nié "in hakies" nie, maar "tussen hakies". Hy sal nié "in 'n maand" betaal nie, maar "binne 'n maand".[7] "In terme van" is nie goeie Afrikaans nie, en kan vervang word deur "betreffende", "wat die ... betref" of "insoverre".[11] Lg. (los of vas) mag na 'n anglisisme klink, maar word ook in Nederlands aangetref.[7]
  • Gebruik van "met": Jy voorsien nie iemand "met" iets nie, maar "van" iets. Jy verkoop nie iets "met" wins of verlies nie, maar "teen" wins of verlies. Ek het baie min gekoop "vir" die geld, eerder as "met" die geld. Jy gaan wel "(saam) met iemand op toer".
  • Gebruik van "op": Daar is 'n kans "op reën", en nié "vir reën" nie. "Op vakansie" is blykbaar so korrek as "op toer", "op pensioen", "op diens", "op wag", "op patrollie", "op kommando", "op die begroting", "op my rekening", "op die lys", ens. 'n Heksejag op die "op"-woord, blykbaar as synde anglisismes, sou "met vakansie", "aan diens" en "met besoek" aan die Afrikaanse taal besorg het. "In berekening" of "in begroting bring" is ook korrek, maar het ander betekenisse. Ook korrek is: "Op die voorgrond/agtergrond", "op die vergadering is besluit tot algehele staking".[7]
  • Gebruik van "dit": "langs dit" moet wees "langsaan" of "aanliggend", en oor die algemeen kan "met dit", "na dit", "vir dit", "oor dit", "van dit", "van wat" vervang word deur "daarmee", "daarna", "daarvoor", "daaroor", "daarvan" en "waarvan". D.w.s., nié "maak jou reg vir dit" nie, maar "maak jou gereed daarvoor".[11] "Oor dit wel sin maak" moet eerder wees "omdat dit sinvol/logies/gegrond is".
  • Gebruik van "as": "dit lui soos volg" en nié "dit lui as volg" nie,[14] en nié "tot soveel as R100 gewen" nie, maar "al tot R100 gewen". Nié "as dit nie vir hom was nie", maar "dis alleen aan hom te danke dat". Nié "wat as dit gebeur" nie, maar "gestel nou dit gebeur". "Sê-nou dit gebeur" is wel beter as eersg., maar ook 'n anglisisme.[11] Nié "as sulks" nie, maar "as sodanig". Dis wel korrek om te sê: "Sulks het ek nog nooit gesien nie".[7] Verdere anglisismes hiernaas:

Anglisismes en indringers[wysig | wysig bron]

Britannia en haar slawe
Kyk ook: Anglisisme

Anglisismes klink na Afrikaans of lyk na Afrikaans, en slaag daardeur om bestaande uitsprake, woorde en uitdrukkings te verdring, wat mettertyd verleer word.[15]

Uitspraak[wysig | wysig bron]

  • Anglisismes manifesteer ook in uitspraak, bv. "mieuzeum" i.p.v. "museum",[15] "halleloeja" i.p.v. "halleluja", ...
  • Vgl. ook "kontrák" (korrek) met "kóntrak" (verkeerd), "dirék" vs. "dírek", en kilo ("kiloe" vs. "kilou")

Sintaktiese en vaste uitdrukkings[wysig | wysig bron]

  • "Meeste mense dink" (Eng: most people think) moet wees "die meeste mense dink".
  • "Hierdie is ..." (Eng: This is ...) moet wees "Dit is ...".
  • "Die vet is in die vuur" moet wees "die gort is gaar".
  • "Bloed is dikker as water" moet wees "bloed kruip waar dit nie kan loop nie."
  • Daar bestaan egter 'n magdom/legio Afrikaanse uitdrukkings wat uit Engels ontleen is, waarvan sommige wel, maar ander niks verdring nie.[16]

Voorsetsels[wysig | wysig bron]

  • Gebruik van "op": Minder korrek as bg. aanwendings is: "op (in) die bestuur/komitee/staf/redaksie/raad" en miskien "personeel". En verkeerd is: Genoeg om op (van) te leef. Julle tyd is op (verstreke). Die geld/kos is op (gedaan). Baie werk op hande (het baie werk / hooi op die vurk). Geen eksemplare op hande (in voorraad / voorhande). Kontant op (by) aflewering. Die woorde in hakies is die korrektes.[7]
  • Gebruik van "uit": "uit en uit" (Eng: out-and-out) moet wees "deur en deur", of "oor en oor".[7]

Werkwoorde en aksies[wysig | wysig bron]

  • Hy het daar "opgegroei" is wel so aanvaarbaar as "grootgeword", alhoewel eersg. na 'n anglisisme mag klink.[7]
  • Gebruik van "gaan": hulle sal "sonder kos moet gaan" moet wees: "sonder kos moet bly". "Alles gaan verkeerd", moet wees: "alles loop verkeerd". Iemand het nie "van sy kop af gegaan" nie, maar "geraak". Hy "gaan in vir sitrus" moet wees "lê hom toe op sitrus". "Bed toe gaan" is korrek.[7]
  • Vgl. ook "ingaan", jy kan op 'n "saak ingaan", maar nie "ingaan vir eksamen" nie. Die lig het nie "uitgegaan" (buitentoe) nie, maar het "doodgegaan", of is "uitgedoof".[7] Jy kan nie "teruggaan op jou woord nie", maar kan wel jou "woord/belofte breek/verbreek".[7]
  • Gebruik van "neem": "tyd neem" i.p.v. kos/besig wees, "as eggenote neem" i.p.v. neem tot eggenote, "maaltyd neem" i.p.v. gebruik/nuttig, "suiker neem in koffie" i.p.v. gebruik, "kans geneem" i.p.v. gewaag, "iemand se part neem" i.p.v. party kies/in bresse tree, "moeite neem" i.p.v. doen, "stappe neem" i.p.v. doen, en "eed neem" i.p.v. aflê/doen/sweer, is almal anglisismes[7] D.w.s. jy "doen wel moeite", "doen stappe" en "doen 'n eed", maar "bewys" 'n guns.[17] En die onsinnige "Ek doen." is nie ekwivalent aan Eng: "I do." nie.
  • Iets "het sin" (d.i. "sinvol"), of dit "het geen sin nie" (d.i. "sinneloos"/"onsinnig"), maar dit kan nie sin maak nie (Eng: it makes sense).[18]
  • Jy "open" wel 'n gebou/fabriek/winkel/skool/oë/vergadering/dansparty, maar 'n blik/deur/venster word "oopgemaak".[7]
  • Iets of mense word nie in gelyke dele of in groepe "opgedeel" nie, maar wel "ingedeel" of "verdeel".[7]
  • Jy sal nie in Afrikaans "kamp" of "uitkamp" nie, maar wel "kampeer", "kamp opslaan", en "kamp opbreek".[7]
  • Verblyf vir jou gesinsvakansie is nie "geboek" nie, maar "bespreek", so ook jou konsertkaartjies, ens.[4] Jy het nie die wet "gebreek" nie, maar "oortree". Ook is die rekord nie "gebreek" nie, maar "verbeter". Jy het nie die dokter "gaan sien" nie, maar "besoek" of "gespreek".
  • Jy het nie "uit sigarette gehardloop nie", maar dit het "opgeraak". Ook "hardloop jy nie weg" van verantwoordelikhede nie, maar "ontduik" dit, of "skram weg" daarvan. Jy "hardloop nie weg" met 'n idee nie, maar "sit op loop" daarmee. Jy hardloop ook nie "vir al wat jy werd is" nie, maar "so al wat jy kan".[7]
  • Hy/dit het goed "uitgedraai", moet wees "terreggekom", of daar het "iets goeds van hom terreggekom". Hy kan wel probeer om hom "uit te draai" uit 'n situasie/opdrag/werk. Die soektog sal "op niks uitdraai nie", moet wees: "op niks uitloop nie."[7]
  • Sy het nie haar motor "laat diens" of "gediens" nie, maar "versien" of "herstel". Jy sal nie van al die eet "gewig optel" nie, maar wel "aansit". Jy "vat" nie "jou tyd" nie, maar is "traag", "nie haastig nie" of "haas jou nie", ens. Die saal is nie "gepak" nie, maar "stampvol".[17]
  • Jy kan iemand wel medisyne "ingee", maar jou motor het nie "ingegee" nie, dit "raak onklaar". Daar is wel 'n "ingewing van die oomblik".[7]
  • Die perd word nie "ingebreek" nie, maar "mak gemaak", "beteuel", of "gedresseer".
  • Inlê" is nie sinoniem met "laatslaap" nie,[11] maar jy kan vrugte "inlê".
  • Die kunstenaar het nie "lewendig opgetree" nie (of was hy nogal lewendig?), en dit is nie "lewendig uitgesaai" nie, maar sy optrede is "direk uitgesaai".[19]
  • "Sien ook" is verkieslik "Kyk ook", maar albei is aanvaarbaar.[14] Jy het nié "jou weg oopgesien" nie, maar "sien kans".[7]

Selfstandige naamwoorde[wysig | wysig bron]

'n Tweegesigbeeld is nie 'n tweegatjakkals nie.
  • In geologie is daar nie 'n "foutlyn" nie maar 'n "verskuiwing", "beton" is die korrekte woord vir "konkreet" in boukunde, en "titanium" moet wees "titaan". 'n "Perdeskoen" is na ware 'n "hoefyster", en "slakkepas" 'n "slakkegang".[18]
  • Iemand is nie 'n "tweegesig" nie, maar jy kan wel 'n "tweegesigbeeld" kry, d.w.s. met twee gesigte. 'n Sg. "tweegesigpersoon" is miskien 'n "tweegatjakkals".[7]
  • "Familie" is nie gelyk aan Eng: "family" nie, want lg. kan ook op 'n "gesin" dui.[4]
  • "Statistieke" (Eng: statistics) moet wees "statistiek" as dit gaan oor die metode / vakgebied / wetenskap van massaverskynsels. Verskillende soorte of dokumente hiervan kan wel "statistieke" genoem word, en daar word dan gepraat van "Statistieke SA". "Skoolgrond", "hoofkwartier", "nasionale argief", "Natalse middelland", "Uniegebou", "wynland" van die Kaap, "Victoriawaterval", "Howickwaterval", "Kirstenbosch botaniese tuin", ens., ontvang in Afrikaans geen meervoud[20] soos in Engels nie. Jy dra ('n) "bril" en nie "brille" (Eng: glasses) nie, en "toestande" kan ook maar "toestand" wees,[7] al word dit deur verskillende faktore bepaal.
  • "Eksamen" ontvang slegs die meervoud "eksamens" as dit oor jare strek, want een eksamen sluit verskillende vraestelle in. Soos elders genoem slaag of druip jy nie 'n eksamen nie, maar kan wel "in die (nie jou) eksamen slaag",[7] want die eksamen is hier nie die direkte voorwerp, of akkusatief nie.
  • "Term" of "terme" is glibberige kalante wat hul maklik tuismaak in Afrikaans. 'n Diens het egter nie "terme en voorwaardes" nie, maar "bepalings en voorwaardes".[4] So ook die "voorwaardes van die vredesluiting" eerder as die "terme" daarvan, en ons "koop op paaiemente" of "vra die verkoper na sy/haar voorwaardes" (d.i. terms of purchase, buying on terms).[7] "In terme van jou opvatting" moet wees "volgens/na jou opvatting", en "in terme van hierdie regulasie" moet wees "volgens/ingevolge/kragtens hierdie regulasie".[7] "In terme van" moet wees "betreffende", "wat die ... betref" of "insoverre".[11] "Met die term verstaan ons" moet wees "hiermee verstaan ons", of "onder die term verstaan ons".[7]
  • Die woorde wat in vaktaal gebruik word is wel "terme", en ons praat dan van "terminologie", d.w.s. die navorsing van, en skepping van terme. "Terminografie" is die praktyk van termwerk, insluitend standaardisasie en die saamstel van termlyste en woordeboeke.[21]
  • Wanneer jou motor onklaar raak (nie "ingee" nie) en jy dit wil versien (nie "laat diens" of "gediens" nie), soek jy nié na "parte" nie, maar wel na "onderdele".[17] Daar is wel 'n "smeerdiens".[7] Blykbaar koop ons by die vulstasie "ongelode petrol" eerder as "loodvrye petrol", want petrol sonder die toevoeging bevat reeds lood.

Ander indringers[wysig | wysig bron]

  • "Tyd" word dikwels verkeerd aangewend. "Vir 'n lang tyd" (bloot: "lank") en "oor tyd" is anglisismes, maar jy kan wel oortyd werk. "By hierdie tyd" moet wees: "teen hierdie tyd." Die dirigent moet nie "tyd hou" nie, maar "maat hou". "Vat jou tyd" moet wees "gebruik jou tyd", ens. "Wat is die tyd?" moet wees: "hoe laat is dit?" "In 'n paar uur se tyd" moet wees: "oor/binne 'n paar uur". "Ek het nie tyd vir hom nie" moet wees: "ek duld hom nie(?)", "ek het geen geduld met hom nie", "kan hom nie uitstaan/veel/verdra nie."[7]
  • "Van tyd tot tyd" is blykbaar nié 'n anglisisme nie, en word ook in Nederlands en Duits opgemerk. "Met die loop van (die) tyd" is blykbaar ook korrek,[7] maar kan miskien vervang word deur: "met verloop van tyd", "mettertyd" (of "met tyd"), "op die langeduur", "gaandeweg" of "algaande", ens. "'n Geruime tyd" is ook nié 'n anglisisme nie.[7] Kyk ook: tydig.
  • "Sover terug as 1916", moet wees "reeds in 1916", maar "10 jaar/maand/rukkie terug/gelede" is korrek.
  • "Al die tyd" is korrek, maar tipies dui "al" op iets wat getel kan word. "Al die pad gestap", of selfs "al die veld is vrolik", is dan anglisismes, en die korrekte sinne sou wees "die hele pad gestap", of "die ganse/hele veld ...". "Al twee van hulle" is 'n anglisisme, en moet wees "(hulle) al twee" of "(hulle) albei". "Twee van hulle", d.w.s. twee uit 'n groter getal of groep, is korrek.[7]
  • "in gemeen" (Eng: in common) moet wees "met mekaar gemeen", of "niks gemeens met mekaar".
  • "Soveel so" is 'n anglisisme. Dit moet vervang word met "sodanig dat", "tot so 'n mate", "dermate", ens.
  • "Kleurvol" (Eng: colourful) moet wees "kleurryk".
  • Jy is nie "oop" vir oortuiging nie, maar "vatbaar vir...".[17] Iemand is ook nie "beïndrukbaar" nie, maar "ontvanklik" of "vatbaar vir" idees, ens.[18]
  • "Soomloos" (Eng: seamless) moet wees "naatloos".
  • Eindelaaste het jy niks "uitgemis" nie, maar "misgeloop", en nié die saak "opgebring" nie, maar "opgehaal".

Germanismes[wysig | wysig bron]

  • Die woord "vele" is blykbaar 'n ander indringer, en die korrekte woord sou wees "heelwat", "baie", "verskillende", "etlike", "allerlei", "talle", of wat die situasie mag vereis. Ook is "albei" 'n beter keuse as "beide", maar "die beide gevangenes" of "die beide Amerikas" is blykbaar gangbaar.
  • "Meerdere mense" moet wees "verskeie mense". "Eenduidig" moet eerder wees "ondubbelsinnig,"[15] maar eersgenoemde is gewild en miskien nodig in wiskunde-vaktaal. Mens kry byvoorbeeld "eenduidige funksies", ens.

Pleonasmes[wysig | wysig bron]

Kyk ook: Pleonasme

'n "Onverwagte verrassing" is steeds net 'n verrassing, en 'n "eindresultaat" is die resultaat, slotsom, afloop, nasleep, konklusie, uitkoms, uitwerking of 'n voortvloeisel.[22] "Ek persoonlik" "stap liefs te voet," en vir dié wat "vooruit beplan" het, is dit oorbodig om al hierdie "ware feite" "weer te herhaal".[23]

Los en vas[wysig | wysig bron]

  • "Op pad" is twee woorde. "Hulle is op pad huis toe" is korrek, maar "oppad" is verkeerd.
  • "Al weer", "weer eens", "huis toe", "bekend staan", "op sigself",[10] "nog steeds", "so iets", en "swart/wit mense" is ook telkens twee woorde. "Agslaan" is egter een woord.
  • Woorde wat tydsduur of mate aandui, gevolg deur ’n byvoeglike naamwoord, word los geskryf. Voorbeelde is "16 maande lange", "vier weke lange" en "drie uur lange".[24] "Aldrie" moet wees "al drie".
  • Samestellings, soos "skoolboek" of "geelwortel", word altyd vas geskryf. "Die boom het 'n geel wortel," bevat egter geen samestelling nie, en die woorde word dan los geskryf.[25]
  • "Ek/my self" en "ek/myself" is albei korrek. "Skeef loop" en "skeefloop" is onderskeidelik letterlik en figuurlik te verstaan. Vgl. ook "onder druk" en "onderdruk".[26]

Formate[wysig | wysig bron]

  • "100 000" kry geen komma in Afrikaanse sinne nie.
  • "06:30" is die enigste skryfwyse vir half sewe, en dan net vir die oggend. Afkortings vir voormiddag en namiddag word deesdae ontmoedig.
  • Afkortings BSc en BCom en ander kwalifikasies word sonder punte geskryf. So ook is "mnr X" en "prof Y" sonder punte.[8]

Benamings[wysig | wysig bron]

Geskiedenis[wysig | wysig bron]

Antieke Griekse wêreld[wysig | wysig bron]

By artikels rakende Griekse geskiedenis word meestal op die spelling berus, soos deur C.A. van Rooy[27] aangegee. Dit behels byna deurgaans spelling soos "Plutarchos" eerder as bv. Plutarchus of Plutargos. Die oe-klank word deurgaans met 'n "u" geskryf, sodat die keuse sal wees Suda, eerder as Soeda of Souda. "-aea", soos in Plataea (in Engels) word gespel "-aia", d.w.s. Plataia, Alkmaionide, ens.
Van Rooy, en wikipedia, blyk enkele uitsonderings te aanvaar, soos bv. Masedonië, eerder as Makedonië, waaraan heelwat tale wel voorkeur gee. Afrikaanse skrywer Dan Sleigh skryf dit wel Makedonië, en Kappadokië, in teenstelling met Trasië. 'n Verdere nuttige riglyn is P.S. Dreyer et al.[28]

Antieke Romeinse wêreld[wysig | wysig bron]

Beste praktyk blyk te wees om die oorspronklike Latynse spelling te volg, met slegs die uitsondering van die "u" vir die "v", en sekere terminologie wat verafrikaans is, soos Konsul i.p.v. Consul. Met verwysing na die Romeinse tyd kan sekere Griekse plekname waarskynlik aangepas word. Ondermeer kan Kilikië bv. Cilicië word in 'n latere era, en Issos kan Issus word.

Antieke Midde-ooste[wysig | wysig bron]

Name soos Toetank(g)amoen, Aboe Simbel en Hammoerabi, in stede van Tutankamun, Abu Simbel en Hammurabi word in Afrikaanse bronne opgemerk. Buite die direkte Grieks-Romeinse invloedsfeer word die "oe" dan wel gebruik.

In Engelse artikels oor antieke onderwerpe word maklik gepraat van "classes" wat egter na "stande" verwys, of na "states" wat eintlik na "stadstate" verwys.

Ander[wysig | wysig bron]

Hindoe- en oosterse name[wysig | wysig bron]

By artikels rakende Hindoe- en oosterse name, kan ons seker gelei word deur woorde soos "Foedji", "Hindoe", "Hindi" en "Kalkutta". Let op die verskil tussen die "oe"- en "u"-klank.

Afrikaname[wysig | wysig bron]

Afrikaname lewer 'n groot uitdaging; voorstelle is welkom. Dit wil blyk of Livingstone en kie name op wyses weergegee het, wat dikwels onbestrede aanvaar word.

Spesiename[wysig | wysig bron]

Name word vas geskryf, soms met 'n koppelteken. Hoofletters word beperk tot een per naam, bv. Gespikkelde katonkel, i.p.v. Gespikkelde Katonkel. Voorkeur word gegee aan 'n wêreldwye perspektief om dubbelsinnighede uit te skakel. Soortname in Germaanse tale word gewoonlik beperk tot maksimum twee dele, soos in die bg. visspesie, en nie soveel as drie dele, wat dikwels by Engels die geval is nie.

Persoonsname[wysig | wysig bron]

Die tendens in koerante is blykbaar om persoonsname te skryf soos die persone dit self geskryf het. So word daar gepraat van "Louis Tregardt", maar wel "S.P.E. Trichardt".

G-klank[wysig | wysig bron]

Name van persone, plekke of organisasies word dikwels met 'n "ch", "k", "kh" of "h" gespel, eerder as 'n "g", bloot omdat die name via Romeine of Britte oorgelewer is wat nie die g-klank magtig was/is nie. As die oorspronklike uitspraak gehandhaaf sou word sal Bethlehem wees Bethlegem, Nehemia sal wees Negemia, ens., Hamas sal wees Gamas, Khartoem sal wees Gartoem, Khama sal wees Kgama, en Ahmed sal soms Agmed wees (vgl. Ahmed Kathrada), en Toetankgamoen is 'n benadering van die oorspronklike uitspraak. In o.m. Grieks, Spaans en Xhosa mag die g-klank ook verbloem wees as ander letters.

Kyk ook[wysig | wysig bron]

en artikels[wysig | wysig bron]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. Taalgesprek: Bakterië/bakterieë
  2. 2,0 2,1 Taalwenk 5, Louis van Rooyen, savryskutskrywer
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Afrikaanse Taalgids, Kantoor vir Meertalige Taaldienste, Universiteit van Johannesburg, deur Tisa Viviers (2018)
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 ‘Burgermeester’ - 5 taalfoute wat jy maak sonder dat jy weet, Riaan Grobler, 22 Oktober 2015 06:20
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Nóg 10 taalfoute wat Afrikaanssprekendes (onbewustelik) maak, Riaan Grobler, 08 Oktober 2015 08:46
  6. 5 ‘anglisismes’ wat nie regtig anglisismes is nie, Riaan Grobler, 15 Oktober 2015 05:47
  7. 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 7,11 7,12 7,13 7,14 7,15 7,16 7,17 7,18 7,19 7,20 7,21 7,22 7,23 7,24 7,25 7,26 7,27 7,28 7,29 7,30 7,31 7,32 7,33 7,34 7,35 7,36 Van der Merwe, H.J.J.M. (1968). Die Korrekte Woord
  8. 8,0 8,1 Taalwenke 2, saskrywersendigters
  9. 9,0 9,1 Taaldinge, RSG, 2 Februarie 2020
  10. 10,0 10,1 Taalkommissie en Viva (Virtuele Instituut vir Afrikaans) op facebook
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 Swak Afrikaans op RSG, Jan Rap (2013-06-14)
  12. Die top-10 taalfoute wat Afrikaanssprekendes (onbewustelik) maak, Riaan Grobler, 30 September 2015 11:50
  13. Taaldinge, RSG, 5 Januarie 2020
  14. 14,0 14,1 Word om ewe aanvaar in Die Korrekte Woord, deur H.J.J.M. van der Merwe, 1968
  15. 15,0 15,1 15,2 Taaldinge, Sophia Kapp, RSG, 3 November 2019
  16. Afrikaans: 'n Ideologiese besinning in 'n multilinguistiese Suid-Afrikaanse bestel, J.P. de Wet, Unisa, 1997
  17. 17,0 17,1 17,2 17,3 #taalgeneraal: 10 Anglisismes wat jy onwetend gebruik, Riaan Grobler, 14 Januarie 2016 16:32
  18. 18,0 18,1 18,2 Taalwenk 7, Louis van Rooyen, savryskutskrywer
  19. Taalblapse, Kobus Victor, 27 Maart 2009
  20. Taaldinge, RSG, 19 Januarie 2020
  21. Taaldinge, RSG, 22 Desember 2019
  22. Taalflaters en -taboes in die werkplek, Cilleste vd Walt & Inge Strydom, 6 Augustus 2014
  23. Red ons taal, Jean Oosthuizen, 2015-06-03
  24. Beter Afrikaans
  25. Beter Afrikaans: Samestellings
  26. Taalwenke 11, Elsabe, saskrywersendigters
  27. van Rooy, C.A. (1980). Antieke Griekse Geskiedenis. Durban, Pretoria: Butterworth en kie. p. 413. ISBN 0-409-08017-9.
  28. Dreyer, P.S. en ander (1981). Die Westerse Politieke Tradisie. Pretoria, Kaapstad, Johannesburg: H & R-Academica. p. 469. ISBN 0-86874-119-1.