Georgiese alfabet

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Hierdie artikel bevat Georgiese letters. Sonder die regte taalinstelling kan u vraagtekens, vierkante of ander simbole sien pleks van die Georgiese letters.
Georgiese alfabet
დამწერლობა.png
Soort skryfstelsel Alfabet
Taal Georgies
Tydperk sedert 284 v.C.
Rigting Links-regs
ISO 15924 Geor, 240
Geok, 241
Unicode U+10A0–U+10FF,
U+2D00–U+2D2F
Nota Hierdie bladsy kan fonetiese IFA-simbole of letters uit ander alfabette bevat
’n Moderne padaanwysingsbord in die Georgiese en die Latynse alfabet.
Die antieke Asomtawroeli-weergawe van die Georgiese alfabet in die Dawit Garejis-klooster in Oos-Georgië.

Die Georgiese alfabet (Georgies: ქართული დამწერლობა, uitgespreek [kʰɑrtʰuli dɑmtsʼɛrlɔbɑ] (IFA), letterlik "Georgiese skrif") is die skryfstelsel wat vir Georgies en ander Suid-Kaukasiese tale gebruik word, en gedurende die 1940's ook vir ander Kaukasiese tale soos Osseties en Abchasies.[1] Die moderne alfabet het 33 letters en is ’n eenkasstelsel (dit het nie aparte bo- en onderkasletters nie).

Geskiedenis van die Georgiese alfabette[wysig]

Georgies het histories drie skryfstelsels gebruik, in Georgies Asomtawroeli, Noeschoeri en Mchedroeli genoem. Dit is drie heeltemal verskillende alfabette, hoewel hulle saam al gebruik is vir die skryf van sommige tale en die letters dieselfde name het. Die mees onlangse alfabet, Mchedroeli, het meer letters as die ander twee, maar die ekstra letters word nie in moderne Georgies gebruik nie.

Asomtawroeli, die historiese alfabet[wysig]

Die Georgiese Koninkryk van Iberië is in die 330's n.C. tot die Christendom bekeer. Kenners glo die ou Georgiese alfabet, Asomtawroeli, wat op die Latynse alfabet geskoei is,[2] was nodig om godsdienstige leesstof toegankliker vir die Georgiërs te maak. Dit het in die 4de of 5de eeu gebeur. Die oudste voorbeeld van dié alfabet is ’n inskripsie uit 430 n.C. in ’n kerk in Betlehem.

Asomtawroeli (ასომთავრული, "hoofletters") is afgelei van aso (ასო, "letter") en mtawari (მთავარი, "hoof"). Ondanks die Georgiese naam was dit ook ’n eenkasstelsel, nes die moderne Georgiese alfabet.

Asomtawroeli-letters
ႭჃ,
 

Dié alfabet word deesdae soms vir hoofstukname in boeke gebruik, of as hoofletters in ’n groter lettertipe saam met letters van een van die ander twee alfabette.

Noeschoeri, die kerkalfabet[wysig]

Noeschoeri (ნუსხური "klein, onderkas") het in die 9de eeu vir die eerste keer sy verskyning gemaak. Dit is veral in die kerk gebruik.

Mchedroeli, die moderne alfabet[wysig]

Die huidige alfabet, Mchedroeli (მხედრული, "militêr"), het in die 11de eeu sy verskyning gemaak. Dit is vir niekerklike doeleindes gebruik tot in die 18de eeu, toe dit die Choetsoeri-styl (wat die vorige twee alfabette gebruik het) vervang het.

Mchedroeli-letters
 

Nes die ander twee alfabette het Mchedroeli nie aparte hoofletters nie. Sommige moderne skrywers het egter ’n soort tweekasstelsel geskep deur Asomtawroeli-letters as hoofletters te gebruik, soortgelyk aan die Choetsoeri-styl. Ander skep hoofletters deur sommige letters in ’n groter lettertipe te gebruik.

Agt van die 41 Mchedroeli-letters (bo in pers) word nie meer gebruik nie.

Transkripsie[wysig]

Die tabel hier onder bevat net die 33 letters in die moderne Mchedroeli-alfabet en nie die agt wat in onbruik is nie. "Nasionaal" is die amptelike transliterasiestelsel van die Georgiese regering, terwyl "Laz" die amptelike stelsel in Noordoos-Turkye is vir die taal Laz.

Letters Unicode Naam Nasionaal ISO 9984 Afrikaans Laz IPA
U+10D0 an A a A a A a A a /ɑ/
U+10D1 ban B b B b B b B b /b/
U+10D2 gan G g G g G g G g /ɡ/
U+10D3 don D d D d D d D d /d/
U+10D4 en E e E e E e E e /ɛ/
U+10D5 vin V v V v W w V v /v/
U+10D6 zen Z z Z z Z z Z z /z/
U+10D7 tan T t T' t' T' t' T t /tʰ/
U+10D8 in I i I i I i I i /i/
U+10D9 k'an K' k' K k K k K' k' /kʼ/
U+10DA las L l L l L l L l /l/
U+10DB man M m M m M m M m /m/
U+10DC nar N n N n N n N n /n/
U+10DD on O o O o O o O o /ɔ/
U+10DE p'ar P' p' P p P p P' p' /pʼ/
U+10DF žan Zh zh Ž ž Zj zj J j /ʒ/
U+10E0 rae R r R r R r R r /r/
U+10E1 san S s S s S s S s /s/
U+10E2 t'ar T' t' T t T t T' t' /tʼ/
U+10E3 un U u U u Oe oe U u /u/
U+10E4 par P p P' p' P' p' P p /pʰ/
U+10E5 kan K k K' k' K' k' K k /kʰ/
U+10E6 ḡan Gh gh Ḡ ḡ Gh gh Ğ ğ /ɣ/
U+10E7 q'ar Q' q' Q q Q q Q q /qʼ/
U+10E8 šin Sh sh Š š Sj sj Ş ş /ʃ/
U+10E9 čin Ch ch Č' č' Tsj tsj Ç ç /tʃ/
U+10EA can Ts ts C' c' Ts' ts' Ts ts /ts/
U+10EB jil Dz dz J j Dzj dzj Ž ž /dz/
U+10EC c'il Ts' ts' C c Ts ts Ts' ts' /tsʼ/
U+10ED č'ar Ch' ch' Č č Tsj tsj Ç' ç' /tʃʼ/
U+10EE xan Kh kh X x Ch ch X x /x/
U+10EF ǰan J j J̌ ǰ J j C c /dʒ/
U+10F0 hae H h H h H h H h /h/

Sien ook[wysig]

Verwysings[wysig]

Bibliografie[wysig]

  • Aronson, Howard I. (1990), Georgian: a reading grammar (tweede ed.), Columbus, OH: Slavica 
  • Shosted, Ryan K.; Vakhtang, Chikovani (2006), "Standard Georgian", Journal of the International Phonetic Association 36 (2): 255–264, doi:10.1017/S0025100306002659 


Crystal txt.png

Hierdie artikel is vertaal vanuit die Engelse Wikipedia