Gotiese Bybel
Die Gotiese Bybel of Wulfilabybel is die Bybel in Goties, 'n taal wat in die vroeë Middeleeue deur die Oos-Germaanse stam die Gote gepraat is.[1]
Die 4de-eeuse vertaling is na bewering deur die Ariaanse biskop en sendeling Wulfila. In die laat 2010's was die geleerde mening, geskoei op 'n ontleding van die linguistiese eienskappe van die Gotiese teks, dat die vertaling nie deur Wulfila, of enige enkele mens, gedoen is nie, meer eerder deur 'n span geleerdes.[2][3]
Kodekse
[wysig | wysig bron]Oorblywnde fragmente van die Gotiese Bybel bestaan uit kodekse en een loodtablet uit die 5de tot 8ste eeu. Dit bevat 'n groot deel van die Nuwe Testament en sommige dele van die Ou Testament wat grootliks in die Middeleeue in Italië geskryf is.
Historiese konteks
[wysig | wysig bron]In die 3de eeu het die Gote aan die noordoostelike grens van die Romeinse Ryk gewoon, in wat nou Oekraïne, Bulgarye en Roemenië is. In die 4de eeu is die Gote gekersten, grootliks deur die poging van biskop Wulfila, wat vermoedelik die Gotiese alfabet ontwerp het. Wulfila het tradisioneel erkenning vir die vertaling gekry, maar dit is waarskynlik deur 'n groep geleerdes uitgevoer.
In die 5de eeu het die Gote dele van die Wes-Romeinse Ryk verower, insluitend Italië, Suid-Frankryk en Spanje. Die Gotiese Christendom het twee eeue lank in dié streke oorheers voor die stigting van die Katolieke Kerk en, in Italië, die massabekering van die Gote tot die Katolisisme in 589.[4]
Moderne belang
[wysig | wysig bron]Al is net fragmente van die Gotiese Bybel oor, is dit die enigste omvattende dokument in 'n antieke Oos-Germaanse taal en een van die vroegste dokumente in enige Germaanse taal. Dit is dus van groot belang vir die bestudering van dié tale.
Die Onse Vader
[wysig | wysig bron]Hier volg die teks van die Onse Vader in die Gotiese Bybel, met 'n transliterasie in Latyn:
𐌰𐍄𐍄𐌰 𐌿𐌽𐍃𐌰𐍂 𐌸𐌿 𐌹̈𐌽 𐌷𐌹𐌼𐌹𐌽𐌰𐌼·
atta unsar þu ïn himinam,
𐍅𐌴𐌹𐌷𐌽𐌰𐌹 𐌽𐌰𐌼𐍉 𐌸𐌴𐌹𐌽·
weihnai namo þein.
𐌵𐌹𐌼𐌰𐌹 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌹𐌽𐌰𐍃𐍃𐌿𐍃 𐌸𐌴𐌹𐌽𐍃·
qimai þiudinassus þeins.
𐍅𐌰𐌹𐍂𐌸𐌰𐌹 𐍅𐌹𐌻𐌾𐌰 𐌸𐌴𐌹𐌽𐍃·
wairþai wilja þeins.
𐍃𐍅𐌴 𐌹̈𐌽 𐌷𐌹𐌼𐌹𐌽𐌰 𐌾𐌰𐌷 𐌰𐌽𐌰 𐌰𐌹𐍂𐌸𐌰𐌹·
swe ïn himina jah ana airþai.
𐌷𐌻𐌰𐌹𐍆 𐌿𐌽𐍃𐌰𐍂𐌰𐌽𐌰 𐌸𐌰𐌽𐌰 𐍃𐌹𐌽𐍄𐌴𐌹̈𐌽𐌰𐌽 𐌲𐌹𐍆 𐌿𐌽𐍃 𐌷𐌹𐌼𐌼𐌰 𐌳𐌰𐌲𐌰·
hlaif unsarana þana sinteïnan gif uns himma daga.
𐌾𐌰𐌷 𐌰𐍆𐌻𐌴𐍄 𐌿𐌽𐍃 𐌸𐌰𐍄𐌴𐌹 𐍃𐌺𐌿𐌻𐌰𐌽𐍃 𐍃𐌹𐌾𐌰𐌹𐌼𐌰·
jah aflet uns þatei skulans sijaima,
𐍃𐍅𐌰𐍃𐍅𐌴 𐌾𐌰𐌷 𐍅𐌴𐌹𐍃 𐌰𐍆𐌻𐌴𐍄𐌰𐌼 𐌸𐌰𐌹𐌼 𐍃𐌺𐌿𐌻𐌰𐌼 𐌿𐌽𐍃𐌰𐍂𐌰𐌹𐌼·
swaswe jah weis afletam þaim skulam unsaraim.
𐌾𐌰𐌷 𐌽𐌹 𐌱𐍂𐌹𐌲𐌲𐌰𐌹𐍃 𐌿𐌽𐍃 𐌹̈𐌽 𐍆𐍂𐌰𐌹𐍃𐍄𐌿𐌱𐌽𐌾𐌰𐌹·
jah ni briggais uns ïn fraistubnjai,
𐌰𐌺 𐌻𐌰𐌿𐍃𐌴𐌹 𐌿𐌽𐍃 𐌰𐍆 𐌸𐌰𐌼𐌼𐌰 𐌿𐌱𐌹𐌻𐌹𐌽·
ak lausei uns af þamma ubilin;
𐌿𐌽𐍄𐌴 𐌸𐌴𐌹𐌽𐌰 𐌹̈𐍃𐍄 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐌽𐌲𐌰𐍂𐌳𐌹·
unte þeina ïst þiudangardi.
𐌾𐌰𐌷 𐌼𐌰𐌷𐍄𐍃 𐌾𐌰𐌷 𐍅𐌿𐌻𐌸𐌿𐍃 𐌹̈𐌽 𐌰𐌹𐍅𐌹𐌽𐍃·
jah mahts jah wulþus ïn aiwins.
𐌰𐌼𐌴𐌽·
amen.
Verwysings
[wysig | wysig bron]- ↑ Falluomini, Carla (2015). The Gothic Version of the Gospels and Pauline Epistles: Cultural Background, Transmission and Character. Berlin: de Gruyter. ISBN 978-3-11-033469-2. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 14 Junie 2018. Besoek op 8 April 2018.
- ↑ Ratkus, Artūras (2018). "Greek ἀρχιερεύς in Gothic translation: Linguistics and theology at a crossroads". NOWELE. 71 (1): 3–34. doi:10.1075/nowele.00002.rat.
- ↑ Miller, D. Gary (2019). The Oxford Gothic grammar. Oxford: Oxford University Press. pp. 15–18. ISBN 9780198813590.
- ↑ Veríssimo Serrão, Joaquim (1979). História de Portugal (third uitg.). Verbo.
Bibliografie
[wysig | wysig bron]- Carla Falluomini (2015). The Gothic Version of the Gospels and Pauline Epistles: Cultural Background, Transmission and Character. Berlin: de Gruyter. ISBN 978-3-11-033469-2.
- H. C. von Gabelentz, J. Loebe, Ulfilas: Veteris et Novi Testamenti Versionis Gothicae fragmenta quae supersunt, Leipzig, Libraria Schnuphasiana, 1843.
- Frederick Lauritzen (Januarie 2019). "Nonnos and Wulfila". Parekbolai. 9, 2019: 19–30.
- Frederick Lauritzen. "The gothic Psalter between Crimea and Bologna". Revue des Études Tardo-Antiques. 9, 2019: 109–120.
- Wilhelm Streitberg (ed.), Die Gotische Bibel (1908), Heidelberg: Universitätsverlag C. Winter, 2000, (7th edition) ISBN 3-8253-0745-X
- Carla Falluomini. "Textkritische Anmerkungen zur gotischen Bibel" (PDF). AnnalSS. 5, 2005 (2009): 311–320. Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 2 Februarie 2014. Besoek op 29 Januarie 2014.
Skakels
[wysig | wysig bron]- Wulfila, Bible, België, http://www.wulfila.be/gothic/browse/
- Gotica, Duitsland, http://www.gotica.de/
Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
