Groot alk
| Groot alk | |
|---|---|
_specimen,_Kelvingrove,_Glasgow_-_geograph.org.uk_-_1108249.jpg) | |
| Wetenskaplike klassifikasie | |
| Koninkryk: | |
| Filum: | |
| Klas: | |
| Orde: | |
| Familie: | |
| Genus: | †Pinguinus |
| Spesie: | P. impennis |
| Binomiale naam | |
| Pinguinus impennis | |
 | |
| Benaderde verspreidingsgebied (in blou) met bekende broeiplekke aangedui deur geel merke[2][3] | |
| Sinonieme | |
Die groot alk (Pinguinus impennis), ook bekend as die pikkewyn, is 'n uitgestorwe spesie van vluglose alcid wat ongeveer 400 000 jaar gelede die eerste keer verskyn het en in die middel van die 19de eeu uitgesterf het. Dit was die enigste moderne spesie in die genus Pinguinus. Dit was nie nou verwant aan die pikkewyne van die Suidelike Halfrond nie, wat vernoem is na hul ooreenkoms met hierdie spesie.
Dit het geteel op rotsagtige, afgeleë eilande met maklike toegang tot die see en 'n oorvloedige voedselvoorraad, 'n rariteit in die natuur wat slegs 'n paar broeiplekke vir die groot alke gebied het. Gedurende die buite-broeiseisoen het die alk in die waters van die Noord-Atlantiese Oseaan gesoek, so ver suid as Noord-Spanje en langs die kuslyne van Kanada, Groenland, Ysland, die Faroëreilande, Noorweë, Ierland en Groot-Brittanje.
Die voël was 75 tot 85 sentimeter (30 tot 33 duim) lank en het ongeveer 5 kilogram (11 pond) geweeg, wat dit die grootste alkvoël maak wat tot in die moderne era oorleef het, en die tweede grootste lid van die alkvoëlfamilie oor die algemeen (die prehistoriese Miomancalla was groter).[4] Dit het 'n swart rug en 'n wit pens gehad. Die swart snawel was swaar en gehaak, met groewe op sy oppervlak. Gedurende die somer het die grootalk se verekleed 'n wit kol oor elke oog getoon. Gedurende die winter het die grootalk hierdie kolle verloor en in plaas daarvan 'n wit band ontwikkel wat tussen die oë strek. Die vlerke was slegs 15 cm (6 duim) lank, wat die voël vlugloos gemaak het. In plaas daarvan was die grootalk 'n kragtige swemmer, 'n eienskap wat dit in jag gebruik het. Sy gunstelingprooi was visse, insluitend Atlantiese menhaden en lodde, en skaaldiere. Alhoewel dit rats in die water was, was dit lomp op land. Grootalkpare het lewenslank gepaar. Hulle het in uiters digte en sosiale kolonies nesgemaak en een eier op kaal rots gelê. Die eier was wit met veranderlike bruin marmering. Beide ouers het vir ongeveer ses weke aan die inkubasie van die eier deelgeneem voordat die kleintjies uitgebroei het. Die kleintjies het die nesplek na twee tot drie weke verlaat, alhoewel die ouers steeds daarvoor gesorg het.
Die groot alk was 'n belangrike deel van baie Inheemse Amerikaanse kulture, beide as 'n voedselbron en as 'n simboliese item. Baie Maritieme Argaïese mense is met groot alkbene begrawe. Een begrafnis wat ontdek is, het iemand ingesluit wat bedek was met meer as 200 groot alkbekke, wat vermoedelik die oorblyfsels is van 'n mantel gemaak van groot alkvelle. Vroeë Europese ontdekkingsreisigers na die Amerikas het die groot alk as 'n gerieflike voedselbron of as visvangaas gebruik, wat die getalle daarvan verminder het. Die voël se dons was in hoë aanvraag in Europa, 'n faktor wat die Europese bevolkings teen die middel van die 16de eeu grootliks uitgeskakel het. Omstreeks dieselfde tyd het nasies soos Groot-Brittanje begin besef dat die groot alk besig was om te verdwyn en dit het die begunstigde van baie vroeë omgewingswette geword, maar ten spyte daarvan is die groot alk steeds gejag.
Die groeiende seldsaamheid daarvan het belangstelling van Europese museums en privaat versamelaars verhoog om velle en eiers van die voël te bekom. Op 3 Junie 1844 is die laaste twee bevestigde eksemplare op Eldey, langs die kus van Ysland, doodgemaak, wat die laaste bekende teelpoging beëindig het. Latere berigte van rondlopende individue wat gesien of gevang is, is onbevestig. 'n Verslag van een groot alk in 1852 word deur sommige beskou as die laaste waarneming van 'n lid van die spesie. Die groot alk word in verskeie romans genoem, en die wetenskaplike tydskrif van die Amerikaanse Ornitologiese Vereniging is tot 2021 Die Alk (nou Ornithology) ter ere van die voël genoem.
Verwysings
[wysig | wysig bron]- ↑ BirdLife International (2021). "Pinguinus impennis". IUCN Red List of Threatened Species. 2021: e.T22694856A205919631. doi:10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22694856A205919631.en. Besoek op 19 November 2021.
- ↑ Grieve, Symington (1885). The Great Auk, or Garefowl: Its history, archaeology, and remains. Thomas C. Jack, London. ISBN 978-0665066245.
- ↑ Parkin, Thomas (1894). The Great Auk, or Garefowl. J.E. Budd, Printer. Besoek op 14 Mei 2010.
- ↑ Smith, N (2015). "Evolution of body mass in the Pan-Alcidae (Aves, Charadriiformes): the effects of combining neontological and paleontological data". Paleobiology. 42 (1): 8–26. Bibcode:2016Pbio...42....8S. doi:10.1017/pab.2015.24. S2CID 83934750.
Eksterne skakels
[wysig | wysig bron]- "Auk egg auction". Time. 26 November 1934.
- "Great Auk". Audubon fact sheet. audubon.org. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 14 Junie 2010.
- "The Great Auk". Natural Histories (BBC Radio). http://www.bbc.co.uk/programmes/b07npx0h.
