Gaan na inhoud

Irannese protesaksies 2025–2026

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Streke in Iran waar protesaksies aangemeld is soos op 25 Januarie 2026.

Die Irannese protesaksies vanaf 2025 is 'n wydverspreide golf van protesoptogte en stakings in Iran wat op 28 Desember 2025 in Teheran begin het. Die protesoptogte het gevolg op die ernstige agteruitgang van die Iraanse ekonomie, toenemende inflasie, 'n toename in die wisselkoers, markonstabiliteit en die daling in die waarde van die rial. Hierdie gebeurtenis was die grootste opstand sedert die Islamitiese Rewolusie van 1979.[1][2][3][4][5][6] Die daaropvolgende onderdrukking, uitgevoer onder Ali Chamenei en senior amptenare se bevel vir lewendige ammunisie vuur op betogers, het gelei tot slagtings wat tienduisende betogers dood gelaat het, wat dit die grootste slagtings in die moderne Iranse geskiedenis maak.[7][8]

Aanvanklik was protesaksies aangevuur deur frustrasie oor rekordhoë inflasie, voedselpryse en valuta-depresiasie, het die proteste vinnig ontwikkel tot 'n breër beweging wat 'n einde aan die Islamitiese regering geëis het.[9] Beginnende met die bazaari (winkeliers en handelaars) in Teheran se Groot Basaar en later universiteitstudente, het die demonstrasies gou versprei na ander groot stede en klein nedersettings. Betogers het anti-regering slagspreuke gesing,[10][11][12] en simbole van die regering en die Islamitiese Rewolusionêre Wagkorps (IRGC) aangeval.[13][14]

Alhoewel grootliks leierloos, het die protestaksies op 8 Januarie geëskaleer na 'n oproep vir verenigde aksies deur Reza Pahlavi, die seun van Iran se laaste sjah.[15] Op 8 Januarie het 1,5 miljoen betogers na die strate van Teheran uitgegaan en teen 9 Januarie het 5 miljoen betogers landwyd uitgekom volgens 'n naamlose Europese diplomaat gebaseer op intelligensie.[16] Pahlavi het 'n beroep gedoen op 'n vreedsame oorgang en 'n referendum om Iran se toekomstige politieke stelsel te bepaal.[17] Die Iranse regering het internettoegang en telefoondienste afgesny in 'n poging om betogers te verhoed om te organiseer.[15] Dit het die Verenigde State en Israel daarvan beskuldig dat hulle die betogings aangevuur het,[13] wat ontleders voorstel 'n taktiek kan wees om die veiligheidsmagte se bereidwilligheid om betogers dood te maak, te verhoog.[18]

Teen 9 Januarie het miljoene die strate ingevaar in betogings in al 31 provinsies. Te midde van die internet-verduistering het Iranse veiligheidsmagte hul gebruik van skerppunt ammunisie teen betogers geëskaleer.[19] Hospitale in Teheran en Shiraz is na bewering oorweldig deur beseerde betogers, waarvan baie skietwonde opgedoen het.[20] Iran se woordvoerder van die ministerie van buitelandse sake het bevestig dat veiligheidsmagte op betogers geskiet het, wat internasionale kommer oor menseregte laat ontstaan het.[21] Daarbenewens is duisende tydens die gewelddadige onderdrukking in hegtenis geneem.[22] Ten spyte van die verduistering het The Guardian op 10 Januarie 2026 verskeie berigte gedokumenteer van veiligheidsmagte wat op betogings losgebrand het, met een ooggetuie wat gesê het dat hulle "honderde lyke" regoor Teheran gesien het.[23]

Teen laat Januarie het Time, The Guardian en Iran International berig dat tussen 30 000 en 36 500 betogers gedurende 8–9 Januarie dood is.[24] Teen 5 Februarie 2026 het die Amerikaanse Human Rights Activists News Agency (HRANA) altesaam 18 694 gevalle gedokumenteer, insluitend 6 964 bevestigde sterftes, waarvan ten minste 6 473 betogers was, met 11 730 bykomende gevalle wat hersien word.[25]

Verwysings

[wysig | wysig bron]
  1. ↑ "Protests erupt in Iran over currency's plunge to record low". AP News. 29 Desember 2025. Besoek op 30 Desember 2025.
  2. ↑ Salem, Mostafa (30 Desember 2025). "Iran's ailing supreme leader resorts to his only playbook as crises mount and protests erupt". CNN. Besoek op 31 Desember 2025.
  3. ↑ Barin, Mohsen (31 Desember 2025). "Iran's economic crisis, political discontent threaten regime". Deutsche Welle. Besoek op 31 Desember 2025.
  4. ↑ "Iran Nationwide Protests Challenge Regime Amid Economic Crisis". mezha. 8 Januarie 2026. Besoek op 8 Januarie 2026.
  5. ↑ Sparks, John (9 Januarie 2026). "Iran's leaders facing most serious threat since 1979 revolution". Sky News. Besoek op 9 Januarie 2026.
  6. ↑ Shamim, Sarah. "Which are Iran's main opposition groups?". Al Jazeera. Besoek op 12 Januarie 2026.
  7. ↑ "Over 12,000 feared dead after Iran protests, as video shows bodies lined up at morgue". CBS News. 13 Januarie 2026. Besoek op 13 Januarie 2026.
  8. ↑ "Khamenei ordered killings with approval of top state bodies, sources say". iranintl.com. 13 Januarie 2026. Besoek op 14 Januarie 2026.
  9. ↑ Parent, Deepa; Christou, William (31 Desember 2025). "'We want the mullahs gone': economic crisis sparks biggest protests in Iran since 2022". The Guardian. ISSN 0261-3077. Besoek 1 Januarie 2026.
  10. ↑ "گزارشگر منوتو از خرم‌آباد ویدیویی از سردادن شعار«این آخرین نبرده، پهلوی برمی‌گرده»" (in Persies). Manoto. Desember 2025. Besoek op 1 Januarie 2026.
  11. ↑ "Protesters in Isfahan chant 'death to the dictator'". Iran International. 30 Desember 2025. Besoek op 1 Januarie 2026.
  12. ↑ Videos show monarchist, anti-clerical slogans in Hamadan, Arak, Sabzevar". Iran International. 31 Desember 2025. Besoek 1 Januarie 2026.
  13. 1 2 Chouire, Tarek (9 Januarie 2026). "Iran downplays risk of military escalation, accuses US, Israel of fueling unrest". Anadolu Agency. Besoek op 11 Januarie 2026.
  14. ↑ "Iran's top judge warns protesters of 'no leniency' as unrest persists". Reuters. 7 Januarie 2026. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 Januarie 2026. Besoek op 7 Januarie 2026.
  15. 1 2 Gritten, David (9 Januarie 2026). "Huge anti-government protests in Tehran and other Iranian cities, videos show". BBC News. London. Besoek op 10 Januarie 2026.
  16. ↑ "At least 1.5 million people took to Tehran streets on January 8, source says". iranintl.com. 16 Januarie 2026. Besoek op 20 Januarie 2026.
  17. ↑ "Reza Pahlavi, the exiled son of Iran's last shah at centre of protest chants". London: BBC News. 9 Januarie 2026. Besoek op 9 Januarie 2026.
  18. ↑ "Iran Update, January 11, 2026". Institute for the Study of War. 12 Januarie 2026. Besoek op 13 Januarie 2026. Die regime stel betogers moontlik as "terroriste" voor en koppel hulle aan die Verenigde State en Israel om die veiligheidsmagte se bereidwilligheid om dodelike geweld teen betogers te gebruik, te verhoog en die risiko van oorlopery te verminder.
  19. ↑ "Mass killings reported as security forces use live fire on Iran protesters". Iran International. 10 Januarie 2026. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 Januarie 2026. Besoek op 10 Januarie 2026.
  20. ↑ "Medics describe overwhelmed hospitals as Iran protests continue". BBC. 10 Januarie 2026. Besoek 10 Januarie 2026.
  21. ↑ "سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی «شلیک مستقیم» به شهروندان معترض را تایید کرد". Iran International (in Persies). 12 Januarie 2026. Besoek op 12 Januarie 2026.
  22. ↑ Christou, William; Parent, Deepa (10 Januarie 2026). "New protests erupt in Iran as supreme leader signals upcoming crackdown". The Guardian. ISSN 0261-3077. Besoek op 10 Januarie 2026.
  23. ↑ "Christou, William; Parent, Deepa (10 Januarie 2026). "Iran protesters tell of brutal police response as regime lashes out". The Guardian. ISSN 0261-3077. Besoek 10 Januarie 2026. .
  24. ↑ "Disappeared bodies, mass burials and '30,000 dead': what is the truth of Iran's death toll?". The Guardian. 28 Januarie 2026. Besoek op 29 Januarie 2026.
  25. ↑ "Iran's president apologizes over crackdown as nation marks 1979 Islamic Revolution anniversary". The New Indian Express. Associated Press. 11 Februarie 2026. Besoek op 11 Februarie 2026.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Irannese_protesaksies_2025–2026&oldid=2876525"