Jonkheer
Jonkheer en jonkvrou (jonkvrouw, in Nederlands) is 'n adellike predikaat (titulatuur of titel) in Nederland en adellike titel in België.[1]
Die afkortings vir jonkheer en jonkvrou is onderskeidelik jhr. en jkvr. Buiten aan die begin van 'n sin, word beide afkortings met kleinletters geskryf.[2][3]
Oorsprong
[wysig | wysig bron]Die titel jonkheer het sy oorspong in die Middeleeue in die Duitse taalgebied van kontinentale Europa, wat ook die huidige Vlaamse Gewes van België en die huidige Nederland insluit. In hierdie gebiede was dit gebruiklik dat net die patriarg van meeste adellike families die titel dra. Die seuns van die patriarg het dan die titel Junker of Jonkheer gedra.[4] Etimologies is dit in Afrikaans vrywel gelyk aan ”jong heer”. Vir dogters het die vroulike vorm jonkvrouw gegeld.
Die ekwivalent van hierdie titel in ander Europese lande was min of meer "Edler" (in Oostenryk), "Nobile" (in Italië), "Junker" (in Duitsland) en "Yoncre" (in Switzerland).[5] In Duitsland het die term Junker in die laat-negentiende eeu ‘n militaristiese konnotasie aangeneem wat in die Nederlandse term ontbreek.
Die rang van jonkheer word soms vergelyk met, maar het net ‘n geringe mate van historiese ekwivalensie met die voormalige titels "Écuyer" (in Frankryk) en "Squire" (in Groot-Brittanje), hoewel beide hierdie terme nie dieselfde betekenis of oorsprong as Junker gehad het nie.[6][7] Beide Écuyer en Squire kan as skildknaap in Afrikaans vertaal word, wat wys op die oopsprong van hierdie benaminge.[8] Dit moet wel ook nie verwar word, en het nie dieselfde betekenis nie as die moderne Engelse algemene gebruik van “Esquire”, met sy meegaande afkorting “Esq.”, wat as 'n blote teken van respek soms na die familienaam van ‘n persoon geskryf word.[9][10]
Adellike predikaat (Nederland)
[wysig | wysig bron]In Nederland kan hierdie predikaat gebruik word deur die meeste burgers met 'n adellike titel. Die oorgrote meerderheid van die adellikes in Nederland beskik nie oor 'n adellike titel nie. In die geval van hierdie ongetitelde adel, dui die predikaat aan dat die persoon van adel is, maar nie 'n adellike titel het nie.[11]
Die predikaat (of titel in België) word voor die volledige naam geplaas, byvoorbeeld jonkheer Antoine Changuion.
Die eggenote van ’n Nederlandse jonkheer voer geen predikaat nie en word as mevrou (mevrouw, in Nederlands) aangespreek.[12]
Die ongetroude dogter van ’n jonkheer is ’n jonkvrou. Wanneer sy trou, verval die gebruik van die predikaat by haar naam wanneer sy aangespreek word. In amptelike dokumentasie en op identiteitsdokumente, soos byvoorbeeld haar paspoort, behou sy egter die predikaat as deel van haar nooiensvan.[13][14]
In Nederland is die gebruiklike aanspreekvorm vir 'n jonkheer/jonkvrou, veral in formele, skriftelike korrespondensie, De hoogwelgeboren heer/vrouwe.[13]
Die predikaat jonkheer word deur sommige Nederlandse families as titel gebruik. Een so 'n familie is die koninklike familie van Nederland wat die predikaat 'jonkheer' die afgelope jare as ’n titel voer. Die seuns en kleinkinders van prins Claus (die wyle prins-gemaal van koningin Beatrix van Nederland) plaas die benaming Jonkheer van Amsberg ná hul koninklike of prinslike titels. Daarmee het die betekenis van die naam 'jonkheer' in hierdie geval só verander dat dit, ten minste vir die familie Oranje-Nassau, ’n titel geword het.[15]
Adellike titel (België)
[wysig | wysig bron]In België is jonkheer of jonkvrou ’n titel sedert die regsuitspraak (of beslissing) van die Hof van Kassasie in 1927. Dit word gedra deur lede van die erfelike adel wat nie ’n hoër titel besit nie (dikwels seuns of dogters van edelliede), asook deur persone aan wie persoonlike of erfelike adeldom toegeken is, sonder ’n hoër titel. Hier maak die titel jonkheer of jonkvrou, net soos enige ander adellike titel, deel uit van die familienaam en word dit aldus aangedui in amptelike dokumentasie en op identiteitsdokumente.[16]
Rangkroon
[wysig | wysig bron]Volgens ’n besluit van koning Willem I van die Nederlande in 1817 mag jonkhere of jonkvroue in Nederland én België die rangkroon van ’n (erf)ridder bo hul familiewapen voer, en kan hulle dus daaraan herken word. Hierdie kroon bestaan uit ’n ring van effense goud (sonder edelstene) met vyf goue punte, elk met ’n pêrel op die punt. Daarbenewens is die ring omwikkel met ’n snoer van pêrels.[17]
Sien ook
[wysig | wysig bron]Verwysings
[wysig | wysig bron]- ↑ Woordeboek van die Afrikaanse Taal (WAT)
- ↑ "Adellijke titels en predicaten in Nederland". Adellijke titulatuur. Hoge Raad van Adel. Geraadpleeg 2025-04-23.
- ↑ Jonkheer (hoofdletter?) Geargiveer 30 Mei 2023 op Wayback Machine, Taalunie. Geraadpleeg 2025-04-23.
- ↑ De Ruvigny, Marquis (red.). (1910). The nobilities of Europe. Londen, Verenigde Koninkryk: Melville and Company. pp. 133, 135.
- ↑ Junker. Portail lexical: Lexicographie. Centre National de Ressouces Textuelles et Lexicales. Geraadpleeg 2025-04-29.
- ↑ Cross, Peter (1995). "Knights, Esquires and the Origins of Social Gradation in England". Transactions of the Royal Historical Society. 5: 155-178.
- ↑ The Editors of Encyclopaedia Britannica (2024-08-06). esquire. Encyclopedia Britannica.
- ↑ Bosman, D.B, I.W. van der Merwe en L.W. Hiemstra. (1990). Tweetalige woordeboek. Bilingual dictionary. Kaapstad, Suid-Afrika: Tafelberg-Uitgewers.
- ↑ esquire. (2025-03-16). Wiktionary. Geraadpleeg 2025-04-28.
- ↑ Thompson, Katheryn A. (2006). Tussle over titles. ABA Journal. Geraadpleeg 2025-04-28.
- ↑ "Veel gestelde vragen". Adel in Nederland. Stichting Adel in Nederland. Geraadpleeg 2025-04-23.
- ↑ De Ruvigny, Marquis (red.). (1910). The nobilities of Europe. Londen, Verenigde Koninkryk: Melville and Company. p. 134.
- 1 2 "Richtlijnen voor het gebruik van adellijke titels en predicaten". Adellijke titulatuur. Hoge Raad van Adel. Geraadpleeg 2025-04-23.
- ↑ "Adellijke titulatuur". Adel. Hoge Raad van Adel. Geraadpleeg 2025-04-23.
- ↑ Titels en aanspreektitels. Het Koninklijk Huis. Geraadpleeg 2025-04-23.
- ↑ "FAQ about nobility". FPS Foreign Affairs - Foreign Trade and Development Cooperation. 2023-02-13. Geraadpleeg 2025-04-22.
- ↑ Keuzenkamp, J. (1989). Gemeentewapens in Nederland, 1914-1989. Naar het officiële register van de Hoge Raad van Adel. 's-Gravenhage, VNU-Uitgeverij. p. 12.