Kalifornië

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Deelstaat Kalifornië
Vlag van Kalifornië Staatseël van Kalifornië
Vlag van Kalifornië Seël
Bynaam(e): Golden State
Kaart van die Verenigde State met Kalifornië uitgelig
Amptelike taal(e) Engels
Gesproke taal(e) Engels 60,5%, Spaans 25,8%, en Chinees 2,6%
Hoofstad Sacramento
Grootste stad Los Angeles
Area  3de in die V.S.
 - Totaal 410 000 km2
 - Wydte 402,5 km
 - Lengte 1 240 km
 - Water 20 047 km2
 - % water 4,7 %
 - Breedtegraad 32°30'N tot 42°N
 - Lengtegraad 114°8'W tot 124°24'W
Bevolking  1ste in die V.S.
 - Totaal 37 253 956
 - Digtheid 90,9/km2
11de in die V.S.
Hoogte  
 - Hoogste punt Mount Whitney
4 421 m
 - Gemiddeld 880 m
 - Laagste punt Badwater Basin in Death Valley
-86 m
Toetrede tot die Unie  9 September 1850 (31ste)
Goewerneur Jerry Brown (D)
Luitenant-Goewerneur Gavin Newsom (D)
Wetgewer Parlement van die Deelstaat Kalifornië (California State Legislature)
 - Hoërhuis Senaat van die Deelstaat Kalifornië (California State Senate)
 - Laerhuis Huis van Afgevaardigdes van die Deelstaat Kalifornië (California State Assembly)
V.S. Senatore Dianne Feinstein (D)
Kamala Harris (D)
Tydsone UTC -8 / Somertyd -7
Afkortings CA US-CA
Webblad www.ca.gov

Kalifornië (Engels en Spaans: California) is 'n deelstaat aan die suidelike weskus van die Verenigde State van Amerika (VSA). Dit is die grootste deelstaat ten opsigte van sy bevolking van sowat 39,3 miljoen[1] (soos op 1 Januarie 2016) en die derde grootste ten opsigte van sy oppervlak (410 000 vierkante kilometer), na Alaska en Texas. Die staat grens in die ooste aan Nevada, in die noorde aan Oregon, en in die suidooste aan Arizona. Die Kaliforniese Kanaaleilande maak ook deel uit van die deelstaat.

Die gebied is deur stamme van die Eerste Nasies bewoon toe Europese ontdekkers die gebied in die 16de eeu geleidelik begin verken het. Die Spaanse navigeerder Juan Rodríguez Cabrillo was die eerste seevaarder wat in 1542 langs die Kaliforniese kus geseil het. Die eerste Spaanse sendingstasie in die gebied van die huidige San Diego is egter eers in 1769 gevestig. Dekades later het Kalifornië met die Meksikaanse Onafhanklikheidsoorlog in 1821 die juk van kolonialisme afgeskud en deel van die Eerste Meksikaanse Keiserryk geword.

In die Meksikaans-Amerikaanse Oorlog tussen 1846 en 1848 het die Meksikane 'n verpletterende neerlaag teen Amerikaanse magte gely. Volgens die Verdrag van Guadalupe Hidalgo is uitgestrekte gebiede in Noord-Meksiko aan die Verenigde State afgestaan. Kalifornië is reeds in 1847 aan Amerikaanse magte onder die bevel van John C. Frémont oorhandig. Op 24 Januarie 1848 het James W. Marshall naby Sutter's Mill goud ontdek. Gedurende die goudstormloop, wat hy ontketen het, het sowat 90 000 setlaars na die gebied gestroom. In 1850 het Kalifornië as 31ste deelstaat by die Verenigde State aangesluit.

Los Angeles, die grootste stedelike nedersetting in Kalifornië, is een van die ekonomies en kultureel magtigste en invloedrykste metropole ter wêreld

Kalifornië was sedertdien een van die vernaamste bestemmings vir immigrante. In 1964 het Kalifornië New York verbygesteek om die meeste bevolkte Amerikaanse deelstaat te word. In die 20ste en 21ste eeu het Kalifornië veral nuwe aankomelinge uit Asië, Meksiko en die Stille Oseaangebied ontvang.

Kalifornië het 'n hoogs-ontwikkelde ekonomie, en dit sou as 'n onafhanklike staat met sy bruto geografiese produk die sesde grootste ekonomie ter wêreld wees[2] (die elfde grootste volgens koopkragpariteite[3]). Met 'n bruto binnelandse produk (BBP) van 2,2 biljoen (2 200 miljard) € het die deelstaat in 2015 ondanks sy betreklik kleiner bevolking (39 miljoen) by die Europese Unie se tweede grootste ekonomie, Frankryk (met 'n BBP ter waarde van 2,12 biljoen € en 'n bevolking van 66 miljoen) verbygesteek. Die deelstaat se aandeel aan die VSA se BBP het in 2015 13,9 persent beloop.[4]

Kalifornië het meer as 'n vyfde bygedra tot die Verenigde State se ekonomiese groei sedert 2010 - meer as sy aandeel aan die totale bevolking of nasionale ekonomie.[5] Nogtans is die deelstaat se ekonomie en arbeidsmark kwesbaarder as dié van die hele Verenigde State - die verlies aan werksgeleenthede tydens 'n resessie is groter as die Amerikaanse gemiddeld. Daarenteen groei die Kaliforniese vinniger tydens 'n opswaaifase.

Die belangrikste sektore van die plaaslike ekonomie is landbou, die vermaaklikheidsbedryf, ligte nywerhede (waaronder vervoertoerusting, masjienbou en elektronika), biotegnologie, ruimtevaarttegnologie, wapenvervaardiging en toerisme. Enkele streke in die deelstaat word met bepaalde sektore verbind, soos Los Angeles en Hollywood met vermaak; die Central Valley (Sentraalvallei) met landbou; die Silicon Valley met inligtings- en hoëtegnologie (tegnologie- en internetreuse soos Apple, Google en Facebook het hier hulle hoofkwartiere); en die Kaliforniese Wynlande met wynbou. Belangrike natuurlike hulpbronne, wat in die deelstaat aangetref word, sluit hout, olie, sement en natuurgas in.

Demografie[wysig | wysig bron]

Grootste metropole[wysig | wysig bron]

Ekonomie[wysig | wysig bron]

Toerisme[wysig | wysig bron]

Volgens Visit California, 'n nie-winsgewende organisasie en deelstaatagentskap wat bemarkingsprogramme vir Kalifornië se toerismebedryf ontwikkel en onderhou, het toeriste en sakereisigers in 2015 VSA-$122,5 miljard in die deelstaat bestee. Dié inkomste het werkgeleenthede vir 1 064 000 Kaliforniërs en 'n belastinginkomste ter waarde van $9,9 miljard op deelstaat- en plaaslike vlak gegenereer.[6]

Kultuur[wysig | wysig bron]

Sport[wysig | wysig bron]

Hoofweg-aansluiting in Los Angeles

Verwysings[wysig | wysig bron]

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]

Geskiedenis

Vlag van die Verenigde State Verenigde State van Amerika Seël van die Verenigde State
State AlabamaAlaskaArizonaArkansasColoradoConnecticutDelawareFloridaGeorgiaHawaiiIdahoIllinoisIndianaIowaKaliforniëKansasKentuckyLouisianaMaineMarylandMassachusettsMichiganMinnesotaMississippiMissouriMontanaNebraskaNevadaNew HampshireNew JerseyNieu-MeksikoNew YorkNoord-CarolinaNoord-DakotaOhioOklahomaOregonPennsilvaniëRhode IslandSuid-CarolinaSuid-DakotaTennesseeTexasUtahVermontVirginiëWashingtonWes-VirginiëWisconsinWyoming
Federale distrik Distrik Columbia (Washington, D.C.)
Eilandgebiede Amerikaanse Maagde-eilandeAmerikaans-SamoaGuamNoordelike Mariana-eilandePuerto Rico
Klein afgeleë eilande BakerHowlandJarvisJohnstonKingmanMidwayNavassaPalmyraWake
Geassosieerde lande Gefedereerde State van MikronesiëMarshalleilandePalau