Westerse kanon
Die Westerse kanon bestaan uit die hoëkultuurletterkunde, musiek, filosofie en kunswerke wat deur die Westelike halfrond hoog gekoester word, en sulke werke het die status van klassieke werke bereik.
Onlangse besprekings oor die kwessie beklemtoon kulturele diversiteit binne die kanon.[1][2] Tans word daar pogings aangewend om die kanon van musiek en die visuele kunste uit te brei om tydperke wat dikwels oor die hoof gesien word, in te sluit, terwyl die verdienstelikheid van onlangse media soos rolprente met 'n bedenklike posisie in twyfel getrek word. Sommige staan krities teenoor verandering, indien die prioritisering van aktivisme daartoe lei dat dit bo estetiese waardes gestel word, welke prioritisering dikwels geassosieer word met kritiese rasteorie, sowel as postmodernisme.[3] Verdere kritiek op die Westerse kanon is dat die beklemtoning van 'n eng interpretasie van die Weste, wat oorheers word deur Britse en Amerikaanse kultuur, mee weggedoen moet word, ten minste onder hedendaagse omstandighede, sodat 'n meer gebalanseerde kanon tussen die halfrondtes bereik kan word.[3]
Literêre kanon
[wysig | wysig bron]Kanonisering in literatuur beteken dat sekere boeke en skrywers gekies word om deel te wees van 'n erkende versameling belangrike en invloedryke werke. Hierdie versameling word dan beskou as die kern van 'n spesifieke literêre tradisie. Die proses van kanonisering is kompleks en veelsydig, wat 'n verskeidenheid faktore en instellings behels, en is dikwels onderhewig aan debat en hersiening oor tyd. Dit is nie bloot 'n neutrale seleksie van die "beste" werke nie, maar eerder 'n weerspieëling van kulturele, sosiale en politieke waardes op 'n gegewe tydstip. Die term "kanon" self het oorsprong in die teologiese konteks, wat verwys na die gesaghebbende boeke van die Bybel, wat 'n gevoel van gesag en finaliteit impliseer. In die literêre sfeer word die idee van 'n vaste, onbetwisbare kanon egter dikwels uitgedaag. Literêre kanons is dinamies en ontwikkel soos maatskaplike perspektiewe verskuif.[4]
Die vorming van 'n literêre kanon behels 'n komplekse wisselwerking van kragte. Literêre kritici, akademici, uitgewers, opvoeders en selfs lesers speel almal 'n rol in die vorming van watter werke as kanoniek beskou word. Resensies, akademiese artikels, insluiting in bloemlesings en inkorporering in opvoedkundige kurrikulums dra alles by tot 'n werk se erkenning en uiteindelike kanonisering.[5] Hierdie prosesse is nie altyd objektief of onbevooroordeeld nie. Persoonlike voorkeure, kritiese tendense en ideologiese agendas kan alles beïnvloed watter werke aandag en lof ontvang. Historiese magsdinamika kan byvoorbeeld lei tot die marginalisering van sekere stemme, soos dié van vroue, minderheidsgroepe of skrywers van minder dominante kulture.[6] Daarom behels die bestudering van kanonvorming ook die ondersoek van die meganismes wat sekere werke van die kanon uitsluit.
Een aspek van kanonisering behels die idee van 'n "spilfiguur," 'n sentrale figuur wat die literêre landskap aansienlik beïnvloed. Hierdie konsep word ondersoek in die konteks van D.J. Opperman in Karin de Wet se proefskrif.[7] 'n Spilfiguur kan optree as beide 'n krag vir kanonisering (deur sekere werke en skrywers te bevorder) en as 'n figuur wat self gekanoniseer word (deur wyd erken en bestudeer te word). Opperman se rol as digter, bloemleser en kritikus het bygedra tot die vorming van die Afrikaanse literêre kanon. Sy Groot Verseboek het 'n sleutelteks geword in die definisie van wat as belangrike Afrikaanse poësie beskou is.[8] Dit beklemtoon hoe individuele figure en hul redaksionele keuses die kanonvorming beduidend kan beïnvloed.
Die insluiting of uitsluiting van 'n werk uit die kanon kan diepgaande gevolge hê. Kanonieke status lei dikwels tot verhoogde sigbaarheid, kritiese aandag en insluiting in opvoedkundige kurrikulums, wat 'n werk se voortgesette relevansie en invloed verseker. Omgekeerd kan uitsluiting van die kanon lei tot 'n werk se verwaarlosing en potensiële uitwissing uit die literêre geskiedenis, volgens Adendorff. Dit is veral belangrik vir debuutwerke of skrywers uit gemarginaliseerde agtergronde, wat dalk sukkel om erkenning en toelating tot die kanon te verkry. Daarom is die studie van kanonisering nie net 'n akademiese oefening nie, maar het dit werklike implikasies vir watter stemme gehoor word en watter stories vertel word.
Verder speel die ontvangs van literêre werke deur kritici en lesers 'n deurslaggewende rol in kanonisering. Positiewe resensies, akademiese ontledings en volgehoue lesersbelangstelling kan alles bydra tot 'n werk se verheffing tot kanonieke status. Omgekeerd kan negatiewe kritiek of gebrek aan aandag lei tot 'n werk se marginalisering. Byvoorbeeld, die ontwikkelende ontvangs van M.E.R. se werk, soos bespreek in Nolte,[9] illustreer hoe kritiese en openbare persepsie mettertyd kan verander, wat 'n skrywer se posisie in die literêre kanon beïnvloed. Aanvanklike verwaarlosing of negatiewe resensies kan gevolg word deur latere herevaluering en uiteindelike erkenning.
In die konteks van Afrikaanse letterkunde is die prosesse van kanonisering nou gekoppel aan breër kulturele en politieke ontwikkelinge. Die vorming van die Afrikaanse literêre kanon is beïnvloed deur faktore soos nasionalisme, taaldebatte en sosiale verandering, soos bespreek in Barnard se studie van N.P. van Wyk Louw. Hierdie kontekstuele faktore het 'n belangrike rol gespeel in die bepaling van watter werke en outeurs as sentraal tot die Afrikaanse literêre tradisie beskou word. Daarom moet enige bespreking van kanonisering rekening hou met die spesifieke historiese en sosiale konteks waarin dit plaasvind.
Kanonisering is derhalwe 'n komplekse en dinamiese proses wat 'n verskeidenheid faktore en instellings behels. Dit is nie 'n neutrale seleksie van die "beste" werke nie, maar eerder 'n weerspieëling van kulturele, sosiale en politieke waardes op 'n gegewe tydstip. Die studie van kanonisering behels die ondersoek van die meganismes wat literêre kanonne skep en onderhou, sowel as dié wat lei tot die uitsluiting of marginalisering van sekere werke en outeurs. Deur hierdie prosesse te verstaan, kan ons 'n dieper waardering kry vir die kragte wat ons literêre tradisies vorm en die maniere waarop daardie tradisies oor tyd ontwikkel. Die voorbeelde uit die Afrikaanse letterkunde, soos die rol van D.J. Opperman en die ontwikkelende ontvangs van M.E.R., beklemtoon die kompleksiteite en nuanses van kanonvorming binne 'n spesifieke literêre konteks.
Sien ook
[wysig | wysig bron]Verwysings
[wysig | wysig bron]- ↑ "SLE challenges the boundaries of the Western canon". www.stanforddaily.com (in American English). 26 Januarie 2024. Besoek op 24 Julie 2024.
- ↑ "Review: Foundational Myths of Multiculturalism and Strategies of Canon Formation". www.jstor.org (in American English). JSTOR 44029759. Besoek op 24 Julie 2024.
- 1 2 Wilczek, Piotr (2006). "Czy istnieje kanon literatury polskiej?". In Cudak, Romuald (red.). Literatura polska w świecie (in Pools). Wydawnictwo Gnome. pp. 13–23. ISBN 978-83-87819-05-7.
- ↑ Ohlhoff, Heinrich. 1993. Kanon en kanonvorming. Tydskrif vir Letterkunde.
- ↑ Adendorff, Elbie. 2003. Digdebute teen die millenniumwending - 'n polisistemiese ondersoek. PhD-proefskrif: Universiteit van Stellenbosch.
- ↑ Barnard, Riana. 1998. Kanoniseringsprosesse in die Afrikaanse literatuursisteem- die rol van NP van Wyk Louw. PhD-proefskrif: Universiteit van die Vrystaat.
- ↑ De Wet, Karin. 1994. Eiendoms onbeperk. Die onvoltooide groot gesprek met DJ Opperman. PhD-proefskrif: Universiteit van Bophuthatswana
- ↑ Ohlhoff, Heinrich. 1995. Kanon en instansies - 'n Afrikaanse perspektief. Tydskrif vir Letterkunde.
- ↑ Nolte, Elsa. 1994. M.E.R. en Alba Bouwer - Kanonisering en herkanonisering. Tydskrif vir Letterkunde.