Kareeboom en taaibos

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Kareebome en taaibosse
Wetenskaplike klassifikasie
Koninkryk: Plantae
(klade): Angiosperms
(klade): Eudicots
(klade): Rosids
Orde: Sapindales
Familie: Anacardiaceae
Genus: Searsia
Spesies

Die genus Searsia (familie Anacardiaceae) omvat die verskillende soorte kareebome en taaibosse wat in Suid-Afrika voorkom. Die spesies stem baie ooreen, veral wat die blomvorm en vrugte betref, en kan struike of bome wees. Die klassifikasie word hoofsaaklik op grond van die vorm van die verskillende spesies se blare gedoen omdat die plante andersins so baie na mekaar lyk. Spesies van die Searsia-genus se blare is gewoonlik driebladig, maar dit kan ook vyf- of sewebladig wees.

Kareebome[wysig | wysig bron]

Een van die bekende spesies is die karee (Searsia lancea), wat in groot dele van die Suid-Afrika, Namibië en Zimbabwe en ʼn gedeelte van Botswana voorkom. Die karee groei in koel, droë streke en word dikwels langs rivierbeddings of in oop vlaktes aangetref. Dit groei selde teen heuwels of op berge.

Hoewel die boom se hout sterk en hard is, kan dit nie in die houtnywerheid gebruik word nie omdat die stamme te kram en skeef is om reguit planke van te maak. Die hout is rooierig en het 'n soeterige reuk. Die karee is 'n immergroen boom met driebladige blare wat donkergroen aan die bokant en liggroen aan die onderkant is. Die eindblaartjie is tussen 9 en 12 cm lank en die laterale blaartjies is net 'n bietjie korter. Die blare is glad en leeragtig en loop spits na die ente toe. Die blare staan al 3 op die punt van die blaarstingel, wat 3 tot 4 cm lank is. Die blomme is baie klein en liggeelgroen.

Die karee blom tussen Junie en September en dra sy blomme in trossies aan die punt van die stingeltjie. Die boom se vrug is ʼn geel tot rooibruin bessie, bolvormig en dikwels asimmetries met 'n groot, harde pit in die middel. Die bessies word ook in trossies gedra en soms gebruik om bier mee te maak. Die besemkaree, (Searsia erosa) kom in groot dele van die Vrystaat, Lesotho en Oos-Kaap voor. Dit is 'n struik of klein boom wat hoofsaaklik op klipperige koppies groei. Die blare is geel-groen, leeragtig en sander hare.

Die blare is driebladig en die eindblaartjie is sowat 12 cm lank en die laterale blaartjies net 'n bietjie korter. AI die blare is getand. Die blomme word op lang stingeltjies (9 cm) gedra en bloei van Oktober tot Desember. Die vrugte is gelerig en baie klein. Die besemkaree is belangrik wat die instandhouding van grond betref omdat erosie dikwels voorkom waar die bome verwyder is. Die boom se blare en takke kan gebruik word vir die maak van besems en dakke, terwyl dit in medisinale vorm gebruik word vir die behandeling van diarree by mense en diere.

Die Natalkaree (Searsia natalensis) is ook 'n struik, maar kan 'n boom van tot 8 m word. Die boom word in die kusgebiede van Natal en Mosambiek en plek-plek in Zimbabwe aangetref.

Die blare van die Natalkaree het byna dieselfde vorm as die van die Natalse bergkaree, maar dit is merkbaar kleiner en grysgroen. Andersins is die Natalkaree se blomme en vrugte weer groter as die van die Natalse bergkaree. Die bergkaree (Searsia leptodictya) is ook ʼn struik of klein boom van 3 tot 4 m, maar kan tot 8 m haag word. Die blare is driebladig en die eindblaartjie kan 4 tot 14 cm lank word, terwyl die laterale blaartjies omtrent twee derdes so lank is. Die blare is gryserig groen en 'n klein bietjie ligter aan die onderkant.

Waar die Natalkaree se blare langwerpig tot ovaal is en die Natalse bergkaree langwerpig tot omgekeerd eiervormige blare het, is die bergkaree se blare weer lansetvormig. Die bergkaree kom in groot dele van die Vrystaat en Gauteng en in kleiner dele van Mosambiek en Zimbabwe voor. Die Drakensbergkaree (Searsia montana) het 4 variëteite: latifolia, basutorum, montana en gerrardii. Die Drakensbergkaree is een van min kareebome wat drie- tot vyfbladige en soms selfs sewebladige blare het.

Die mees algemene variëteit is die montana, wat gewoonlik vyfbladige blare het en van Transkei tot in Gauteng voorkom. Die gerrardii is gewoonlik weer driebladig en kom net in Gauteng voor. Ander kareebome is die fluweelkaree (Searsia angleri), wat net in ʼn klein gebied van Noord-Gauteng voorkom, die bitterkaree (Searsia marlothii), wat hoofsaaklik in Namibië voorkom, en die witkaree (Searsia viminalis), wat in 'n groot deel van Kaapland en in die suide van Namibië aangetref word.

Taaibosse[wysig | wysig bron]

Taaibosse se blare is oor die algemeen nie so smal as die van kareebome nie en is ronder. Die gewone taaibos (Searsia pyroides) is oor die grootste deel van Kaapland en Gauteng, die hele Natal en groot dele van Zimbabwe en Botswana versprei. Die boom kan verskeie vorme aanneem en kan in verskillende soorte streke groei. Sy blare is ook driebladig en kan lansetvormig tot omgekeerd eiervormig wees.

Dorings kom voor in die oksel van die blaarstingel en aan die takkie. Die bostaaibos (Searsia chirindensis) is gewoonlik 'n klein boom van 3 tot 4 m, maar kan tot 10 m hoog word. Dit kom hoofsaaklik in die kusgebiede van Kaapstad tot in die suidpunt van Mosambiek voor, maar word ook in dele van Gauteng en Zimbabwe aangetref.

Die bostaaibos is ook driebladig, die volwasse blare is donkergroen, maar die jong blaartjies het rooi tinte. Net soos by die gewone taaibos is die blomme baie klein en  geelgroen en die vrugte is rooi wanneer dit ryp is. Ander taaibosse is die hardetaaibos (Searsia tumulicola), wat net in 'n klein deel van Swaziland en Gauteng voorkom; die duinetaaibos (Searsia laevigata), wat in die Kaapse kusgebiede groei; die sandtaaibos (Searsia nebulosa), wat in die Natalse kusgebiede voorkom; die Kalaharitaaibos (Searsia tenuinervis), wat in Noord-Kaap, Zimbabwe, Namibië, Botswana en Gauteng groei en die Transvaaltaaibos, wat in Gauteng en 'n gedeelte van Natal voorkom. Die Searsia-spesies behoort tot die familie Anacardiaceae, waartoe ook die kasjoeneutboom, die suurpruim, die wildepeper, die peperboom en die maroela behoort.

Verwysings[wysig | wysig bron]