Gaan na inhoud

Karl Kraus

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Karl Kraus
Gebore(1874-04-28)28 April 1874
Jičín, Koninkryk Boheme, Oostenryk-Hongarye
Sterf12 Junie 1936 (op 62)
Wene, Eerste Oostenrykse Republiek
Alma materUniversiteit van Wene
Beroep
  • Skrywer
  • joernalis

Karl Kraus (de-AT; 28 April 1874 – 12 Junie 1936)[1] was 'n Oostenrykse skrywer, joernalis, polemikus, satirikus, essayis, dramaturg en digter, wat veral ook bekend was vir sy epigramme. Sy satire was gemik op die pers, Duitse kultuur en Duitse en Oostenrykse politiek. Hy is drie keer benoem vir die Nobelprys vir Letterkunde.[2]

Kraus is gebore uit die welvarende Joodse gesin van Jacob Kraus, 'n papiervervaardiger, en sy vrou Ernestine, née Kantor, in Jičín, Koninkryk Boheme, Oostenryk-Hongarye (vandag die Tsjeggiese Republiek of Tsjeggië). Die gesin het in 1877 na Wene verhuis. Sy moeder is oorlede in 1891.

Kraus het in 1892 as regstudent ingeskryf aan die Universiteit van Wene. Met ingang April van dieselfde jaar, het hy bydrae begin maak aan die Wiener Literaturzeitung, met 'n kritiese stuk oor Gerhart Hauptmann se Die Weber (Die wewers). Ongeveer die tyd het hy op onsuksesvolle wyse probeer om naam te maak as akteur in 'n klein teater. In 1894 verander hy sy studieveld na filosofie en Duitse letterkunde. Hy staak egter sy studies in 1896. Sy vriendskap met Peter Altenburg het ongeveer die tyd posgevat.

Karl Kraus was regdeur sy lewe 'n omstrede figuur. Marcel Reich-Ranicki het hom "ydel, eiegeregtig, selfvoldaan en selfingenome" genoem.[3] Kraus se volgelinge het in hom 'n onfeilbare gesag herken, wat enigiets sou doen om diegene wat sy ondersteuning geniet van hulp te wees. Kraus het die nageslag as sy uiteindelike gehoor beskou, en het Die Fackel in volumevorm herdruk, jare nadat dit die eerste keer gepubliseer is.[4]

'n Beheptheid oor taal was sentraal tot Kraus se uitkyk, en hy het sy tydgenote se sorgelose taalgebruik as simptomaties van hul onverskillige behandeling van die wêreld beskou. Die Weense komponis Ernst Krenek het sy ontmoeting met die skrywer in 1932 as volg beskryf: "In 'n tyd toe mense oor die algemeen die Japannese bombardement van Sjanghai veroordeel het, het ek Karl Kraus ontmoet terwyl hy met een van sy beroemde kommaprobleme doenig was. Hy het iets gesê soos: 'Ek weet dat alles nutteloos is wanneer die huis brand. Maar ek moet dit doen, solank dit enigsins moontlik is; want indien diegene wat veronderstel was om na kommas om te sien altyd seker gemaak het dat hulle op die regte plek was, sou Sjanghai nie brand nie'."[5]

Die Oostenrykse skrywer Stefan Zweig het eenkeer na Kraus verwys as "die meester van giftige spot" (der Meister des giftigen Spotts).[6] Tot en met 1930 was Kraus se satiriese skrywes gerig aan politieke figure van die sentrum en die linkses, aangesien hy die gebreke van die regses as vanselfsprekend beskou het, met die gevolg dat dit nie sy kommentaar werd was nie.[4] Later het sy reaksie op die NSDAP Die Derde Walpurgisnag ingesluit.

Vir die talle vyande wat hy gemaak het met die onbuigsaamheid en intensiteit van sy partydigheid, was hy egter 'n bittere misantropis en arme skepsel (Alfred Kerr). Hy is daarvan beskuldig dat hy hom aan haatgevulde veroordelings en Erledigungen vergryp het. Saam met Karl Valentin word hy as die meester van galgehumor beskou.[7]

Giorgio Agamben het Guy Debord en Kraus in dieselfde kraal geplaas weens hul kritiek op joernaliste en die mediakultuur. Kraus was veral wrewelrig oor die gebruik van die feuilleton ('n feuilleton (fr; die verkleinwoord van feuillet; letterlik bedoel; die bladsy van 'n boek) was oorspronklik 'n soort bylaag wat aan die politieke gedeelte van Franse koerante geheg was. Dit het hoofsaaklik bestaan uit nie-politieke nuus en skinderstories, literêre- en kunskritiek, 'n kroniek van die nuutste modes, epigramme en ander literêre beuselagtighede. Die term feuilleton is in 1800 uitgevind deur die redakteurs van die Franse Journal des debatte, Julien Louis Geoffroy en Bertin die Ouere. Die feuilleton is beskryf as die "geskinder van die dorp"[8]. In wese kan dit beskryf word as 'n kort stuk wat deur die aanwending van emosiebelaaide woorde, niksseggendhede, ydele en traak-my-nie-agtige woordsketse en oppervlakighede, eerder as gespierde, kernagtige en betekenisvolle woorde, die leser se aandag trek.) deur literêre figure soos Heinrich Heine. Volgens Kraus sou die gebruik daarvan ondermeer in geheel die letterkunde asook die verbeeldingskrag van die mens verswak en verwater en 'n algehele vervlakking van denke en denkprosesse meebring.[9][10]

Gregor von Rezzori het soos volg oor Kraus geskryf:"[Sy] lewe is 'n voorbeeld van morele opregtheid en moed wat aan enige skrywer as navolgingswaardig voorgehou moet word, ongeag die taal waarin hy skryf... Ek het die voorreg gehad om na sy gesprekke te luister en sy gelaatstrekke te aanskou, verlig deur die vuur van sy fanatiese liefde vir die wonderwerk van die Duitse taal en sy heilige haat vir diegene wat dit misbruik."[11]

Kraus se werk is beskryf as die kulminasie van 'n literêre sienswyse. Die kritikus Frank Field het Bertolt Brecht se woorde oor Kraus aangehaal toe hy verneem het van sy afsterwe: "As the epoch raised its hand to end its own life, he was the hand."[12]

Geselekteerde werke

[wysig | wysig bron]
  • Die demolierte Literatur [Vernietigde literatuur] (1897)
  • Eine Krone für Zion ['n Kroon vir Sion] (1898)
  • Sittlichkeit und Kriminalität [Moraliteit en die strafreg] (1908)
  • Sprüche und Widersprüche [Gesegdes en teenstellings] (1909)
  • Die chinesische Mauer [Die muur van Sjina] (1910)
  • Pro domo et mundo [Vir die huis en vir die wêreld] (1912)
  • Nestroy und die Nachwelt [Nestroy en die nageslag] (1913)
  • Worte in Versen (1916–30)
  • Die letzten Tage der Menschheit (Die laaste dae van die mensdom) (1918)
  • Weltgericht [Die laaste oordeel] (1919)
  • Nachts [Snags] (1919)
  • Untergang der Welt durch schwarze Magie [Die einde van die wêreld deur swart magie] (1922)
  • Literatur (Literatuur) (1921)
  • Traumstück [Droomstuk] (1922)
  • Die letzten Tage der Menschheit: Tragödie in fünf Akten mit Vorspiel und Epilog [Die laaste dae van die mensdom: Tragedie in vyf bedrywe, met 'n voorwoord en nawoord] (1922)
  • Wolkenkuckucksheim [[[Koekoeke]]wolke-land] (1923)
  • Traumtheater [Droomteater] (1924)
  • Epigramme (Epigramme) (1927)
  • Die Unüberwindlichen [Die Onverskrokkenes] (1928)
  • Literatur und Lüge [Literatuur en leuens] (1929)
  • Shakespeares Sonette (1933)
  • Die Sprache [Taal] (postuum, 1937)
  • Die dritte Walpurgisnacht [Die Derde Walpurgisnag] (postuum, 1952)

Sommige werke is onlangs heruitgereik:

Werke in Engelse vertaling

[wysig | wysig bron]
  • The Last Days of Mankind: A Tragedy in Five Acts (abridged). Vertaal deur Gode, Alexander; Allen Wright, Sue. New York: F. Ungar Pub. Co. 1974. ISBN 9780804424844.
  • No Compromise: Selected Writings of Karl Kraus (1977, ed. Frederick Ungar, sluit poësie, prosa en epigramme in afkomstig uit Die Fackel sowel as korrespondensie en uittreksels uit Die laaste dae van die mensdom.)
  • In These Great Times: A Karl Kraus Reader (1984), ed. Harry Zohn, bevat vertaalde uittreksels uit Die Fackel, insluitende gedigte saam met die oorspronklike Duitse teks en 'n drasties verkorte vertaling van Die laaste dae van die mensdom.
  • Anti-Freud: Karl Kraus' Criticism of Psychoanalysis and Psychiatry (1990) deur Thomas Szasz. Dit bevat Szasz se vertalings van verskeie artikels deur Kraus en epigramme oor psigiatrie en psigoanalise.
  • Half Truths and One-and-a-Half Truths: selected aphorisms (1990), vertaal deur Hary Zohn. Chicago ISBN 0-226-45268-9.
  • Dicta and Contradicta, tr. Jonathan McVity (2001), 'n bundel epigramme.
  • The Last Days of Mankind (1999) 'n radiodrama uitgesaai op BBC Three. Paul Scofield speel The Voice of God. Verwerk en geregisseer deur Giles Havergal. Die drietal episodes is uitgesaai van 6 tot 13 Desember 1999.
  • Work in progress. 'n Onvolledige en breedvoerig geannoteerde Engelse vertaling deur Michael Russell van Die laaste dae van die mensdom is beskikbaar by http://www.thelastdaysofmankind.org. Dit bestaan tans uit die Voorwoord, Bedryf I, Bedryf II en die Epiloog, effens meer as 50 persent van die oorspronklike teks. Dit is deel van 'n projek om 'n volledige opvoerbare teks te vertaal met 'n fokus op opvoerbare Engels wat op sommige (beskeie) maniere Kraus se prosa en poësie in Duits weerspieël, met voetnote wat Kraus se komplekse en digte verwysings verduidelik en illustreer. Die Epiloog word tans as 'n aparte teks gepubliseer, beskikbaar by Amazon as 'n boek en op Kindle. Beskikbaar op die webwerf is ook 'n volledige "werkende" vertaling deur Cordelia von Klot, wat as 'n hulpmiddel vir studente verskaf word en die enigste weergawe is van die hele toneelstuk wat aanlyn beskikbaar is, vertaal in Engels met die nuttige perspektief van 'n Duitssprekende.
  • The Kraus Project: Essays by Karl Kraus (2013) vertaal deur Jonathan Franzen, met kommentaar en bykomende voetnote deur Paul Reitter en Daniel Kehlmann.
  • In These Great Times and Other Writings (2014, vertaal met notas deur Patrick Healy, e-boek slegs by November Editions. Versameling van elf essays, aforismes en die voorwoord en eerste bedryf van Die laaste dae van die mensdom)
  • www.abitofpitch.com Geargiveer 10 Julie 2022 op Wayback Machine is toegewy aan die publikasie van geselekteerde skrywes van Karl Kraus in Engelse vertaling met nuwe vertalings wat lukraak verskyn.
  • The Last Days of Mankind (2015), volledige teks vertaal deur Fred Bridgham en Edward Timms. Drukpers van Yale-universiteit.
  • The Last Days of Mankind (2016), alternatiewe vertaling deur Patrick Healy, November Editions
  • Third Walpurgis Night: the Complete Text (2020), vertaal deur Fred Bridgham. Drukpers van Yale-universiteit.

Verwysings

[wysig | wysig bron]
  1. ↑ Encyclopaedia Britannica
  2. ↑ "Nomination Database". www.nobelprize.org. Besoek op 19 April 2017.
  3. ↑ Harry Zohn, Karl Kraus and the Critics, Camden House, 1997, p. 90
  4. 1 2 Knight, Charles A. (2004) Literature of Satire pp. 252–6
  5. ↑ Hans Weigel, Kraus: Die Macht der Ohnmacht (Kraus, of die mag van onmag), Brandstätter, 1986, p. 128. Original text: "Als man sich gerade über die Beschießung von Shanghai durch die Japaner erregte und ich Karl Kraus bei einem der berühmten Beistrich-Problemen antraf, sagte er ungefähr: Ich weiß, daß das alles sinnlos ist, wenn das Haus in Brand steht. Aber solange das irgend möglich ist, muß ich das machen, denn hätten die Leute, die dazu verpflichtet sind, immer darauf geachtet, daß die Beistriche am richtigen Platz stehen, so würde Shanghai nicht brennen.“
  6. ↑ Stefan Zweig, Die Welt von Gestern. Erinnerungen eines Europäers (Frankfurt am Main: Fischer, 1986), 127.
  7. ↑ Marmo, Emanuela (Maart2004). "Interview with Daniele Luttazzi". Geargiveer vanaf die oorspronklike op 6 Mei 2006. Besoek op 6 Mei 2006. Quando la satira poi riesce a far ridere su un argomento talmente drammatico di cui si ride perché non c'è altra soluzione possibile, si ha quella che nei cabaret di Berlino degli Anni '20 veniva chiamata la 'risata verde'. È opportuno distinguere una satira ironica, che lavora per sottrazione, da una satira grottesca, che lavora per addizione. Questo secondo tipo di satira genera più spesso la risata verde. Ne erano maestri Kraus e Valentin. {{cite web}}: Gaan datum na in: |date= (hulp)
  8. ↑ Conway, Daniel W.; Gover, K. E. (2002). Søren Kierkegaard. p. 248. ISBN 9780415235907.
  9. ↑ Sien hieroor Kraus se essay Heine und die folgen, soos o.a. bespreek in Jonathan Franzen se insiggewende Engelse vertaling daarvan (Heine and the Consequences (1910), met kommentaar en opmerkings), gepubliseer in The Kraus Project, 2013. Fourth Estate (Groot-Brittanje); 2013. Farrar, Straus en Giroux (Verenigde State).
  10. ↑ Giorgio Agamben in Debord Commentari sulla società dello spettacolo, aanhaling: "Se c'è, nel nostro secolo, uno scrittore con cui Debord accetterebvbe forse di essere paragonato, questi è Karl Kraus. Nessuno ha saputo, come Kraus nella sua caparbia lotta coi giornalisti, portare alla luce le leggi nascoste dello spettacolo, «i fatti che producono notizie e le notizie che sono colpevoli dei fatti». E se si dovesse immaginare qualcosa che corrisponde alla voce fuori campo che nei film di Debord accompagna l'esposizione del deserto di macerie dello spettacolo, nulla di più appropriato che la voce di Kraus (...) È nota la battuta con cui, nella postuma Terza notte di Valpurga, Kraus giustifica il suo silenzio davanti all'avvento del nazismo: «Su Hitler non mi viene in mente nulla»."
  11. ↑ Gregor von Rezzori (1979) Memoirs of an Anti-Semite. Middlesex; Penguin; pp. 219–220.
  12. ↑ Frank Field, The Last Days of Mankind: Karl Kraus and his Vienna, Macmillan, 1967, p. 242

Bronnelys

[wysig | wysig bron]

Eksterne skakels

[wysig | wysig bron]
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Karl_Kraus&oldid=2891147"