Gaan na inhoud

Kobold

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Hierdie artikel moet skoongemaak of andersins verbeter word.
Hierdie artikel voldoen nie tans aan die hoë gehaltestandaarde waarna Wikipedia streef nie. Voel vry om self in te spring en verbeterings te maak, en verwyder hierdie kennisgewing ná die tyd. Vir meer hulp, sien die redigeringshulp. Daar is moontlik kommentaar in die artikel of op die besprekingsblad oor wat verbeter moet word.
kobold of Hildesheim
Die kobold van Hildesheim Sjabloon:Right

'n Kobold (Duits: kobolt, kobolde, cobold) is 'n algemene naam vir 'n heimlike spook (hausgeist) in Duitse Volksverhale.

Kobolde kan goedgesind of kwaadgesind wees. Dit kan geluide maak en onsigbaar wees (soos 'n poltergeist ) of kombuistake en stalwerk doen. Kobolde kan ook poetsbakkers wees. Kobolde aanvaar dikwels omkoopgeld of melk in ruil vir goeie gedrag. Wanneer mishandel of verontreg, sal die kobolde wraak neem op wrede en bose maniere.

'n Hütchen ( Nederduits: Hodeken ), wat "hoedjie" beteken, is 'n tipe kobold. Hierdie en ander kobold-weses is bekend vir hul gepunte rooi hoedens, soos die niss (verwant aan nisse van Noorweë) of puk (verwant aan pukfee ) wat in Noord-Duitsland saam met drak voorkom. Daar word gesê dat die weses soms as strale vuur met koppe verskyn. Daar is ook die gekombineerde term Nis Puk.

'n Heimlike gees, Hinzelmann, is 'n gedaanteverwisselaar/ vormverskuiwer wat verskeie vorms, veral van diere, kan aaneem Die naam verwys vermoedelik na die voorkoms van die wese. Die Hinzelmann verskyn waarskynlik gereeld in die vorm van 'n kat, aangesien Hinz[e] 'n argetipiese katnaam is. Die soortgelyk genoemde Heinzelmännchen van Keulen (opgeteken in 1826) word as apart gesien van Hinzelmann. [5]

Die Schrat word geklasifiseer as 'n bosgees en 'n heimgees en in sommige streke word dit as 'n kobold gesien, bv. Bo-Franken in Noord-Beiere. [7]Die kobold word soms verwar met die myngees kobel of Bergmännlein / Bergmännchen, wat Paracelsus gelykgestel het aan 'n kabouter van die aarde en die grond. Daar is geen duidelike verskil tussen 'n kobold en ander natuurgeeste nie.

Die Klabautermann aan boord skepe word soms as 'n kobold geklassifiseer.

Oorsig

[wysig | wysig bron]

Kobolde het verskeie name en subverdelings. Soms is kobolde heimlike geeste wat take verrig, soos om die kombuis op te ruim of om skoen- en kleremakers te help. Ander kere is kobolde grappig en poetsbakkers. Daar word gesê dat 'n huishouding soet melk (en brood of broodsop) buite moet sit sodat die kobold aan moet hou met die goeie gedrag.

Kobolde wat mishandel word neem met die uiterste wreedheid wraak. Die legende van die huisgees se vergelding is redelik oud. Die verhaal van die hütchen (of hodekin in Nederduits, wat "hoedjie" beteken) speel af in die historiese tydperk na 1130 en word weer genoem in 'n werk omstreeks 1500 (later oorvertel in Grimms Deutsche Sagen No. 74). [8][a] Die wese wat die kasteel van die Biskop vanHildesheim[10] bewoon het, het weerwraak geneem teen 'n kombuisseun wat vuil water op die wese gespat het deur die seun se liggaam in dele te kap en in 'n pot te sit. Soortgelyk, volgens 'n anekdote opgeteken deur die historikus Thomas Kantzow (oorl. 1542) in 1327, het die inwonende Chimmeken van Mecklenburg-kasteel na bewering 'n kombuisseun in stukke opgekap nadat hy die melk wat aan die gees aangebied is, geneem en gedrink het.

Die verhaal van die "vormwisselende" Hinzelmann (Grimms DS No. 75) [11] beskryf 'n tipiese huisgees wat die kombuis opruim en onbeskoftheid terugbetaal. Normaalweg is dit onsigbaar, maar dit is 'n gedaanteverwisselaar soos die naam aandui. Toe die heer van Hudemühlen-kasteel na Hannover gevlug het, het die gees in 'n veer verander om die perdekar te volg. Dit verskyn ook as 'n marter en slang na pogings om dit te verdryf.

'n Kobold met 'n soortgelyke naam Heintzlein (Heinzlein) is deur Martin Luther opgeteken.[b] Alhoewel die groep heimgeeste se name (Heinz, Heinzel, Heinzchen, Heinzelman, Hinzelman, Hinzemännchen, ens.) beskou word as afgelei van 'n verkleiningsvorm/troetelnaam van "Heinrich", het die naam Hinzelmann 'n dieper betekenis. Dit verwys na die wese wat gereeld in katvorm te voorskyn kom. Die naam Hinz[e] is 'n argetipiese naam vir 'n kat. Heinzelmänchen van Keulen word as apart van Hinzelmann beskou, omdat Heinzelmänchen een van "literêre" aard is. [5]Die heimgeesname Chim, Chimken, Chimmeken, ens. is verkleiningsvorm van die naam Joachim.

Daar word gesê dat die ware vorm van 'n kobold dié van 'n klein kind is en slegs deur die aanraking van die hand bevestig kan word. Maar soms word diensmeisies wat gretig is om die kobold te sien, 'n dooie liggaam van 'n kind gewys (vgl. Hinzelmann). Die verhale van die kobold wissel van streek na streek, bv. in Vogtland word daar geglo dat die kobold die siel van 'n kind is wat ongedoop gesterf het. Die Grimms ( Deutsche Sagen ) het ook die idee ondersteun dat die "kobold" as 'n kind met 'n mooi baadjie verskyn, maar Jacob Grimm ( Deutsche Mythologie ) het teenstrydig gestel dat kobolde rooiharig en rooibebaard is, sonder voorbeelde. Die heimgees, Petermännchen, het 'n lang, wit baard, anders as die rooi bebaarde kobolde van Jacob Grimm. Die Klabautermann is rooikop en witbaard volgens 'n gepubliseerde bron.[c]

Die kobold dra dikwels rooi gepunte hoede, 'n wyd verspreide kenmerk van Europese heimgeeste en -wesens, onder ander name soos die Noorse nisse ; die Noord- of Noordoos-Duitse kobolde met name Niss of Puk ( tandwielpuck ) is geneig om sulke pette te dra. Die saamgestelde vorm Nis Puk is ook bekend. In die noorde kan die huisgees bekend staan onder die draakagtige naam drak, omdat die kobold na bewering in die vorm van 'n vuurskag/-straal verskyn.

Soms verwerklik heimgeeste as poltergeeste ( kwelgeeste ). Dit sal eers prewel en fluister, dan onsigbaar praat en dan geleidelik sal die gees sy teenwoordigheid en persoonlikheid bekendmaak (sien Hintzelmann- verhaal). In sommige streke word die kobold beskou as die siel van 'n vroegtydig vermoorde kind.

Hulle is dikwels moeilik om van ontslae te raak, maar deur 'n kledingstuk as geskenk te gee sal die kobold die pad slaan ( afhangende van die tipe kobold ).

Die klopfer is 'n "geraasmaker" of poltergees koboldnaam, terwyl die poppele en butz geklassifiseer word as name wat na 'n pop of beeldjie verwys.

Die naam kobold self kan in hierdie "pop" groep geklassifiseer word, aangesien die vroegste gevalle van gebruik van die woord kobold in die 13de-eeuse Middel-Hoogduits skertsend verwys na beeldjies van hout of was, [12] en die woord het veronderstellik ook "huisgees" in Middel-Hoogduits [15] beteken en was beslis iets van 'n "huisgodheid" in die na-Middeleeuse tydperk (glans gedateer 1517). [18]

Die etimologie van kobold wat Grimm ondersteun het, is afgelei van die Latynse cobalus (Griekse κόβαλος, kobalos ), [12] maar dit was ook Georg Agricola se Latynse/Griekse sif vir kobel sinoniem. Berggeist [de] verwys na myngeeste, soos dwerge.[22]Hierdie Griekse etimologie is vervang deur die Germaanse een wat die woord verduidelik as die saamgestelde kob/kof 'huis, kamer' + walt 'mag, gesag' (vgl. kobalt#etimologie ).

Die gütel het 'n variant heugütel, 'n hooisolder of stalkobold, wat met perde peuter.

Notas

[wysig | wysig bron]
  1. ↑ Grimm's version combines multiple sources, including Erasmus Francisci (1690) which includes the tale under the header of "kobold".
  2. ↑ Verwysingfout: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "heinzlein-var".
  3. ↑ Additional examples exist if the bergmännlein (mountain, or mine spirits) are admitted as "kobolds".

Verwysings

[wysig | wysig bron]
  1. ↑ "Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache". (25). (2012). Walter de Gruyter GmbH & Co KG. ISBN 9783110223651. 
  2. ↑ Weiser-Aall, Lily (1987). "Handwörterbuch des Deutschen Aberglaubens". Band 5 Knoblauch-Matthias. Berlin: Walter de Gruyter. 31–33. ISBN 3-11-011194-2. 
  3. ↑ Lecouteux, Claude (2016). "Encyclopedia of Norse and Germanic Folklore, Mythology, and Magic".. Simon and Schuster. ISBN 9781620554814. 
  4. ↑ Luafout in Module:Citation/CS1/Utilities op reël 82: bad argument #1 to 'message.newRawMessage' (string expected, got nil)
  5. 1 2 Heinz- and Hinzelmann were treated as interchangeable in the 129th century by Grimm, as well as Thomas Keightley following his footsteps. However the modern-day entry for "Heinzelmänchen" in the Etymologisches Wörterbuch explains the distinction.[1] Weiser-Aall's article in the HdA classifies Hinzelmann under category "C. Appearance-based names" (rathe than "E pet names/shortened affectionate names of people"), while Cologne's Heinzelmänchen falls under "H. literary names".[2] Whereas Lecouteux's dictionary gives "Heinzelmännchen" as one "coined from first names", and groups it with Wolterken, Niss, Chimken (all kobold names),[3] in contrast to HdA. Note a recent publication has a "Kobold" chapter which includes a map of Germany plotting subtype kobold names for each region, but the Cologne area is left blank.[4]
  6. ↑ Ranke (1936), p. 1288.
  7. ↑ The area is described as "southeastern Germany", with the cited sources pointing to the general area of Northern Bavarian including the Upper Palatinate onto Vogtland which extends to Thuringia.[6] (Cf. Schrat and § Cretin names below)
  8. ↑ Tristhemius (d. 1516), Chronicle of Hildesheim, which dates the events to c.1130.
  9. ↑ Schelwig (1692), Index, Das IV. Register, "Hütgin"
  10. ↑ The ghost/spirit haunted Stift Hildesheim (seat of the Prince-Bishopric of Hildesheim Hochstift Hildesheim?)[9]
  11. ↑ The Grimms abridge the single printed source, Der vielförmige Hintzelmann, Feldmann (1704).
  12. 1 2 Grimm & Stallybrass tr. (1883).
  13. 1 2 Lexer (1878). "kóbolt, kobólt", Mittelhochdeutsches Handwörterbuch
  14. ↑ Grein, Christian W. M. (1861–1864) Sprachschaß der angelsächsischen Dichter 1: 167, quoted also in Grimms DW "Kobold" III. 2).
  15. ↑ Since it is only attested only as "idolum" (in one of Diefenbach's sources), etc. among MHG glosses.[13] But the Anglo-Saxon form cofgodu glossed as "penates" (household deity) bolsters the possibility that kobolt or some MHG cognate form corresponded to it.[13][14]
  16. ↑ Trochus, Balthasar (1517). "Sequuntur multorum deorum nomina..". Vocabulorum rerum promptuariu[m]. Leipzig: Lottherus. p. A5.
  17. ↑ Grimms; Hildebrand, Rudolf (1868). Deutsches Wörterbuch, Band 5, s.v. "Kobold"
  18. ↑ Trochus, Balthasar (1517), page A5[16] reads "lares foci sunt vulgo kobelte" as requoted in Grimms DW "Kobold" III. 2).[17] Lares being household or hearth goddesses. The same work has an entry for "Lares/Penates", pp. O5–O6, discussing the household sacred beings using a mix of German, and including mention of Hutchen as a small shack or hutch.
  19. ↑ Agricola, Georgius (1614). "37". In Johannes Sigfridus (red.). Georgii Agricolae De Animantibus subterraneis. Witebergæ: Typis Meisnerianis. pp. 78–79.
  20. ↑ Agricola, Georgius (1912). Georgius Agricola De Re Metallica: Tr. from the 1st Latin Ed. of 1556 (Books I–VIII). Translated by Hoover, Herbert Clark and Lou Henry Hoover. London: The Mining Magazine. p. 217, n26.; Second Part, Books IX–XII
  21. ↑ Agricola, Georgius (1657) [1530]. "Animantium nomina latina, graega, q'ue germanice reddita, quorum author in Libro de subterraneis animantibus meminit". Georgii Agricolae Kempnicensis Medici Ac Philosophi Clariss. De Re Metallica Libri XII.: Quibus Officia, Instrumenta, Machinae, Ac Omnia Denique Ad Metallicam Spectantia, Non Modo Luculentissime describuntur; sed & per effigies, suis locis insertas ... ita ob oculos ponuntur, ut clarius tradi non possint. Basel: Sumptibus & Typis Emanuelis König. p. [762]. Dæmonum: Dæmon subterraneus trunculentus: bergterufel; mitis bergmenlein/kobel/guttel
  22. ↑ Agricola De Animantibus subterraneis,[19] Eng. tr.,[20] compared with Latin-German gloss to the work.[21]
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Kobold&oldid=2915345"