Krieket

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
(Aangestuur vanaf Krieketspeler)
Jump to navigation Jump to search
Piktogram wat Krieket aandui
'n Kriekettoets in spel
Veld met bouler, die twee kolwers en skeidsregter

Krieket (Engels: Cricket) is 'n kolf-en-bal sport wat gewoonlik tussen twee spanne van elf spelers elk gespeel word. Dit het in Engeland ontstaan en word hoofsaaklik in die lande van die Britse Statebond gespeel. In die lande van Suid-Asië, insluitend Indië, Bangladesj, Pakistan en Sri Lanka, is krieket verreweg die gewildste sport. Dis ook 'n gewilde somersport in die Verenigde Koninkryk, Australië, Nieu-Seeland, Suid-Afrika, Kenia en Zimbabwe.

'n Internasionale toetswedstryd kan, in een vorm van die spel, vir 6 of meer uur per dag vir 5 dae aanhou, en nog steeds nie 'n uitslag lewer nie – die verskeidenheid intervalle tussen middagete en tee en die ryk terminologie is kenmerkende aspekte wat maklik dié wat nie met die spel vertroud is nie, deurmekaar maak. Vir sy ondersteuners hou die spel uitstaande sportmylpale en intense mededinging tussen topkrieketnasies in. Dit het selfs al op kere gesorg vir diplomatiese spanning, die berugste geval, dié van die sogenaamde lyf-reeks (Bodyline series) tussen Engeland en Australië in 1932/33.

Doel en opsomming[wysig | wysig bron]

'n Tipiese rooi krieketbal

Krieket is 'n bal- en kolfsport waarvan die doel is om meer punte (lopies) as die ander span aan te teken. 'n Wedstryd word opgedeel in kolfbeurte, waartydens die een span boul en die ander span kolf. Tradisioneel bestaan 'n eersteklaswedstryd uit twee kolfbeurte vir elke span, maar sedert die sewentigerjare word ook een-beurtwedstryde gespeel. Sedert 2007 word daar ook wedstryde gespeel waarvan 'n beurt uit slegs twintig boulbeurte bestaan (sogenoemde T20-wedstryde).

Indien, in 'n twee-beurtwedstryd, die span wat eerste kolf almal uit is in hulle tweede beurt met 'n totaal (1ste en 2de beurt) wat minder is as die 1ste beurt-telling van die opponente, dan verloor die span met 'n beurt en n lopies, waar n die verskil is in die tellings tussen die spanne. Indien die span wat laaste kolf uitgeboul word met die totale van altwee spanne se 2 beurte ewe veel dan word die wedstryd gelykop verklaar (baie raar).

Indien die wedstryd slegs een kolfbeurt per span het met 'n vasgestelde aantal boulbeurte, en die wedstryd word tydelik onderbreek deur slegte weer, dan word daar gebruik gemaak van die Duckworth-Lewis metode om 'n nuwe, verkorte teiken te bereken.

Reëls van krieket[wysig | wysig bron]

Die spel word gespeel met inagneming van 42 reëls van krieket, wat deur die Marylebone-krieketklub in gesprek met die hoofkrieketnasies ontwikkel is. Ander reëls ondersteun die hoofreëls en verander dit sodanig vir verskillende toestande.

Spelers en beamptes[wysig | wysig bron]

Die boulaksie

Elke span bestaan uit 11 spelers. Afhangende van sy primêre vaardigheid word 'n speler geklassifiseer as 'n bouler of 'n kolwer. 'n Gebalanseerde span het gewoonlik 5 of 6 spesialiskolwers en 4 of 5 spesialisboulers. 'n Speler wat uitstaande is as beide 'n bouler en kolwer staan beken as 'n veelsydige speler. Een van die spelers in die boul- en veldwerkspan, neem die rol van 'n paaltjiewagter, wat 'n spesialisveldwerkposisie is.

In 'n tipiese lega-wedstryd neem vier beamptes oorsig oor die westryd. Twee skeidsregeters wie aangewys is deur die lega en twee tellingbewaarers (in Engels scorers), een aangewys deur elke span, hou die telling. Een skeidsregter staan agter die paaltjies aan die kant van waar daar geboul word en beslis oor die meeste situasies. Die ander een staan naby die posisie wat "regby" genoem word, wat 'n syaansig bied van die kolwer, en beslis oor situasies waarin hy 'n beter aansig het. Die tellingbewaarders het 'n tafel buite die speelgrens. In meeste professionele wedstryde sal hulle 'n betwiste beslissing verwys na die derde skeidsregter (wat nie op die veld dien nie) en wat die hulp van televisie-opnames en ander gevorderde toerusting (soos hot spot en hawk eye) gebruik om 'n finale beslissing te maak, nadat hy 'n rukkie lank herbesin het.

Die speelveld[wysig | wysig bron]

Die kolfblad se afmetings
Die krieketspeelveld (Engelse byskrifte)

'n Krieketveld bestaan uit 'n ovaalvormige grasveld. Daar is geen vaste regulasies met betrekking tot die afmetings van die veld nie, maar in hul kompetisies, beveel die English Cricket Board 'n diameter van tussen 110 m en 140 m vir volwassenemanskrieket en kleiner velde vir jeugkrieket (tussen 60 m en 100 m vir onder 13 meisies).[1] Die grens van die krieketveld moet aangedui word deur 'n tou of deur 'n wit streep met vlae.

Die kolfblad

Meeste van die aksie vind in die middel van die veld plaas op 'n reghoekige kleistrook met kort gras wat die kolfblad genoem word. Die kolfblad se dimensies is 3,05 m by 20,12 m.

Aan beide kante van die kolfblad word drie regop houtpenne, genoem die paaltjies, in die grond ingedruk. Twee kort houtdwarsstokkies, genoem die dwarsbalkies, sit in groewe bo-op die drie paaltjies en raak met hulle punte aanmekaar. Elke stel van drie paaltjies en twee dwarsbalkies word saam die paaltjies genoem. 'n Wit streep van 1,22 m voor die paaltjies dui die kolfkamp aan. Een kant van die kolfblad is waar die kolwer staan en die bal inwag, en die ander kant is waarvanaf die bouler boul. Na elke boulbeurt word die boulkante omgeruil; maar die twee kolwers bly só staan, dus kolf die ander kant se kolwer verder in die volgende boulbeurt.

Dele van die veld

Vir 'n wedstryd wat bestaan uit een kolfbeurt per span en beperkte aantal boulbeurte (eendag-wedstryd of Twintig20) is daar soms òf een òf twee addisionele veldmerke. Die binnering is 'n sirkel met radius van 27 m gemeet vanaf die middel van die kolfblad. Die nabye-binnering is 'n sirkel met radius van 13,7 m wat getrek word vanaf die paaltjies waar die kolwer staan. Hierdie dele word gebruik in veldwerkbeperkings tydens 'n eendag-wedstryd.

Wedstrydstruktuur[wysig | wysig bron]

Veldwerkposisies vir 'n regshandige kolwer
Die loot

Op die eerste dag van die wedstryd ondersoek beide die kapteins (en hulle raadgewers) die blad en bepaal watter spelers beste gepas sal wees vir die spesifieke blad en kies dan hulle 11 spelers. Die kapteins van die twee spanne loot dan deur 'n muntstuk op te skiet saam met die skeidsregter. Die kaptein wat die loot wen mag dan besluit of sy span eerste gaan boul of kolf.

Die loot in krieket is van baie meer belang as in ander sporte. Omdat die spel so lank is en die gedrag van die kolfblad oor die bestek van 5 dae dramaties kan verander, is dit 'n geweldige voordeel om te kan kies om eerste te boul of te kolf, na gelang van de omstandighede.

Boulbeurte

Die wedstryd word onderverdeel in boulbeurte. Elke boulbeurt bestaan uit ses agtereenvolgende aflewerings deur dieselfde bouler. Geen bouler word toegelaat om agtereenvolgende boulbeurte te boul nie. Na die voltooiing van 'n boulbeurt neem die bouler 'n veldwerkposisie in, en 'n ander speler neem die boulwerk oor. Die kant van waar daar geboul word, ruil ook aan die einde van elke boulbeurt. Die skeidsregter wat dan aan die bouler se kant van die kolfblad gestaan het, beweeg na regby, en die skeidsregter wat op regby gestaan het, beweeg na die kant van die nuwe bouler.

Einde van 'n kolfbeurt

'n Span se kolfbeurt eindig wanneer:

  1. tien uit elf van die kolwers uit is,
  2. 'n span wat 'n teiken (lopies) jaag dit vermag het,
  3. die voorafbepaalde aantal boulbeurte geboul is (in professionele eendag wedstryde is dit gewoonlik 50), of
  4. 'n kolwende kaptein die kolfbeurt gesluit verklaar (dit is nie altyd van toepassing in eendagwedstryde nie).

'n Kolwer se kolfbeurt eindig wanneer:

  1. hy uit is of
  2. hy aftree (hy die veld verlaat weens besering of uitputting) of
  3. sy span se kolfbeurt geëindig het, in hierdie geval is hy "nie uit nie".

Kolwer[wysig | wysig bron]

In sekere omstandighede sal die kolwer so gou as moontlik lopies aanteken, selfs as dit sal beteken dat hy 'n risiko neem om uit te wees. In ander omstandighede sal hy sy beste aflewer om nie uit te wees nie ten koste van die geleentheid om lopies aan te teken.

Lopies[wysig | wysig bron]

Die Indiese krieketspeler Sachin Tendulkar waag vir 'n geboulde bal

Wanneer die kolwers kolfkampe kan ruil sonder dat die veldwerkers die paaltjies met die bal aanraak word een lopie aangeteken. Die kolwers kry 'n kans om lopies in die volgende omstandighede aan te teken:

  1. Die kolwers slaan die bal buite die gebied van 'n veldwerker of
  2. Die kolwer slaan die bal mis en die paaltjiewagter kan die bal nie stop nie of
  3. Die bouler boul die bal te verreweg van die kolwer. In hierdie geval word een straflopie aan die kolfspan toegeken.
  4. Die bouler boul 'n foutbal. In hierdie geval word een straflopie aan die kolfspan toegeken.

Wanneer die kolwer die bal oor die veldgrens kan slaan sonder dat dit die grond van die speelterrein raak, kry hy ses lopies. Maar as die bal die grond raak voordat dit die grens behaal, kry die kolwer vier lopies.

Uit[wysig | wysig bron]

Uitgeboul

Die kolwer kan op verskeie maniere uit wees:

  1. Geboul – As die bouler die kolwer se paaltjies met die bal kan slaan terwyl hy boul, is die kolwer "uitgeboul".
  2. Gevang – As die kolwer die balk in die lug slaan en dit word deur 'n veldwerker gevang sonder dat dit die grond geraak het, is die kolwer "uitgevang".
  3. Uitgehardloop – Indien 'n veldwerker die paaltjies met die bal kan raakslaan terwyl die kolwer voor sy kolfkamp is (gewoonlik terwyl hy probeer om 'n lopie aan te teken), is hy "uitgehardloop".
  4. Been voor paaltjie – As die bal die kolwer se bene tref en andersins die paaltjies sou getref het, is hy uit "been voor paaltjie".
  5. Paaltjie geslaan – As die kolwer selfs sy eie paaltjies slaan, is hy uit "paaltjie geslaan".
  6. Gestonk – As die paaltjiewagter die paaltjies met die bal neer kan gooi terwyl die kolwer voor sy kolfkamp is en voordat enige ander veldwerker die bal geraak het, is die kolwer "uitgestonk".
  7. Veldwerker verhinder – As die kolwer die veldwerker verhinder, kan hy uit wees weens "veldwerker verhinder".
  8. Timed out – Indien 'n nuwe kolwer meer as drie minute neem om die kolfblad te bereik, kan hy uit wees "timed out".

Lande met Toetskrieketstatus[wysig | wysig bron]

Lidlande van die Internasionale Krieketraad volgens status:

   Volle lidlande

   Geassosieerde lede

   Geaffilieerde lede

   Nie-lidlande

Die lande wat toetskrieketstatus het, is:

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (en) "Regulations and Guidelines – Recreational Cricket: Generic Rules and Playing Conditions" (PDF). English Cricket Board. 2016. p. 22. Besoek op 25 Maart 2016. 

Bronne[wysig | wysig bron]

  • Uys, Isabelle. (2007). Feitegids: 'n Kernensiklopedie. Kaapstad: Pharos Woordeboeke. ISBN 978-1-86890-065-7. bl. 452 e.v.

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]


Olimpiese somersporte Logo van die Olimpiese Spele

Somerspele: Atletiek · Basketbal · Boks · Boogskiet · Driekamp · Fietsry (Bergfietsry · BMX · Bergfietsry · Pad) · Gewigoptel · Gholf · Gimnastiek (Artistiek · Ritmies · Trampolien) · Handbal · Judo · Kanovaart (Slalom · Snel) · Moderne vyfkamp · Ruitersport (Dressuur · Driefasekompetisie · Spring) · Pluimbal · Roei · Seiljagwedvaart · Sewesrugby · Skermsport · Skyfskiet · Sokker · Stoei (Grieks-Romeins · Vrystyl) · Taekwondo · Tafeltennis · Tennis · Veldhokkie · Vlugbal (Strandvlugbal) · Watersport (Gesinchroniseerde swem · Sierduik · Swem · Waterpolo)

Voormalige Olimpiese sporte: Baskiese pelote · Bofbal · Jeu de paume · Krieket · Kroket · Lacrosse · Motorbootresies · Polo · Rackets · Roque · Rugby · Sagtebal · Toutrek