Gaan na inhoud

Kruisermissiel

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
'n BGM-109 Tomahawk wat in November 2002 vlieg.

'n Kruisermissiel is 'n onbemande selfaangedrewe geleide missiel wat vlieg deur aërodinamiese hefkrag vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, supersoniese of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.[1]

Hierdie wapens verskil fundamenteel van ballistiese missiele deurdat hulle voortdurend aangedryf bly en aktief gestuur word tydens hul vlug, eerder as om ’n groot deel van hul baan volgens ’n voorafbepaalde, swaartekrag-gedrewe trajek te volg. Kruisermissiele maak tipies gebruik van gevorderde navigasiestelsels soos traagheidsnavigasie, satellietposisionering (bv. GPS), terreinvolgende radar en digitale kaartvergelyking om hul teikens akkuraat te bereik, selfs in omgewings met sterk elektroniese teenmaatreëls.

Kruisermissiele kan vanaf verskeie platforms gelanseer word, insluitend landgebaseerde lanseerders, oorlogskepe, duikbote en vliegtuie. Hierdie veelsydigheid maak hulle ’n belangrike komponent van moderne militêre strategie, aangesien hulle diep in vyandelike gebied kan inslaan sonder om bemande vliegtuie in gevaar te stel. Hulle word gebruik vir beide konvensionele en kernplofkoppe, en kan aangepas word vir spesifieke rolle soos anti-skip-aanvalle, grondteikens of presisie-aanvalle op infrastruktuur.

Sedert hul vroeë ontwikkeling tydens die Tweede Wêreldoorlog het kruisermissiele aansienlik ontwikkel in terme van reikafstand, akkuraatheid en ontduikingsvermoë. Hedendaagse ontwerpe fokus toenemend op sluip-tegnologie, lae waarneembaarheid en gevorderde roetebeplanning om lugverdedigingstelsels te omseil en strategiese teikens met minimale waarskuwing te tref.

Geskiedenis

[wysig | wysig bron]

Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film The Airship Destroyer getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om lugskepe wat Londen bombardeer, af te skiet.[2]

Die V-1 vliegbom, die eerste operasionele kruisermissiel.

In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein tweedekker met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die Verenigde State se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde sweeftuie (Torpedogleiter) wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.[3]

In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.[4]

In die Sowjetunie het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.[5] Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik.

In 1944, tydens die Tweede Wêreldoorlog, het Duitsland die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.[6] Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n V-2 supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.[7] Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.[8] Nazi-Duitsland het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.[9]

Onmiddellik na die Tweede Wêreldoorlog het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.[10] Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, Noord-Carolina, uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die Koue Oorlog het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus is in diens gestel, maar is later uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie.

Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na Wes-Duitsland en later na die Republiek van China en Suid-Korea. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die Warskou-verdrag gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op Hongarye wat die Hongaarse Rewolusie van 1956 onderdruk het.

Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling.

Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, Backfire-, Bear- en Blackjack-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie.

Kategorieë

[wysig | wysig bron]

Kruisermissiele kan gekategoriseer word volgens vrag/plofkopgrootte, spoed, reikwydte en lanseringsplatform. Dikwels word variante van dieselfde missiel vir verskillende lanseringsplatforms vervaardig (byvoorbeeld lug- en duikboot-gelanseerde weergawes).

Geleidingstelsels kan tussen missiele verskil. Sommige missiele kan toegerus word met enige van 'n verskeidenheid navigasiestelsels (traagheidsnavigasie, TERCOM of satellietnavigasie). Groter kruisermissiele kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra, terwyl kleiner missiele slegs konvensionele plofkoppe dra.

Hipersoniese kruisermissiele

[wysig | wysig bron]

Hipersoniese kruisermissiele beweeg ten minste vyf keer die spoed van klank (Mach 5).

  • 3M22 Zircon (>1000–1500 km) Vlag van Rusland Rusland– hipersoniese anti-skip kruisermissiel.[11][12][13][14]
  • ASN4G (Air-Sol Nucléaire de 4e Génération) Vlag van Frankryk Frankryk – hipersoniese kruisermissiel met ’n supersoniese ramstraalenjin wat deur Frankryk ontwikkel word.[15][16]
  • Hycore Vlag van Suid-Korea Suid-Korea[22]
  • HSTDVVlag van Indië Indië – hipersoniese ramstraalenjin-demonstrator. 'n Draervoertuig vir hipersoniese langafstandkruisermissiele word ontwikkel deur die Verdedigingsnavorsings- en Ontwikkelingsorganisasie.[23][24]
  • ET-LDHCM Vlag van Indië Indië – langafstandhipersoniese kruisermissiel word ontwikkel deur DRDO.[25][26][27]
  • Hyfly-2 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State – hipersoniese luggelanseerde kruisermissiel wat die eerste keer by Sea Air Space 2021 vertoon is, ontwikkel deur Boeing.[28]
  • Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC, uitgespreek Hawk) Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State – luggelanseerde hipersoniese kruisermissiel met ’n ramstraalenjin wat sy eie kinetiese energie tydens impak gebruik om die teiken te vernietig, ontwikkel deur DARPA.[29][30]
  • Hipersoniese Luglansieerbare Aanvallende Anti-Oppervlaktemissiel (HALO) Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State – luggelanseerde anti-skipmissiel onder die Aanvallende Anti-Oppervlakteoorlogvoering-inkrement 2 (OASuW Inc 2) program vir die Amerikaanse Vloot (Vloot).[31][32]
  • Hipersoniese Aanvalskruisermissiel (HACM) Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State – beplan vir gebruik deur die Verenigde State se Lugmag.[33][34]
  • SCIFiRE Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State/Vlag van Australië Australië – Southern Cross Integrated Flight Research Experiment (SCIFiRE) is 'n gesamentlike program tussen die Amerikaanse Departement van Verdediging en die Australiese Departement van Verdediging vir 'n Mach 5 ramstraalenjin-aangedrewe missiel.[35][36][37] In September 2021 het die Amerikaanse Departement van Verdediging Voorlopige Ontwerpoorsigkontrakte aan Boeing, Lockheed Martin en Raytheon Missiles & Defense toegeken.[38][39]

Supersoniese kruisermissiele

[wysig | wysig bron]
BrahMos uitgestal by IMDS 2007.

Hierdie missiele beweeg vinniger as die spoed van klank, gewoonlik met behulp van ramstraal-enjins. Die reikafstand is tipies 100–500 km, maar kan langer wees. Geleidingstelsels verskil tussen die stelsels.

Voorbeelde:

Interkontinentale-afstand supersoniese kruisermissiele

[wysig | wysig bron]

Langafstand subsoniese kruisermissiele

[wysig | wysig bron]
Indië se Nirbhay-missiele gemonteer op 'n vragmotor-gebaseerde lanseerder.

China, Frankryk, Indië, Iran, Israel, Japan, Noord-Korea, Rusland, Suid-Korea, Oekraïne en die Verenigde State het verskeie langafstand-subsoniese kruisermissiele ontwikkel. Hierdie missiele het 'n reikafstand van meer as 1 000 kilometer en vlieg teen ongeveer 800 kilometer per uur [48] Hulle het tipies 'n lanseringsgewig van ongeveer 1 500 kilogram[48] en kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra. Vroeëre weergawes van hierdie missiele het traagheidsnavigasie gebruik; latere weergawes gebruik baie meer akkurate TERCOM- en DSMAC-stelsels. Mees onlangse weergawes kan satellietnavigasie gebruik.

Voorbeelde: China, Frankryk, Indië, Iran, Israel, Japan, Noord-Korea, Rusland, Suid-Korea, Oekraïne en die Verenigde State het verskeie langafstand-subsoniese kruisermissiele ontwikkel. Hierdie missiele het 'n reikafstand van meer as 1 000 kilometer en vlieg teen ongeveer 800 kilometer per uur [48] Hulle het tipies 'n lanseringsgewig van ongeveer 1 500 kilogram[48] en kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra. Vroeëre weergawes van hierdie missiele het traagheidsnavigasie gebruik; latere weergawes gebruik baie meer akkurate TERCOM- en DSMAC-stelsels. Mees onlangse weergawes kan satellietnavigasie gebruik.

Voorbeelde:

Interkontinentale-afstand subsoniese kruisermissiel

[wysig | wysig bron]

Medium-afstand subsoniese kruisermissiel

[wysig | wysig bron]
Storm Shadow (Frankryk /VK).

Voorbeelde:

Kortafstand subsoniese kruisermissiele

[wysig | wysig bron]
Vlootaanvalskruisermissiel van die Noorse Vloot.     

Kortafstand subsoniese kruisermissiele is sodanige missiele wat ongeveer 500 kilogram weeg en 'n reikafstand van tot 300 km het.

Voorbeelde:

Ontplooiing

[wysig | wysig bron]
AGM-129 ACM word vasgeheg op 'n B-52H bomwerper.

Die mees algemene missie vir kruisermissiele is om relatief hoëwaarde-teikens soos skepe, bevelbunkers, brûe en damme aan te val.[71] Moderne geleidingstelsels maak akkurate aanvalle moontlik.

Sedert 2001 het die BGM-109 Tomahawk-missielmodel 'n belangrike deel van die Verenigde State se vlootarsenaal geword. Dit gee skepe en duikbote 'n ietwat akkurate, langafstand-, konvensionele landaanvalwapen. Sodanige missiel kos ongeveer US$1,99 miljoen per eenheid.[72] Beide die Tomahawk en die AGM-86 is wyd tydens Operasie Desert Storm gebruik. Op 7 April 2017, tydens die Siriese Burgeroorlog, het Amerikaanse oorlogskepe meer as 50 kruisermissiele op 'n Siriese lugbasis afgevuur as vergelding vir 'n Siriese chemiese wapenaanval teen 'n rebellevesting.[73]

Die Amerikaanse Lugmag (USAF) ontplooi 'n lug-gelanseerde kruisermissiel, die AGM-86 ALCM. Die Boeing B-52 Stratofortress is die eksklusiewe afleweringsvoertuig vir die AGM-86 en AGM-129 ACM. Beide missieltipes is konfigureerbaar vir óf konvensionele óf kernplofkoppe.

Die USAF het die AGM-86 vir sy bomwerpervloot aangeneem, terwyl die AGM-109 aangepas is om vanaf vragmotors en skepe te lanseer en deur die USAF en Vloot aangeneem is. Die vragmotor-gelanseerde weergawes, en ook die Pershing II en SS-20 Intermediêre Afstand Ballistiese Missiele, is later vernietig onder die bilaterale INF (Intermediêre Afstand Kernmagte) verdrag met die USSR.

Die Indiese Leër se BrahMos supersoniese kruisermissiele gemonteer op Mobiele Outonome Lanseerders (MOL).

Die Britse Koninklike Vloot (RN) bedryf ook kruisermissiele, spesifiek die VSA-vervaardigde Tomahawk, wat deur die RN se kernduikbootvloot gebruik word. Britse konvensionele kernkopweergawes is vir die eerste keer in 1999 deur die RN in gevegte afgevuur, tydens die Kosovo-oorlog (die Verenigde State het kruisermissiele in 1991 afgevuur). Die Koninklike Lugmag gebruik die Storm Shadow-kruisermissiel op sy Typhoon en voorheen sy Tornado GR4-vliegtuig. Dit word ook deur Frankryk gebruik, waar dit bekend staan as SCALP EG, en word deur die Armée de l'Air se Mirage 2000- en Rafale-vliegtuie gedra.

Indië en Rusland het gesamentlik die supersoniese kruisermissiel BrahMos ontwikkel. Daar is drie weergawes van die Brahmos: skip-/land-gelanseer, lug-gelanseer en duikboot-gelanseer. Die skip-/land-gelanseer weergawe was teen laat 2007 in werking. Die Brahmos het die vermoë om teikens op land aan te val. Rusland gaan ook voort om ander kruisermissiele te bedryf: die SS-N-12 Sandbox, SS-N-19 Shipwreck, SS-N-22 Sunburn en SS-N-25 Switchblade. Duitsland en Spanje bedryf die Taurus-missiel terwyl Pakistan die Babur-missiel vervaardig het.[74] Beide die Volksrepubliek van China en die Republiek van China (Taiwan) het verskeie kruisermissielvariante ontwerp, soos die bekende C-802, waarvan sommige in staat is om biologiese, chemiese, kern- en konvensionele kernkoppe te dra

Kernbewapende kruisermissiele

[wysig | wysig bron]

China

[wysig | wysig bron]

China het die CJ-10-landaanvalkruisermissiel wat in staat is om 'n kernplofkop te dra.[75] Daarbenewens blyk dit dat China in Augustus 2021 'n hipersoniese kruisermissiel getoets het, 'n bewering wat hulle ontken.[76]

Frankryk

[wysig | wysig bron]

Die Franse Force de frappe-kernmagte sluit beide land- en see-gebaseerde bomwerpers in met Air-Sol Moyenne Portée (ASMP) hoëspoed medium-afstand kernkruisermissiele. Twee modelle is in gebruik, ASMP en 'n nuwer ASMP-Amelioré (ASMP-A), wat in 1999 ontwikkel is. Na raming is 40 tot 50 vervaardig.[77][78]

Indië

[wysig | wysig bron]

Indië het in 2017 suksesvol sy inheemse Nirbhay ('Vreesloos') land-aanval kruisermissiel getoets, wat kernplofkoppe tot 'n trefafstand van 1 000 km kan lewer.[79] Nirbhay is suksesvol getoets.[79][80]

Israel

[wysig | wysig bron]

Die Israeliese Verdedigingsmagte het na bewering die medium-afstand lug-gelanseerde Popeye Turbo ALCM en die Popeye Turbo SLCM medium-lang-afstand kruisermissiel met kernkoppe op Dolphin-klas duikbote ontplooi.[81]

Pakistan

[wysig | wysig bron]

Pakistan het tans vyf kruisermissielstelsels: die lug-gelanseerde Ra'ad-I en sy verbeterde weergawe Ra'ad-II sowel as Taimoor; die grond- en duikboot-gelanseerde Babur;[74][82][83]skip-gelanseerde Harbah-missiel[84] en oppervlak-gelanseerde Zarb-missiel.[85] Beide, Ra'ad en Babur, kan kernplofkoppe tussen 10 en 25 knope dra, en dit na teikens op 'n afstand van onderskeidelik tot 300 km en 450 km aflewer.[86] Babur is sedert 2010 in diens van die Pakistanse Leër, en die Pakistanse Vloot sedert 2018.[87]

Rusland

[wysig | wysig bron]
Uitvoervariant van die Kalibr-missiel.   

Rusland het Kh-55SM-kruisermissiele, met 'n reikwydte soortgelyk aan die Verenigde State se AGM-129-reikwydte van 3000 km, maar kan 'n kragtiger kernwapenkop van 200 kt dra. Hulle is toegerus met 'n TERCOM-stelsel wat hulle toelaat om teen 'n hoogte laer as 110 meter teen subsoniese snelhede te vlieg terwyl hulle 'n CEP-akkuraatheid van 15 meter met 'n traagheidsnavigasiestelsel verkry. Hulle word vanuit die lug gelanseer vanaf óf Toepolef Tu-95's, Toepolef Tu-22M's óf Toepolef Tu-160's, elk in staat om 16 vir die Tu-95, 12 vir die Tu-160 en 4 vir die Tu-22M te dra. 'n Stealth-weergawe van die missiel, die Kh-101, is in ontwikkeling. Dit het soortgelyke eienskappe as die Kh-55, behalwe dat die reikwydte tot 5 000 km verleng is, toegerus is met 'n konvensionele kernplofkop van 1 000 kg, en het stealth-kenmerke wat die waarskynlikheid van onderskepping verminder.[88]

Na die ineenstorting van die Sowjetunie was die mees onlangse kruisermissiel wat ontwikkel is, die Kalibr-missiel, wat in die vroeë 1990's in produksie getree het en amptelik in 1994 in die Russiese arsenaal opgeneem is. Dit het egter eers op 7 Oktober 2015 sy gevegsdebuut in Sirië gesien as deel van die Russiese militêre veldtog in Sirië. Die missiel is sedert sy debuut nog 14 keer in gevegsoperasies in Sirië gebruik.

In die laat 1950's en vroeë 1960's het die Sowjetunie probeer om kruisermissiele te ontwikkel. In hierdie kort tydperk het die Sowjetunie aan byna tien verskillende tipes kruisermissiele gewerk. As gevolg van hulpbronne was die meeste van die aanvanklike tipes kruisermissiele wat deur die Sowjetunie ontwikkel is, egter see-gelanseerde kruisermissiele of duikboot-gelanseerde kruisermissiele (SLCM's). Die SS-N-1-kruisermissiel is ontwikkel om verskillende konfigurasies te hê om vanaf 'n duikboot of 'n skip afgevuur te word. Met verloop van tyd het die Sowjetunie egter ook begin werk aan lug-gelanseerde kruisermissiele (ALCM). Hierdie ACLM-missiele is tipies afgelewer via bomwerpers wat as "Blinders" of "Backfire" aangewys is. Die missiele in hierdie konfigurasie is die AS-1 en AS-2 genoem, met uiteindelike nuwe variante met meer ontwikkelingstyd. Die hoofdoel van Sowjet-gebaseerde kruisermissiele was om verdedigings- en aanvalsmeganismes teen vyandelike skepe te hê; met ander woorde, die meeste van die Sowjet-kruisermissiele was anti-skipmissiele. In die 1980's het die Sowjetunie 'n arsenaal van kruisermissiele van byna 600 platforms ontwikkel, wat uit land-, see- en lugafleweringstelsels bestaan het.[89]

Verenigde State

[wysig | wysig bron]
'n AGM-129 ACM van die Verenigde State se Lugmag.

Die Verenigde State het op een of ander tydstip nege kernbewapende kruisermissiele ontplooi.

  • MGM-1 Matador grond-gelanseerde missiel, buite diens
  • MGM-13 Mace grond-gelanseerde missiel, buite diens
  • SSM-N-8 Regulus duikboot-gelanseerde missiel, buite diens
  • SM-62 Snark grond-gelanseerde missiel, buite diens
  • AGM-28 Hound Dog lug-gelanseerde missiel, buite diens
  • BGM-109G Grond-gelanseerde Kruisermissiel, buite diens
  • AGM-129 ACM lug-gelanseerde missiel, buite diens[90]
  • AGM-86 ALCM lug-gelanseerde kruisermissiel, 350 tot 550 missiele en W80-plofkoppe steeds in diens
  • BGM-109 Tomahawk-kruisermissiel in kernduikboot-, oppervlakskip- en grond-gelanseerde modelle, kernmodelle buite diens maar plofkoppe word in reserwe gehou.

Verwysings

[wysig | wysig bron]
  1. ↑ "Cruise missile | Definition, Speed, & Facts | Britannica". www.britannica.com (in Engels). 17 Junie 2025. Besoek op 24 Junie 2025.
  2. ↑ "Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain". Ctie.monash.edu.au. Besoek op 13 Februarie 2012.
  3. ↑ Roger Branfill-Cook (2014). Torpedo. Great Britain: Seaforth Publishing.
  4. ↑ "[1.0] The Aerial Torpedo". 13 Augustus 2007. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 Augustus 2007.
  5. ↑ "Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_
  6. ↑ Zaloga, Steven (2008). German V-Weapon Sites 1943–45. Oxford: Osprey Publishing. ISBN 978-1-84603-247-9.
  7. ↑ Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.
  8. ↑ "V1 Light Sites". Atlantic Wall. Besoek op 9 Mei 2017.[dooie skakel]
  9. ↑ Zaloga, Steven (2020). American Guided Missiles of World War II. Osprey Publishing. ISBN 9781472839268.
  10. ↑ The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P. sien PDF bladsy 92
  11. ↑ "Russia will refit nuclear powered guided missile cruiser with mach 5 hypersonic 3M22 missiles with 2022 deployment". NextBigFuture.com. 21 Februarie 2016.
  12. ↑ "3M22 Zircon Missile, Russia's Fastest Missile". Geargiveer vanaf die oorspronklike op 30 Maart 2023. Besoek op 23 November 2022.
  13. ↑ "Russia used an advanced hypersonic missile for the first time in recent strike, Ukraine claims". CNN. 13 Februarie 2024.
  14. 1 2 "Hypersonic BrahMos-II missile may include tech from Tsirkon missile". Naval News. 2 Augustus 2022.
  15. ↑ "Counting the cost of deterrence: France's nuclear recapitalisation". IISS (in Engels). Besoek op 26 Oktober 2022.
  16. ↑ Wright, Timothy (1 Mei 2022). "Hypersonic Missile Proliferation: An Emerging European Problem?" (PDF). The EU Non-Proliferation Consortium. Geargiveer (PDF) vanaf die oorspronklike op 17 Mei 2022. Besoek op 26 Oktober 2022.
  17. ↑ "India to develop BrahMos-II missile". Brahmos.com.
  18. ↑ "Hypersonic version of Brahmos on the way". The Times of India. 9 Oktober 2011. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 3 Januarie 2013.
  19. ↑ "India, Russia to develop new hypersonic cruise missile". Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 Junie 2010. Besoek op 23 Februarie 2012.
  20. ↑ Zhen, Liu (18 Augustus 2025). "New missiles, drones and tanks: what's been rolling through Beijing's streets?". South China Morning Post.
  21. ↑ Chan, Ryan (18 Augustus 2025). "China To Reveal New Weapons To Sink US Ships". Newsweek.
  22. ↑ "South Korea develops Hycore hypersonic cruise missile". 25 Januarie 2022.
  23. ↑ Philip, Snehesh Alex (12 Junie 2019). "DRDO test-fires futuristic missile tech, but its success is in doubt". ThePrint (in American English). Besoek op 23 Maart 2020.
  24. ↑ "DRDO starts work on 'next-gen' hypersonic weapon". Hindustan Times (in Engels). 20 Oktober 2019. Besoek op 23 Maart 2020.
  25. ↑ "India testing a missile that flies at eight times the speed of sound, hits targets 1,500 km away". The Economic Times. 14 Julie 2025. ISSN 0013-0389. Besoek op 23 Julie 2025.
  26. ↑ Vaishnav, Akash (15 Julie 2025). "India's 'Project Vishnu' Unleashes Missile That Can Hit Enemy 1,500 Km Away at 8x Speed of Sound". newsable.asianetnews.com (in Engels). Besoek op 22 Julie 2025.
  27. ↑ Modi, Diksha (15 Julie 2025). "Faster Than BrahMos, Deadlier Than Agni: How India's New Hypersonic Missile Changes The Game". News18 (in Engels). Besoek op 17 Julie 2025.
  28. ↑ "Sea Air Space 2021: Boeing Unveils New Hypersonic Cruise Missile Concept". 4 Augustus 2021.
  29. ↑ "US tested hypersonic missile in mid-March but kept it quiet to avoid escalating tensions with Russia | CNN Politics". CNN. 5 April 2022.
  30. ↑ "Second Successful Flight for DARPA Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC)". DARPA. 4 Mei 2022.
  31. ↑ "HALO programme accelerates US Navy hypersonic capability drive". 5 September 2022.
  32. ↑ "FY18 Navy Programs – Offensive Anti-Surface Warfare (OASuW) Increment 1" (PDF). Director, Operational Test and Evaluation. Geargiveer (PDF) vanaf die oorspronklike op 1 Februarie 2020.
  33. ↑ "Raytheon/Northrop Grumman team selected for HACM hypersonic weapon". Janes.com (in Engels). Besoek op 26 Oktober 2022.
  34. ↑ "US Air Force Selects Raytheon Missiles & Defense, Northrop Grumman to Deliver First Hypersonic Air-Breathing Missile". Northrop Grumman Newsroom (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 Oktober 2022. Besoek op 26 Oktober 2022.
  35. ↑ "Department of Defense Announces New Allied Prototyping Initiative Effort With Australia to Continue Partnership in Developing Air Breathing Hypersonic Vehicles". Persberig. 30 November 2020. https://www.war.gov/News/Releases/Release/Article/2429061/department-of-defense-announces-new-allied-prototyping-initiative-effort-with-a/. Besoek op 18 Januarie 2022.[dooie skakel]
  36. ↑ "Australia collaborates with the US to develop and test high speed long-range hypersonic weapons". Persberig. 1 Desember 2020. https://www.minister.defence.gov.au/minister/lreynolds/media-releases/australia-collaborates-us-develop-and-test-high-speed-long-range. Besoek op 19 Januarie 2022.
  37. ↑ "SCIFiRE Hypersonics". Royal Australian Air Force. 16 Julie 2021. Besoek op 19 Januarie 2022.
  38. ↑ "Contracts For Sept. 3, 2021". Persberig. 3 September 2021. https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/. Besoek op 18 Januarie 2022.
  39. ↑ "Contracts For Sept. 1, 2021". Persberig. 1 September 2021. https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/. Besoek op 18 Januarie 2022.
  40. ↑ Chen, Chuanren (10 September 2025). "Chinese Victory Day Parade Spotlights New Weapon Priorities". Aviation Week. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 10 September 2025.
  41. ↑ Zhang, Tong (2 September 2025). "The breathtaking science behind YJ-19, China's first hypersonic cruise missile". South China Morning Post.
  42. ↑ "India now working on 1,500-km range BrahMos supersonic cruise missile". The Print (in Engels). 24 November 2020. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 Februarie 2021. Besoek op 27 Januarie 2021.
  43. ↑ Janes – Perseus: MBDA's missile of the future? Geargiveer 13 November 2011 op Wayback Machine
  44. ↑ "International Institute for Strategic Studies – IISS". Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 Junie 2012. Besoek op 8 Oktober 2015.
  45. ↑ Harding, Thomas (21 Junie 2011). "New British missile three times as fast as current weapons". Telegraph.co.uk. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 Januarie 2022. Besoek op 8 Oktober 2015.
  46. ↑ "MBDA Systems" (PDF). Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 12 Mei 2013.
  47. ↑ "PARIS: Perseus set to go on the attack". Flightglobal.com. 22 Junie 2011. Besoek op 8 Oktober 2015.
  48. 1 2 3 4 (Retd.), Col Y. Udaya Chandar (2017). The Modern Weaponry of the World's Armed Forces. Notion Press. p. 314. ISBN 978-1-946983-79-4.
  49. ↑ "Nirbhay cruise missile test-fired; indigenous engine a success, say officials". Hindustan Times. 11 Augustus 2021.
  50. ↑ "Iran unveils new 'Paveh' cruise missile that can reach Israel". The Times of Israel. 25 Februarie 2023.
  51. ↑ "Iran unveils long-range Hoveyzeh cruise missile". 2 Februarie 2019.
  52. ↑ "Description of the characteristics of 'Martyr Haj Qasem' and 'Martyr Abu Mahdi' missiles". 20 Augustus 2020.
  53. ↑ Osborne, Tony; Wall, Robert (15 Mei 2025). "Germany and UK Reveal Trinity House Deep Strike Missile Development Plans". Aviation Week. Besoek op 23 Mei 2025.
  54. ↑ Newdick, Thomas (16 Mei 2025). "Long-Range 'Deep Precision Strike' Missile To Be Developed By UK And Germany". The War Zone. Besoek op 23 Mei 2025.
  55. ↑ Newdick, Thomas; Trevithick, Joseph (18 Augustus 2025). "New Ukrainian Cruise Missile With Claimed 1,800-Mile Range Breaks Cover".
  56. ↑ Newdick, Thomas; Trevithick, Joseph (18 Augustus 2025). "New Ukrainian Cruise Missile With Claimed 1,800-Mile Range Breaks Cover".
  57. ↑ Ümit Enginsoy (Februarie 2012). "BUSINESS – Turkey aims to increase ballistic missile ranges". Hurriyetdailynews.com. Besoek op 13 Februarie 2012.
  58. ↑ "Tübıta: Hedefimiz 2 bin 500 kilometre menzilli füze yapmak". Hurriyet.com.tr. 14 Januarie 2012. Besoek op 13 Februarie 2012.
  59. ↑ "Türk Füzesi SOM İçin Geri Sayım Başladı – Haber – TRT Avaz". Trt.net.tr. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 10 Mei 2013. Besoek op 13 Februarie 2012.
  60. ↑ "kratos-unveils-revolutionary-low-cost-cruise-missile-system-ragnarok".
  61. ↑ "ragnarok-mini-cruise-missile-with-big-range-targets-150k-price-tag".
  62. ↑ "what_is_the_new_narwhal_cruise_missile_for_ukraine_that_can_strike_moscow_and_engels".
  63. ↑ "czech-defense-tech-company-lpp-readies-first-cruise-missile".
  64. ↑ Waldron, Greg (5 Januarie 2026). "Pakistan test launches Taimoor cruise missile from Mirage".
  65. ↑ Link-Lenczowski, Jakub (10 Oktober 2025). "WB Group reveals Lanca cruise missile with payload capacity of hundreds of kilograms".
  66. ↑ "destinus-ruta".[dooie skakel]
  67. ↑ "FOTO: Caça F-5M voando com o míssil de cruzeiro MICLA-BR" (in Portugees). Poder Aéreo. 1 Oktober 2019.
  68. ↑ "Ukraine Tests Advanced Subsonic Cruise Missile 'Neptune'". Defense World. 31 Januarie 2018. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 Februarie 2018. Besoek op 31 Januarie 2018.
  69. ↑ "Yerli seyir füzesi, 180 kilometreden hedefini vuracak – Hürriyet Gündem". Hurriyet.com.tr. 4 Junie 2011. Besoek op 13 Februarie 2012.
  70. ↑ "Yerli seyir füzesi, 180 kilometreden hedefinin vuracak – Kirpi HABER Cesur | Özgür | Tarafsız Habercilik". Kirpihaber.com. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 Junie 2011. Besoek op 13 Februarie 2012.
  71. ↑ "Raytheon: Tomahawk Cruise Missile". www.raytheon.com. Besoek op 19 September 2016.
  72. ↑ "FY 2017 Program Acquisition Costs by Weapon System - Tactical Tomahawk Cruise Missile" (PDF). United States Department of Defense. Geargiveer (PDF) vanaf die oorspronklike op 24 April 2016.
  73. ↑ "US missiles blast Syria; Trump demands 'end the slaughter'". AP News. 20 April 2021.
  74. 1 2 "Hatf 7 "Babur" – Missile Threat". CSIS.org. Besoek op 26 Julie 2017.
  75. ↑ Bommakanti, Kartik (4 Desember 2020). "China's Cruise Missile Capabilities: Implications for the Indian Army and Air Force". Observer Research Foundation. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 Desember 2020. Besoek op 18 Desember 2021.
  76. ↑ "China Denies Testing Nuclear-Capable Hypersonic Cruise Missile". BBC News. 18 Oktober 2021. Besoek op 18 Oktober 2021.
  77. ↑ "Air-Sol Moyenne Portée (ASMP/ ASMP-A)". Missile Threat. Center for Strategic and International Studies. 23 April 2024. Besoek op 23 Mei 2025.
  78. ↑ James O’Halloran, IHS Jane's Weapons: Strategic 2015-2016, 2015, (United Kingdom: IHS), 134-135.
  79. 1 2 "India successfully tests its first nuclear-capable cruise missile". The Times of India. 7 November 2017.
  80. ↑ "Nuclear-capable Nirbhay cruise missile's test fails for the fourth time". The Times of India. 21 Desember 2016. Besoek op 21 Desember 2016.
  81. ↑ Udaya Chandar, Y (2017). The Modern Weaponry of the World's Armed Forces. Notion Press. ISBN 9781946983794.
  82. ↑ Panda, Ankit; Parameswaran, Prashanth. "South Asian Strategic Stability and Pakistan's Babur-3 Submarine-Launched Cruise Missile". The Diplomat (in American English). Besoek op 1 Desember 2017.
  83. ↑ "Pakistan announces cruise missile success". BBC News (in British English). 2017. Besoek op 1 Desember 2017.
  84. ↑ Panda, Ankit. "Pakistan Tests An Indigenously Developed Anti-Ship Cruise Missile". The Diplomat (in American English). Besoek op 13 Januarie 2018.
  85. ↑ Haider, Mateen (9 April 2016). "Pakistan Navy inducts coastal anti-ship 'Zarb' missile after successful test". DAWN.COM (in American English). Besoek op 17 Januarie 2018.
  86. ↑ "Nirbhay: Nuclear-capable Nirbhay cruise missile's test fails for the fourth time". The Times of India. 21 Desember 2016.
  87. ↑ Mason, Shane. "Pakistan's Babur and Ra'ad Cruise Missiles: Strategic Implications for India". Institute of Peace and Conflict Studies. Besoek op 20 Januarie 2016.
  88. ↑ "Kh-101 – Russian and Soviet Nuclear Forces". Fas.org. Besoek op 13 Februarie 2012.[dooie skakel]
  89. ↑ Arkin, William (Mei 1983). "Soviet Cruise Missile Programs". Arms Control Today. 13 (4): 3–4. JSTOR 23623103.
  90. ↑ "Cruise missile career comes to a close". U.S. Air Force, Tinker Air Force Base public affairs. 24 April 2012. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Desember 2013. Besoek op 27 Desember 2012.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Kruisermissiel&oldid=2910601"