Gaan na inhoud

Legkaart

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Persoon besig om 'n legkaart op te los.

'n Legkaart is 'n teëlraaisel wat die samestelling van dikwels onreëlmatige gevormde, ineengehakde stukke vereis, wat elkeen tipies 'n gedeelte van 'n prentjie het. Wanneer dit saamgestel is, lewer die legkaartstukke 'n volledige prentjie. Die stokperdjie steun op visuele passing, randherkenning en vorm-verenigbaarheid.

Geskiedenis

[wysig | wysig bron]

John Spilsbury van Londen word algemeen as een van die eerste kommersiële vervaardigers van “gedissekteerde kaarte” in die 1760’s beskou, toe hy marquetry-sae gebruik het om houtgemonteerde kaarte langs politieke grense uit te sny.[1][2] Dié “gedissekteerde kaarte” is oorspronklik vir onderrig gebruik; die goewernante Lady Charlotte Finch het dit byvoorbeeld gebruik om die kinders van George III en Koningin Charlotte in aardrykskunde te onderrig.[3][4]

Gedurende die 19de eeu het legkaarte meestal uit hout bestaan; karton-legkaarte het teen die laat 1800’s verskyn maar is eers later wyd aanvaar, deels omdat hout-inkepings hoër winste gebied het en karton as minderwaardig beskou is.[1] Die term “jigsaw” het in hierdie tyd sy weg na die stokperdjie gevind namate fretsaag en later scroll- en kragsae vir fyn snywerk algemeen geword het.[1][2]

Legkaarte het tussen 1907 en 1910 'n gewilde tydverdryf onder volwassenes in die Verenigde State geword en kort daarna ook in Europa; hierdie stelle was dikwels soliede hout, nie-ineenskakelend en moeilik, en is soms sonder 'n prent op die kassie verkoop.[5][6] Tydens die Groot Depressie het weeklikse prent-legkaarte goedkoop, herbruikbare vermaak verskaf en is hulle wyd in promosies en advertensies gebruik.[1][7]

Vanaf die middel 20ste eeu het verbeterings in stans- en drukprosesse die produksie na papierbord verskuif; ná die Tweede Wêreldoorlog het verkope van handgesnyde houtlegkaarte afgeneem soos koste gestyg en fabriekgemaakte stelle beter passing en afwerking gebied het.[7] Die stokperdjie het in die 21ste eeu herleef, met verhoogde belangstelling tydens die COVID-19-pandemie en die opkoms van spoedpuzzling-competisies wat via sosiale media gedeel word.[verwysing benodig]

Moderne vervaardiging

[wysig | wysig bron]

Die meeste moderne legkaarte word uit karton vervaardig deur 'n beeld op karton te lamineer en dit dan met 'n staalreël-stans te sny. Grote hidrouliese perse is sedert die 1930’s gebruik vir hoë-presisie snitte, terwyl latere rolperse soortgelyke resultate teen laer koste gelewer het. Laser-sny van hout en akriel maak eenmalige en kort-lopende pasgemaakte legkaarte moontlik, insluitende museumstukke vir hand-aan-hand uitstallings.[2]

Teen die vroeë 1960’s was Tower Press die grootste legkaartvervaardiger ter wêreld; die maatskappy is in 1969 deur Waddingtons oorgeneem.[8] 'n Aantal hedendaagse ambagslui sny steeds houtlegkaarte met scrolls en lasers.[9][10][11][12]

Variasies

[wysig | wysig bron]

Legkaarte wissel van 4–9 groot stukke vir kleuters tot 1 000-, 1 500-, 2 000-, 3 000-, 4 000- en 5 000-stuk stelle vir volwassenes. Algemene kleinhandeluitlegte sluit 500-stuk (ongeveer 513 stukke) en 1 000-stuk (ongeveer 1 026 stukke) in. Sommige is dubbelzijdig, sommige sonder reguit kante, en sommige word as “gesinslegkaarte” bemark met gemengde stukgroottes vir saam-oplossing. Driedimensionele weergawes sluit skuimkern-argitektuurmodelle en plastiek-rolle (soos Aarde of Maan) in.

Pryse wissel volgens handelsmerk, stukgetal en snit-kompleksiteit: klein kinderstelle kan sowat VS$5 kos, terwyl groter, premium stelle $50 of meer kan bereik. In 2005 is 'n handgemaakte houtlegkaart vir US$27 000 by 'n liefdadigheidsveiling verkoop, volgens Guinness World Records.[13] Digitale legkaartprogramme boots fisiese snitte na en kan hulpmiddels soos rotasie, rand-eers-modes en ranglyste bied, en laat soms gebruikers toe om eie beelde op te laai.[verwysing benodig]

Kompetisies

[wysig | wysig bron]

Gereëlde spoed-oplossingsbyeenkomste het vinnig in die 2010’s gegroei en lei nou tot die jaarlikse World Jigsaw Puzzle Championships (WJPC) sedert 2019 onder die vaandel van die World Jigsaw Puzzle Federation. Nasionale en streekfederasies hou ook kwalifiserende toernooie en ope byeenkomste. 'n Tipiese program sluit individuele, paartjie- en spanformate in waar deelnemers die legkaarte teen die horlosie voltooi.[verwysing benodig] Die 2019-byeenkoms in Valladolid, Spanje, het 40 lande en 250 deelnemers gelok; latere uitgawes in 2022–2024 het saam meer as 2 000 deelnemers getrek.[14][15] Standaardreëls sluit in dat alle stukke met die prentkant bo moet lê voor die begin en dat sorteerwerk voor die aanvangsein verbied is.[verwysing benodig]

Legkaartstukke

[wysig | wysig bron]

Meeste stukke haak in via tabs en blanks; “vol-ineengehakde” snitte laat toe dat saamgestelde seksies opgelig kan word sonder om uitmekaar te val. Sommige houtstelle bevat “whimsies” (figurale stukke) — herkenbare vorms soos diere of voorwerpe.[16] Hedendaagse ontwerpers (byvoorbeeld Yuu Asaka) eksperimenteer met monochroom snitte en veelvuldige “hoek”-stukke wat tradisionele rand-eers strategieë uitdaag.[17][18][19]

Wêreldrekords

[wysig | wysig bron]

Die grootste legkaart volgens oppervlakte het [convert: invalid number] beslaan (12 320 stukke) en is op 7 Julie 2018 by die Dubai Multi Commodities Centre in die Verenigde Arabiese Emirate saamgestel.[20] Die legkaart met die meeste stukke het 551 232 stukke gehad en het 14,85 metres (48,7 ft) × 23,20 metres (76,1 ft) gemeet; dit is op 25 September 2011 in Ho Chi Minhstad, Vietnam, deur studente van die Universiteit van Ekonomie, Ho Chi Minhstad saamgestel.[21][22]

Grootste kommersieel beskikbare legkaarte

[wysig | wysig bron]
StukkeNaam van legkaartMaatskappyJaarGrootte (cm)Oppervlakte (m2)
60 000What A Wonderful WorldDowdle Folk Art2022883 × 24321.46
54 000Travel around ArtGrafika2020864 × 20417.63
52 110(titelloos; collage van diere)MartinPuzzle2018696 × 20214.06
51 30027 Wonders from Around the WorldKodak2019869 × 19116.60
48 000Around the WorldGrafika2017768 × 20415.67
42 000La vuelta al MundoEduca Borras2017749 × 15711.76
40 320Making Mickey's MagicRavensburger2018680 × 19213.06
40 320Memorable Disney MomentsRavensburger2016680 × 19213.06
33 600Wild LifeEduca Borras2014570 × 1578.95
32 000New York City WindowRavensburger2014544 × 19210.45
32 000Double RetrospectRavensburger2010544 × 19210.45
24 000Life, The Greatest PuzzleEduca Borras2007428 × 1576.72

Opvoedkundige gebruik

[wysig | wysig bron]

Legkaarte word gebruik om vroeë geletterdheid en aardrykskunde te ondersteun—byvoorbeeld deur letters met prente te pas of deur kaart-“disseksies” te maak, soos in die 18de-eeuse onderrig. Die verskillende stukgroottes help fynmotoriese en visuo-spatiale vaardighede ontwikkel; groot “gesinslegkaarte” bevorder samewerking, beurtneem en beplanning. In spesiale onderwys word stukgrootte en kontras aangepas vir toeganklikheid.[verwysing benodig]

[wysig | wysig bron]

Studies dui aan dat die vaardigheid om legkaarte op te los tydens vroeë kinderjare ontwikkel. 'n Studie uit 2021 (ouderdom 3–5) het byvoorbeeld gevind dat ouer kinders legkaarte vinniger en met minder foute voltooi, veral wanneer 'n voorbeeldprent beskikbaar is.[23] 'n 2017-klaskamerstudie het vinniger voltooiing en minder foute by meisies gerapporteer, met prestasie wat deur vooraf-bekendheid met die beeld beïnvloed is.[24]

Samelewing

[wysig | wysig bron]

Die logo van Wikipedia is 'n aardbol bestaande uit legkaartstukke om die voortdurende, onvoltooide versameling van kennis te simboliseer.[25] Die wapen van Colombia se nasionale vervolgingsgesag bevat 'n legkaartstuk as “die sleutelstuk”, wat ondersoek en die vind van antwoorde simboliseer.[26]

Kuns en vermaak

[wysig | wysig bron]

'n Legkaartfiguur dien as bynaam vir die antagonist in die Saw-filmreeks.[27] In die 1933 Laurel en Hardy-kortfilm Me and My Pal probeer karakters 'n groot legkaart voltooi.[28] Jigsaws figureer as motiewe in James Merrill se gedig “Lost in Translation” (1974), Georges Perec se roman Life: A User's Manual (1978) en die Rolling Stones-lied “Jigsaw Puzzle” (1968). In Citizen Kane (1941) spandeer Susan Alexander haar dae met legkaarte; honderde word later in die kelder van Xanadu gevind. In 2022 het Andorra 'n €2-herdenkingsmunt met ineengeskakelde legkaartstukke uitgereik wat die prinsdom en EU-lidlande simboliseer.[29]

Geestesgesondheid

[wysig | wysig bron]

Die Alzheimer Society of Canada lys legkaarte as aktiwiteite wat die brein aktief kan hou en die risiko vir Alzheimer se siekte kan verminder.[30] 'n Legkaartmotief is in 1963 deur die VK se National Autistic Society as simbool vir outisme aangeneem; die metafoor is later wyd deur organisasies soos die Autism Society of America en Autism Speaks gebruik, hoewel sommige aktiviste dit as stigmatiserend beskou.[31][32][33]

Sien ook

[wysig | wysig bron]

Verwysings

[wysig | wysig bron]
  1. 1 2 3 4 McAdam, Daniel. "History of Jigsaw Puzzles". American Jigsaw Puzzle Society. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 19 Oktober 2000. Besoek op 13 Oktober 2014.
  2. 1 2 3 Lerno, Tina (6 Desember 2021). "A Puzzling History of Jigsaw Puzzles". Los Angeles Public Library. Besoek op 31 Augustus 2023.
  3. ↑ "Historic Royal Palaces press release – Jigsaw cabinet". Historic Royal Palaces. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 Junie 2015.
  4. ↑ https://collections.vam.ac.uk/item/O1243701/puzzle-cabinet-unknown/ V&A-versameling; Museum-nommer B.1:1&2–2011.
  5. ↑ Williams, Anne (2004). The Jigsaw Puzzle: Piecing Together a History. New York: Berkley Books. pp. 47–62. ISBN 0425198200.
  6. ↑ Williams, Anne (1990). Jigsaw Puzzles: An Illustrated History and Price Guide. Radnor, PA: Wallace-Homestead Book Company. pp. 10–13. ISBN 0870695371.
  7. 1 2 Williams, Anne Douglas. "Jigsaw Puzzles – A Brief History". mgcpuzzles.com. Besoek op 2 Augustus 2014.
  8. ↑ Achievement. World Trade Magazines Ltd. 1962. p. 31. Besoek op 3 April 2013.
  9. ↑ Charlotte Arneson, "The Perfect Jigsaw for Every Type of Puzzler", Slate, 10 April 2020.
  10. ↑ Tracee M. Herbaugh, "Snapping Into Place: Jigsaw Puzzles Have Ardent Following" Geargiveer 3 Oktober 2020 op Wayback Machine, Associated Press via Minnesota Star-Tribune, 12 Feb 2020.
  11. ↑ Andy Castillo, "Specialty puzzle uses laser-cut techniques to offer one-of-a-kind offerings", Greenfield Recorder, 6 April 2018.
  12. ↑ Jennifer A. Kingson, "Eye for Art and Artistry Amid Jigsaw’s Jumble", The New York Times, 7 Dec 2010.
  13. ↑ "Most expensive jigsaw puzzle sold at auction". Guinness World Records. Besoek op 6 Maart 2016.
  14. ↑ Harmon, Steph (30 September 2022). "Inside the world jigsaw puzzle championships: 'We're trying to be taken seriously'". The Guardian. Besoek op 3 Januarie 2025.
  15. ↑ "World Jigsaw Puzzle Federation – Championships". World Jigsaw Puzzle Federation. Besoek op 3 Januarie 2025.
  16. ↑ Williams, Anne Douglas (2004). The Jigsaw Puzzle: Piecing Together a History. New York: Berkley. p. 10. ISBN 9780425201824.
  17. ↑ Ramsay, Chris (7 Maart 2019). "Solving The HARDEST JIGSAW PUZZLE!! – LEVEL 10!". YouTube.
  18. ↑ Asaka, Yuu (2019). "Yuu Asaka interview". Akita University of Art.
  19. ↑ "2018 Puzzle Design Competition Results". International Puzzle Collectors Association. 2018.
  20. ↑ "Largest jigsaw puzzle". Guinness World Records. 7 Julie 2018. Besoek op 3 Januarie 2025.
  21. ↑ "Largest jigsaw puzzle – most pieces". Guinness World Records. Besoek op 15 Maart 2017.
  22. ↑ "Vietnam puts together the world's largest jigsaw puzzle". Guinness World Records News. Besoek op 15 Maart 2017.
  23. ↑ Doherty, Martin J.; Wimmer, Marina C.; Gollek, Cornelia; Stone, Charlotte; Robinson, Elizabeth J. (2021). "Piecing Together the Puzzle of Pictorial Representation: How Jigsaw Puzzles Index Metacognitive Development". Child Development. 92 (1): 205–221. doi:10.1111/cdev.13391. ISSN 0009-3920. PMID 32726493. S2CID 219649710.
  24. ↑ Kocijan, Vid; Horvat, Marina; Majdic, Gregor (23 Oktober 2017). "Robust Sex Differences in Jigsaw Puzzle Solving—Are Boys Really Better in Most Visuospatial Tasks?". Frontiers in Behavioral Neuroscience. 11: 194. doi:10.3389/fnbeh.2017.00194. PMC 5660068. PMID 29109682.
  25. ↑ Cohen, Noam (25 Junie 2007). "Some Errors Defy Fixes: A Typo in Wikipedia's Logo Fractures the Sanskrit". The New York Times. Besoek op 3 Januarie 2024.
  26. ↑ "'The Logo, The anthem'". Fiscalía General de la Nación (Colombia). 2 Desember 2018.
  27. ↑ "Saw at IMDb". IMDb. 29 Oktober 2004.
  28. ↑ "Me and My Pal at IMDb". IMDb. 29 Augustus 2015.
  29. ↑ "€2 commemorative coins – 2022". European Central Bank. Besoek op 25 Oktober 2024.
  30. ↑ Healthy Brain Geargiveer 12 Desember 2010 op Wayback Machine, Alzheimer Society of Canada (14 Desember 2010).
  31. ↑ "NAS timeline (text only version)". National Autistic Society. 9 Februarie 2015. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 14 Julie 2014.
  32. ↑ "Perspectives on a puzzle piece". National Autistic Society. Junie 1997. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 Oktober 2007.
  33. ↑ Diament, Michelle (2 Februarie 2018). "Autism Journal Abandons Puzzle Piece". Disability Scoop. Besoek op 18 Maart 2018.

Verdere lees

[wysig | wysig bron]
  • Williams, Anne Douglas (2004). The Jigsaw Puzzle: Piecing Together a History. New York: Berkley. ISBN 9780425201824.

Eksterne skakels

[wysig | wysig bron]


Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Legkaart&oldid=2910665"