Leon Trotsky

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Leon Trotsky
Leon Trotsky
Leon Trotsky in die 1930's

Sowjetse Volkskommissaris Militêre en Vlootsake
Ampstermyn
13 Maart 1918 – 6 Januarie 1925
Voorafgegaan deur Nikolaj Podwoiskij
Opgevolg deur Mikhail Frunze

Sowjetse Volkskommissaris vir Buitelandse Sake
Ampstermyn
8 November 1917 – 13 Maart 1918
Voorafgegaan deur Mikhail Teresjchenko
Opgevolg deur Georgy Chicherin

President van die Petrogradse Sowjet
Ampstermyn
8 Oktober 1917 – 8 November 1917

Volle lid van die 6de, 7de, 8ste, 9de, 10de, 11de, 12de, 13de, 14de Politburo
Ampstermyn
10 Oktober 1917 – 23 Oktober 1926

Persoonlike besonderhede
Gebore (1879-11-07)7 November 1879
Kropiwnitski, Kherson-goewerment
Sterf 21 Augustus 1940 (op 60)
Coyoacán, Meksikostad, Meksiko
Politieke party Kommunistiese Party van die Sowjetunie
Eggenoot/eggenote Aleksandra Sokolowskaja
Natalia Sedowa
Kind(ers) Zinaida Wolkowa
Nina Newelson
Lev Sedof
Sergej Sedof
Handtekening Leon Trotsky Signature.svg

Leo(n) Trotsky, Lev Trotski (Russies: Лев Троцкий), Eintlik Lev (Leiba) Davidovitsj Bronstein, (Russies: Лев Давидович Бронштейн) (Janivka (Keiserryk Rusland), 7 November 1879 - Coyoacán (Suid van Meksiko-Stad), 21 Augustus 1940) was 'n Russiese marxistiese revolusionêr en teoretikus, Sowjetpolitikus en die stigter en eerste leier van die Rooi Leër.

Trotsky was aanvanklik 'n aanhanger van die faksie van die Mensjewistiese internasionale organisasies van die Russiese Sosiaal-Demokratiese Arbeidersparty. Hy het by die Bolsjewiste net voor die Oktoberrevolusie van 1917, en uiteindelik 'n leier binne die party geword. Tydens die begin dae van die Sowjetunie het hy eers as Volkskommissaris van Buitelandse Sake en later as stigter en aanvoerder van die Rooi Leër as Volkskommissaris van Militêre en Maritieme Sake. Hy was 'n belangrike figuur in die bolsjewistiese oorwinning van die Russiese Burgeroorlog. Ook was hy een van die eerste lede van die Politburo.

Na die lei van 'n mislukte stryd van die linkse opposisie teen die beleid en die opkoms van Josef Stalin in die jare 1920 en die toenemende rol van die burokrasie in die Sowjetunie, is Trotsky agtereenvolgens uitgeskop (1927), uit die Kommunistiese Party van die Sowjetunie en uiteindelik verban uit die Sowjetunie (1929). As hoof van die Vierde Internasionale, bly Trotsky in ballingskap in Mexiko voort met die voer van opposisie teen die Stalinistiese burokrasie in die Sowjetunie. Trotsky was al vroeg 'n voorstander van die ingryping van die Rooi Leër teen die Europese fascisme, en daarom was hy in die laat jare 1930 teen Stalin se Molotow-Ribbentrop-verdrag (Nie-aggressie-verdrag) met Adolf Hitler. Hy is vermoor op bevel van Stalin in Meksiko, deur Ramón Mercader, 'n Spaans-Russiese agent. Die grootste deel van sy familie word ook vermoor.

Trotsky se idees, wat strydig is met die teorieë van die stalinisme, vorm die basis van die trotskyȉsme, 'n belangrike stroom binne die marxisme. Hy was een van die min Sowjet-politici wat nie gerehabiliteer is deur die regering van Nikita Chroesjtsjof nie. Sy boeke is egter vrygestel vir publikasie in die Sowjetunie in die laat jare 1980. Uiteindelik word hy in 2001 gerehabiliteer.

Biografie[wysig | wysig bron]

Vroeë lewe[wysig | wysig bron]

Leon Trotsky in 1888

Trotsky het grootgeword in 'n Joodse familie in die dorpie Janivka, wat tans in die Oekraïne geleë is. Toe hy sewentien was, was sluit hy aan by die Russiese Sosiaal-Demokratiese Arbeidersparty. Twee jaar later word hy vir die eerste keer gearresteer weens revolusionêre aktiwiteite. Na 'n paar maande in eensame opsluiting is hy verban na Siberië. Hy het geslaag om te ontsnap en gaan na Londen. Op die Tweede Kongres van die Russiese Sosiaal-Demokratiese Arbeidersparty in Londen in 1903 het hy hom by die Mensjewiste aangesluit - iets wat Stalin later teen hom sou gebruik. In September 1904 het Trotsky afstand van die Mensjewiste omdat hulle kies om met die Russiese liberale te wil saamwerk. Trotsky noem homself in die tydperk 1904 tot 1917 'n "nie-faksie ondersteunende sosiaaldemokraat", dit wil sê 'n lid van die RSDAP wat geen keuse gemaak het tussen die strome en pleit vir 'n versoening van die Mensjewiste en Bolsjewiste. Vladimir Lenin was boos oor die keuse van Trotsky en skel hom uit vir Judas , skurk en swyn.

In Sint-Petersburg het hy in 1905 die leiding van die eerste Sowjet op homself geneem. Hy is weer gearresteer en weer na Siberië verban, maar weer het hy ontsnap. Trotsky bring as revolusionêre aktivis en ballingskap 'n paar jaar in Europa deur. Weens die stigting van 'n kommunistiese organisasie in Parys, word hy uit Frankryk gesit. Trotsky vertrek na die VSA en vandaan kom hy in Mei 1917 weer na Sint-Petersburg (wat inmiddels Petrograd heet) gegaan waar hy die voorsitter van die plaaslike Sowjet word.

Oktoberrewolusie[wysig | wysig bron]

Leon Trotsky in 1897

Gedurende die Oktoberrewolusie het Trotsky hom by die Bolsjewiste aangesluit en word hy een van die nouste medewerkers van Lenin. Trotsky is tot Volkskommissaris vir Buitenlandse Sake benoem en onderhandel by die Vrede van Brest-Litovsk namens die Russe met die Duitsers en Oostenryk-Hongare. Deur interne verdeeldheid in die Sowjet-regering en inskrywingsfoute van Trotsky het dit in die eerste instansie misluk, waardeur die oorlog langer duur as wat nodig was, en Rusland moes uiteindelik met baie ongunstige bepalings skik. Trotsky en verskillende faksies in die Sowjet-regering (die sogenaamde linkse kommuniste en linkse sosialistiese revolutionêres) hoop dat in Duitsland 'n revolusie sou uitbreek, sodat die land die kant van Rusland sou kies in die oorlog, met 'n pan-Europese revolusionêre oorlog uiteindelik tot gevolg.

Stalin het vanaf die begin 'n hekel gehad in Trotsky, en Trotsky in hom. Die Georgiese arbeider en die Joodse intellektuele kon, gesien hul verskillende karakters, nie saamwerk nie. Trotsky verneder Stalin met sy retoriek, een keer selfs in die openbaar. Stalin noem Trotsky 'n "kampioen met valsspiere", en verwyt hom dat hy slegs aangesluit het toe die Bolsjewiste die stryd gewen het. Lenin moes dikwels tussenbeide kom waar hy dikwels vir Stalin opkom.

Opperbevelhebber van die Rooi Leër[wysig | wysig bron]

Leon Trotsky in 1918

Die mislukking van die onlangse opgerigte Rooi Leër om die Duitse offensief van Februarie 1918 af te slaan, ontbloot hul swakheid: onvoldoende getalle, gebrek aan ervare beamptes, en die byna volledige afwesigheid van koördinasie en gehoorsaamheid. Die seelui van die gevierde en gevreesde Baltiese Vloot slaan op die vlug vir die Duitse leër te Narva. Die opvatting dat die Sowjetstaat 'n doeltreffende volhoubare of op militêre gebaseerde weermag sou kon bou, is hierdeur ernstig ondermyn. Trotsky was een van die eerste leiers van die Bolsjewiste wat hierdie probleem ingesien het en hy pleit vir die oprigting van 'n militêre raad van voormalige Russiese generaals wat diens sou doen as 'n adviesorgaan.

Lenin en die sentrale kommitee van die Bolsjewiste het op 4 Maart 1918 besluit oor die oprigting van die Hoë Militêre Raad. Op 13 Maart 1918 is Trotsky se ontslag as Volkskommissaris vir Buitelandse Sake amptelik aanvaar en is hy benoem tot Volkskommissaris vir die Leër en Maritieme Aangeleenthede en tot voorsitter van die Hoë Militêre Raad. Die funksie van hoofkommandant is afgeskaf en Trotsky het die volledige beheer oor die Rooi Leër ontvang. Hy hoef net aanspreeklik te wees teenoor die leiding van die Kommunistiese Party, waarvan die Linkse Sosiaal-Revolusionêre bondgenote die regering verlaat het na 'n konflik oor die verdrag van Brest-Litovsk. Trotsky spandeer die res van die burgeroorlog aan die omskep van die versnipperde Leër, bestaande uit klein, baie onafhanklike afdelings, tot 'n groot, gedissiplineerde, doelmatige militêre masjien ter verdediging van die Revolusie. Hy bly hierdie beleid deur sy lewe verdedig.

Uiteindelik sou driekwart van die hoër amptenare in die Rooi Leër afkomstig wees uit die voormalige tsaristiese offisierkorps. Ook voer Trotsky algemene diensplig in en dit lei tot kritiek omdat die diensplig sou lei tot 'n groot instroom van boere en dat daar dan relatief minder arbeiders in die Rooi Leër sou wees. Die voltallige bolsjewistiese leierskap van die Rooi Leër het baie teen die planne van Trotsky betoog en stap uiteindelik uit. Hulle het bevind dat die Rooi Leër slegs moes bestaan uit toegewyde revolusionêres, geskool moes wees in propaganda, en verkose offisiere moes hê. Hulle het voormalige offisiere en generaals as moontlike verraaiers gesien wat uit die nuwe weermag geweer moes word. Hul sieninge was gedurende die Russiese burgeroorlog gewild by baie Bolsjewiste en hul aanhangers was vir Trotsky 'n konstante doring in die oog. Hierdie ontevredenheid oor die beleid van Trotsky bestaande uit streng dissipline, dienspligtigheid en steun op nie-kommunistiese militêre kundiges, lei tot die Militêre Opposisie, wat einde 1918-1919 aktief was binne die Kommunistiese Party. Trotsky eis dat lede van die Militêre Opposisie gesensureer sou moet word en dat hulle geen enkele artikel oor hierdie onderwerp meer as gepubliseer moet word nie. Ook eis Trotsky dat Stalin uit die suidelike front verwyder sou word waar Stalin tientalle amptenare van die Rooi Leër doodgeskiet het. Daar is geen aksies teen Stalin geneem deur die party bestuur.

Burgeroorlog[wysig | wysig bron]

Trotsky as Rooi Leër leier

In Mei-Junie 1918 het die Tsjetsjniese Legioen op die roete tussen die Europese Rusland en Vladivostok in opstand teen die Sowjet-regering gekom. Hierdeur verloor die Bolsjewiste die grootste deel van die gebied van die land. Die verset word steeds beter georganiseer en 'n groot deel van die leër deskundiges stap oor. Trotsky en die regering het gereageer met 'n omvattende mobilisering wat die grootte van die Rooi Leër van minder as 300 000 in Mei 1918, na 1 miljoen in Oktober gebring het, en daar is politieke kommissarisse in die weermag ingestel. Hierdie laaste moes die lojaliteit van die militêre deskundiges (grotendeels voormalige offisiere uit die keiserlike leër) verseker en hulle bevele saam met hulle onderskryf.

Die Rooi Leër het uiteindelik - met moeite - die Wit Leër verslaan. Ook het dit die Bolsjewistiese regering te kampe gehad met stakings van arbeiders en opstande van boere, wat met die Rooi Terreur onderdruk is deur sowel die Rooi Leër onder leiding van Trotsky as die Tsjeka onder leiding van Feliks Dzerzjinski. Na die oorwining oor Denikin en Joedenitsj einde 1919, verskuif die aandag van die Sowjet-regering na die ekonomiese sake en Trotsky bestee die winter van 1919-1920 in die Oeral streek om te probeer om die ekonomie daar weer op te rig. Gebaseer op sy ervarings in die streek het hy voorgestel om af te stap van die oorlogskommunisme, wat onder andere die beslaglegging van graan behels, en die graanmark gedeeltelik weer te begin. Maar Lenin wou nog nie van die oorlogskommunisme afstap nie en die voorstel is verwerp. In die plek daarvan is Trotsky aan die hoof gestel van die spoorweë (terwyl hy die beheer oor die Rooi Leër behou het), waar hy die beleid van die militarisering van die arbeid ingestel het. Pas in 1921 sou 'n ondergang van die ekonomie en opstande Lenin en die res van die leiding van die Bolsjewiste dwing om van die oorlogskommunisme af te stap en te vervang deur die Nuwe Ekonomiese Beleid.

Tydens die Burgeroorlog, waarin die stad Tsaritsin (later Stalingrad, nou Wolgograd) beleër is, ontstaan weer 'n konflik tussen Stalin en Trotsky, hierdie keer oor die bevoorrading. Opnuut wen Trotsky hierdie rusie, aangesien die militêre leiers met hom eens was. Lenin het egter verseker dat Stalin eervol kon terugkom na Moskou.

Die vakbonddebat (1920-1921)[wysig | wysig bron]

Einde 1920, na die oorwinning deur die Bolsjewiste van die burgeroorlog en voor die Agtste en die Negende Kongres van die Sowjets, het hulle binne die Kommunistiese Party 'n intense debat oor die rol van die vakbonde gehad. Die bespreking verdeel die party in verskillende faksies, onder andere die van Lenin, die van Trotsky en die van Nikolaj Bocharin. Bocharin het later by Trotsky aangesluit.

Trotsky het sy posisie hieromtrent gevorm toe hy leiding gegee aan die spesiale kommissie vir die Sowjet-vervoerstelsel 'Tsektran'. Hy is aangestel om die spoorwegnetwerk, verwoes deur die burgeroorlog, weer op te bou. As Volkskommissaris vir Oorlog en militêre revolusionêre leier, sien hy die noodsaaklikheid in die skep van 'gemilitariseerde produksiesfeer' deur middel van die insluiting van die vakbonde in die staatsmasjienerie. Sy standpunt was dat in 'n staat gekontroleerd deur arbeiders, die arbeiders niks te vrees sou mag hê van die staat nie en dat die vakbond daarom onder volle beheer van die staat moes kom.

Op die Negende Kongres argumenteer hy vir 'n regime waaronder elke arbeider hom as soldaat van die arbeid sou beskou. Ongehoorsame werkers sou gestraf moet word deur die vakbond. Dit noem hy die militarisering van die arbeidersklas. Trotsky wou alle vakbondsbestuurders laat aanstel deur die regering en wou die vakbonde ondergeskik maak aan die regering. Die voorstel van Trotsky is afgewys deur die Sentrale Komitee met 8 stemme teen 7 stemme. Hierna het Lenin hom gedistansieer van Trotsky se plan Lenin het daarvoor gesorg dat die Sentrale Komitee instem met sy resolusie waarin 'n opgeroep gedoen word tot "deeglike vorms van militarisering van die arbeid". Hy is hiervoor deur Lenin ernstig gekritiseer. Lenin, beskou hierdie debat as skadelik vir die party, was gefrustreerd met Trotsky wat handig gebruik is deur Stalin en Grigori Zinovjev om hom aan Lenin se kant te skaar en aan te toon om te wen binne die party ten koste van Trotsky. Vele Bolsjewiste, waaronder Lenin, vrees vir die versplintering van die party as gevolg van die hewige besprekings. Die Sentrale Komitee was op hierdie punt ongeveer gelyk verdeel onder aanhangers van Lenin en van Trotsky, met die drie sekretarisse van die Sentrale Komitee (Krestinky, Jevgeni Preobrasjenski en Leonid Serebryakov) almal aan Trotsky se kant. Tydens 'n vergadering op die Tiende Party Kongres in Maart 1921, behaalde die faksie van Lenin 'n beslissende oorwinning nadat 'n aantal van Trotsky se ondersteuners hul leidinggewende rol in die party verloor het. Die kongres aanvaar ook 'n geheime resolusie oor 'Party-eenheid', wat later gepubliseer is en deur Stalin is gebruik teen Trotsky en ander opponente.

Aan die einde van die Tiende Kongres, na mislukte vredesonderhandelings, beveel Trotsky 'n aksie van die weermag teen stakende seelui op die vlootbasis Kronstadt, onder andere vrye verkiesings en vrylating van linkse politieke gevangenes. Met die hierop volgende bloedbad, het 'n einde gekom aan die laaste grootskaalse verset teen die kommunistiese regering. Trotsky het jare later baie kritiek verduur oor sy aandeel in die onderdrukking van hierdie opstand, hoewel hy self nie deelgeneem het aan die werklike onderdrukking nie.

Trotsky probeer later, toe hy in Mexiko bly, te argumenteer dat 'n revolusie die reg het om dit te verdedig teen teenrevolusionêre geweld. Sommige Trotskȉste, soos Abbie Bakan, argumenteer dat die aanspraak dat die rebelle van Kronstadt teenrevolusionêres was, ondersteun word deur bewys dat die rebelse seelui deur die Wit Leër en die Franse regering ondersteun word. Ander historici, soos Paul Avrich, beweer dat dit 'n spontane opstand was.

Lenin se siekte[wysig | wysig bron]

Weens die siekte van Lenin en die burgeroorlog het Stalin intussen die volle beheer oor die partystrukture oorgeneem. Aan die ander kant was Trotsky-leier van die Rooi Leër.

Na 'n ernstige hartaanval van Lenin vorm Stalin, Zinovjev en Lev Kamenev 'n trojka. Lenin het aan Trotsky gevra om op te tree as sy afgevaardigde by die Raad van Volkskommissarisse. Die voorstel is goedgekeur deur die Politburo, maar Trotsky weier die voorstel. Einde 1922 versleg die verhouding tussen Lenin en Stalin onder andere toe die vrou van Lenin uitgesluit word deur Stalin. Lenin pleit in die dokumente wat later bekend sou word as die Testament van Lenin vir die vervanging van Stalin. In hierdie dokumente kritiseer Lenin ook ander leiers, insluitend Trotsky. In Maart 1923 het Lenin aan Trotsky versoek om op te tree tydens die Twaalfde Partykongres teen die beleid van Stalin in Georgië, maar Trotsky het dit nie gedoen nie.

Nadat Lenin gesterf het, is die "testament" voorgelees op 'n vergadering van die party bestuur, waarby die trojka en Trotsky daarvoor gekies het om die testament geheim te hou vir die bevolking. Stalin het sy ontslag aan die kongres aangebied, maar hierdie voorstel is afgekeur met 'n meerderheid van die stemme - insluitend Trotsky. In die Verenigde State het die kommunistiese Eastman die geskrif gepubliseer "Sedert Lenin dood is". Eastman haal uit die testament van Lenin aan. Trotsky is aangekla van medeskuldigheid omdat Eastman gesien is as 'n aanhanger van Trotsky. Op 1 Julie 1925 onderteken Trotsky 'n verklaring waarin staan dat die berig oor die testament onwaar was. Hierdie verklaring van Trotsky is gepubliseer in die Britse koerant The Sunday Worker op 19 Julie 1925 en in die Russiese blad Die Bolsjewis op 1 September 1925. Later het Trotsky beweer dat hy onder druk van die Politburo gedwing was om hierdie verklaring te onderteken.

Vanuit die partyorganisasie kon Stalin die gesag van Trotsky ondermyn. Trotsky was voorstander van 'n 'permanente revolusie', terwyl Stalin die idee van die opbou van 'sosialisme in een land' aanhang. In 1925 het dit geblyk dat Trotsky nie meer op voldoende steun van die partyleierskap kon reken nie. Hy het sy direkte invloed op die politiek verloor. Nog twee jaar later word hy uitgeskop as partylid en in 1929 selfs gedeporteer. Daarna moes hy die Sowjetunie verlaat.

Ballingskap[wysig | wysig bron]

Trotsky se laaste studeerkamer, waar hy dodelik verwond is in 1940.

Vir 'n kort tyd bly hy op die Turkse eiland Büyükada, toe nog relatief naby Rusland geleë. In Parys het hy sy visie van die geskiedenis van die revolusie geskryf. In 1938 was hy die stigter van die Vierde Internationale. Na Parys vertrek hy na Meksiko op uitnodiging van president Lázaro Cárdenas. In Meksiko is aan hom verblyf verskaf deur die skilderpaar Diego Rivera en sy vrou Frida Kahlo. Met hierdie laaste sou hy 'n kortstondige verhouding gehad het. Trotsky verdedig in sy werk "Die vakbonde in die tyd van die imperialistisese ontaarding" uitgegee in 1940, die Mexikaanse Revolusie, maar stel dat die Meksikaanse regering na die revolusie te veel toegegee het aan die bourgeoisie. Hy het voorgestel dat die lande van Latyns-Amerika onder leiding van Meksiko verenig sou word in 'n 'Unie van Amerikaanse Sowjetrepublieke' om sodoende beter weerstand teen die Verenigde State te bied.

Die rol van Trotsky voor en tydens die Tweede Wêreldoorlog was kontroversieel. So het hy na Moskouse-Verhore van 1938, 'n oproep gedoen op die totale omverwerping van die leierskap van die Sowjetunie. Hy het gesê dat die Sowjetunie moes konsentreer op werk van openbare waarde in plaas van wapenprogramme.

Dood[wysig | wysig bron]

Graf by sy huis in Coyoacán

'n Geheime agent van Stalin, Ramón Mercader, bekom op 20 Augustus 1940 toegang tot die swaarbewaakte woning van Leon Trotsky deur hom voor te doen as die verloofde van die suster van die sekretaresse. Hy doen hom voor as Jacques Mornard, 'n Belgiese joernalis, wat aan Trotsky 'n artikel wou voorlê. Toe hierdie aan 'n lessenaar gaan sit om die teks te lees, slaan die geheime agent hom met 'n ysbyl in die kop. Die volgende dag het Leon Trotsky in 'n hospitaal in Meksiko-Stad aan sy wond oorlede. Diego Rivera en Frida Kahlo is 'n tydjie deur die polisie verdink van die moord.

Daar bestaan nog steeds 'n stroming binne die kommunisme wat hom gebaseer is op die idees van Trotsky; sien Trotskȉsme en revolusionêre sosialisme.

Bibliografie[wysig | wysig bron]

  • 1906 – Resultate en vooruitsigte
  • 1909 – Waarom marxiste individuele terreur afwys
  • 1924 – Die lesse van Oktober
  • 1924 – Vraagstukke van die burgeroorlog
  • 1924 – Die belang en die metodes van antireligieuse propaganda
  • 1924 – Revolusionêre kuns en sosialistiese kuns
  • 1924 – Literatuur en revolusie
  • 1929 – Die permanente revolusie
  • 1931 – Die Spaanse revolusie en die gevare wat haar bedreig
  • 1932 – Geskiedenis van die Russiese Revolusie
  • 1934 – Bonapartisme en Fascisme
  • 1934 – Die arbeidersmilisie en haar teenstanders
  • 1935 – Arbeidersstaat, thermidor en bonapartisme
  • 1936 – Hulle moraal en die onse
  • 1936 – Die verraaide revolusie
  • 1937 – Die Kommunistiese Manifes vandag
  • 1937 – Stalinisme en Bolsjewisme
  • 1937 – Klasse, party en leiding
  • 1937 – Die les van Spanje. Laaste waarskuwing
  • 1938 – Die oorgang program
  • 1938 – Bespreking oor die oorgangsprogram
  • 1939 – Die ABC van die materialistiese dialektiek
  • 1939 – Die Marxisme vandag
  • 1940 – Die vakbonde in die tyd van die imperialistiese ontaarding
  • 1940 – Drie opvattings oor die Russiese revolusie
  • 1940 – Testament
  • 1944 – Fascisme, wat is dit en hoe om dit te bestry

Bron[wysig | wysig bron]

  • Hierdie artikel is vertaal vanuit die Nederlandse Wikipedia

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]