Mao Zedong

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
(Aangestuur vanaf Mao)
Jump to navigation Jump to search
Hierdie naam is volgens die Chinese gebruik; die van is Mao en die voornaam Zedong.
Mao Zedong
毛泽东
Mao Zedong
Mao Zedong in 1963.

1ste Voorsitter van die Sentrale Komitee van die Kommunistiese Party van China
Ampstermyn
19 Junie 1945 – 9 September 1976
Vise Liu Shaoqi
Lin Biao
Zhou Enlai
Hua Guofeng
Voorafgegaan deur Hyself (as Sentrale Politburovoorsitter)
Opgevolg deur Hua Guofeng

1ste Voorsitter van die Sentrale Politburo van die Kommunistiese Party van China
Ampstermyn
20 Maart 1943 – 24 April 1969
Voorafgegaan deur Zhang Wentian
(as Sentrale Komitee se algemene sekretaris)
Opgevolg deur Hyself (as Sentrale Komitee se voorsitter)

1ste Voorsitter van die Kommunistiese Party se Sentrale Militêre Kommissie
Ampstermyn
23 Augustus 1945 – 1949
Ampstermyn
8 September 1954 – 9 September 1976
Voorafgegaan deur Amp geskep
Opgevolg deur Hua Guofeng

1ste Voorsitter van die Nasionale Komitee van die Chinese Volk se politieke Raadplegende Konferensie
Ampstermyn
21 September 1949 – 25 Desember 1954
Voorafgegaan deur Amp geskep
Opgevolg deur Zhou Enlai

Erevoorsitter van die Nasionale Komitee van die Chinese Volk se politieke Raadplegende Konferensie
Ampstermyn
25 Desember 1954 – 9 September 1976
Voorafgegaan deur Amp geskep
Opgevolg deur Amp afgeskaf

1ste Voorsitter van die Volksrepubliek China
Ampstermyn
27 September 1954 – 27 April 1959
Vise Zhu De
Eerste minister Zhou Enlai
Voorafgegaan deur Amp geskep
Opgevolg deur Liu Shaoqi

Lid van die Nasionale Volkskongres
Ampstermyn
15 September 1954 – 18 April 1959
Ampstermyn
21 Desember 1964 – 9 September 1976

Persoonlike besonderhede
Gebore 26 Desember 1893
Sjaosjan, Hunan, Qing-dinastie
Sterf 9 September 1976 (op 82)
Beijing, Volksrepubliek China
Politieke party Kommunistiese Party van China
Eggenoot/eggenote Luo Yixiu (1907–1910)
Yang Kaihui (1920–1930)
He Zizhen (1930–1937)
Jiang Qing (1939–1976)
Kind(ers) 10
Religie Geen (Ateïs)
Handtekening Mao Zedong signature.svg

Mao Zedong (Chinees: 毛泽东; ou Afrikaanse spelling: Mao Tse-toeng; 26 Desember 18939 September 1976) was 'n kommunistiese Chinese politikus en partyleier. Hy was die leier van die Volksrepubliek China sedert die stigting daarvan in 1949 tot sy dood in 1976. Mao Tse-toeng (1893- 1976) het op 1 Oktober 1949 president van die Volksrepubliek China geword en tot met sy dood aan die bewind gebly.

Sedert die stigting van die Kommunistiese Party van China in 1921 was hy een van die leiers van die Chinese Revolusie. In 1935 het hy voorsitter van die party geword. Sy opvatting van Marxisme (Maoïsme) het daarna steeds meer die amptelike beleid van die party geword. Die persoonlikheidsverheerliking van Mao het tydens sy leeftyd al groteske vorme aangeneem.

Mao Tse-toeng was die oudste seun uit 'n arm boeregesin wat in die omgewing van Changsha, die hoofstad van Henan in Sentraal-China, 'n lappie grond besit het. Sy vader was outoritêr en sy moeder 'n saggeaarde en gelowige Boeddhis. Die modernistiese klimaat van Henan het daartoe bygedra dat Mao op 7-jarige leeftyd reeds die laerskool bygewoon het. In daardie tyd was dit vir 'n boereseun eerder die uitsondering as die reël.

Mao kondig op 1 Oktober 1949 die stigting van die Volksrepubliek China af.
Mao ontmoet pres. Richard Nixon van die VSA in 1972.

Hy word ook soms "Voorsitter Mao Zedong" genoem, omdat hy van 1935 die voorsitter van die Kommunistiese Party van China was. Sy Marxisties-Leninistiese teorieë, militêre strategieë en politieke beleid is gesamentlik bekend as Marxisme-Leninisme-Maoïsme (dikwels verkort tot Maoïsme).

Mao was 'n omstrede figuur, en tog word hy as een van die belangrikste individue in die moderne geskiedenis van die wêreld beskou.[1] Hy het hoë aansien in die Volksrepubliek China geniet. Sy ondersteuners het hom as 'n groot leier beskou en groot prestasies aan hom toegedig, insluitende die modernisering van China en die uitbou daarvan as 'n wêreldmag, die bevordering van die status van vroue, die verbetering van onderwys en gesondheidsorg, die verskaffing van universele behuising en 'n verhoogde lewensverwagting omdat China se bevolking gedurende sy leierskap van ongeveer 550 miljoen tot meer as 900 miljoen gegroei het.[2][3] Maoïste besing ook die rol wat hy as teoretikus, staatsman, digter en 'n visioenêre leier gespeel het.[4]

In teenstelling hiermee word hy deur historici en kritici beskryf as 'n diktator wat sistematies menseregte geskend het en wie se leierskap gelei het tot die dood van 40 miljoen tot 70 miljoen mense as gevolg van hongersnood, dwangarbeid en teregstellings.[5][6][7] Dit is die meeste mense wat tot op hede in vredestyd om die lewe gebring is, selfs meer as wat deur Hitler of Stalin se beleid veroorsaak is.


Vormingsjare[wysig | wysig bron]

In 1911 het ʼn nasionale revolusie die eeue-oue Chinese keiserryk tot 'n val gebring. Mao het hom met groot entoesiasme by die revolusionêre leër aangesluit en was verheug oor Soen Jat-sen (1866- 1925), die vader van Chinese nasionalisme, se aanstelling as president van die Chinese Republiek.

Soos talle ander Chinese was Mao met haat vervul jeens die Westerse imperialisme, waarvan China toe jare lank 'n slagoffer was. Omdat dit gelyk het asof die revolusie geslaag was, het Mao teruggekeer na Tsjangsja, waar hy 'n tyd lank aan die provinsiale biblioteek verbonde was. Hy het kennis gemaak met die groot name in die wêreldgeskiedenis en ook met die werke van onder andere Rousseau, Montesquieu en Darwin.

Hy het in boeke die sleutel probeer vind vir die vernedering wat China ten spyte van die revolusie van 1911 nog voortdurend moes smaak. In 1916 het die blad van die Chinese intelligentsia, die Nuwe Jeug (Sin Tsing-nien), 'n artikel van Mao geplaas waarin hy voorstelle aan die hand gedoen het om die Chinese volk liggaamlik sowel as geestelik sterk te maak vir die stryd teen vyande van binne en van buite.

Hy het die klem geplaas op die wilskrag as deurslaggewende element van doelwitbereik ing. Die voluntarisme (voluntas = "wil") het hy self in die praktyk toegepas deur elke dag 'n yskoue bad te neem om sy liggaam te staal. In hierdie tyd het sy leierseienskappe ook na vore getree. Aan sy instituut het hy die Verbond vir Studenteselfbestuur gestig (1915) en die orgaan gebruik om kritiek uit te spreek teen die Confuciaanse onderwys.

Daarbenewens was hy die leier van studentebetogings teen die Japanners, wat in 1915 met hul 21 eise 'n kolonie van China probeer maak het, en teen die sogenaamde warlords (plaaslike Chinese heersers), wat die volk probeer uitbuit en onderling oorlog gevoer het. Ten einde die volk op te hef, het hy aandkursusse vir boere en arbeiders aangebied en in 1918 die Studiegenootskap van die Nuwe Volk gestig.

Kennismaking met Marxisme[wysig | wysig bron]

In 1918 het Mao biblioteekassistent aan die Universiteit van Peking geword. Sy onmiddellike hoof was professor Li Ta-tsjao, wat as China se eerste Marxis beskou word. Hy het die jong boereseun op die welslae van die Russiese Revolusie van 1917 attent gemaak en gewys op die historiese roeping van die Chinese boere bevolking. Sy leuse was: Bevry die boere, dan is die volk bevry.

Mao het ook by Tsjen Toe-sjoe (1879- 1942) baie omtrent Marxisme geleer. Na die Beweging van 4 Mei in 1919 (studente-opstand in Peking teen Japan, wat ook na ander stede versprei het), het Mao na Hoenan teruggekeer met die doel om nasionale verset daar te organiseer. Hy het 'n nuwe tydskrif, die Hsiang-rivier-revue, gestig. Die idees waarmee hy in Peking in aanraking gekom het, het hy verwerk in ʼn artikel "Die groot eenheid van die volksmassa".

Mao was onherroeplik tot die Marxisme bekeer en het onmiddellik tot aksie oorgegaan. In 1920 het hy in sy geboortestad die eerste afdeling van die "Kommunistiese Party-in-wording" van China gestig. Op 1 Julie 1921 was hy, as afgevaardigde van Hoenan, teenwoordig by die stigting van die Chinese Kommunistiese Party (die Koeng-tsjan-tang) in Sjanghai.

Politieke opgang[wysig | wysig bron]

In 1921 is Mao getroud met Jang Kai-hoei. Twee seuns is uit die huwelik gebore. In 1930 is Jang deur regse terroriste vermoor. (In 1938 is Mao van sy tweede vrou, Ho Tsjoe-tsjen, geskei, waarna hy met Tsjiang Tsjing (geb. 1913) getroud is.) Aanvanklik het Mao in die skadu van die vroeë Kommunistiese leiers gebly.

Sedert 1915 was sy belangstelling veral op die boeremassa gerig en in 1917 het sy Verslag oor ʼn ondersoek na die boerebeweging in Hoenan verskyn. Die verslag het later beroemd geword en was ʼn weerspieëling van Mao se eie idees en werksaamhede onder die boere. Die amptelike strategie van die partyvoorsitter Li Li-san het, in navolging van die Russiese Revolusie, veel meer steun van die stedelike proletariaat verwag.

Die stand punt het amper die ondergang van die Party beteken: Rooi leërs wat aanvalle op stede gewaag het, is teruggedryf en agtervolg deur die nasionalistiese magte van Tsjiang Kai-sjek, wat anti-kommunisties was. Eers na die beroemde Lang Mars van ongeveer 130 000 Kommuniste na die noordelike steunpunt Sjensi (1934/ 35) het die Kommuniste 'n blaaskans gekry.

In 1935, op die konferensie van Tsoeni tydens die Lang Mars, is Mao tot partyleier verkies en sy strategie aanvaar. Daarna het hy voortdurend daarna gestreef om die Marxisme by sy eie Maoïsme aan te pas. In Maoïsme word die klem geplaas op die rol van die boere (mans en vroue) in die klassestryd en word gepoog om die tradisionele Chinees te omvorm tot 'n "nuwe mens", wat bereid sal wees om eiebelang op te offer.

Om Mao as persoon te verstaan, is dit in hierdie verband belangrik om te besef dat hy van 1935 af 'n ambivalente houding teen oor intellektueles, kunstenaars en partyleiers ingeneem het. Hy het hulle as onmisbaar beskou om die massa bewus te maak, maar aan die ander kant het hy hulle gesien as potensiële reaksionêre wat van die volk vervreem sou raak en 'n eie elite sou vorm.

Die hoeksteen van Maoïsme is "permanente revolusie". Die massa moet voortdurend teen verstarring en teen elitevorming in opstand kom. Wanneer so 'n aksie voltooi is (byvoorbeeld die Kulturele Revolusie van 1966 tot 1969), is daar weer ruimte vir politieke vormingswerk, vrye meningsvorming, kuns, ensovoorts. Mao sê dit so: "Sonder afbreek geen opbou, sonder opdamming geen stroming en sonder versperring geen beweging nie". Die eerste rektifikasiebeweging in die sin van inkorting van vryhede het in 1939/40 plaasgevind en is bevestig deur 'n belangrike geskrif van Mao in 1942: Riglyne vir die eenvormigmaking van kuns en literatuur.

Persoonsverheerliking[wysig | wysig bron]

Reeds in 1945, by die sewende party kongres, is die Denke van voorsitter Mao tot absolute maatstaf van politieke handeling verhef. Die eerste program van die Volksrepubliek China was weerspieëlend van Mao se riglyn oor die demokratiese diktatuur van die volk (Julie 1949), waarin vir die Chinese bourgeoisie ook nog ruimte gelaat is.

As gevolg van die groeiende teenstelling tussen China en die Sowjetunie het Mao teen die einde van die vyftigerjare met 'n nuwe leuse voor die dag gekom: Die oostewind seëvier oor die westewind. Terselfdertyd het hy die idee van permanente revolusie in die praktyk probeer toepas deur die Groot Sprong Voorwaarts, ʼn grotendeels mislukte ekonomiese plan waarin hy, net soos in sy jeug, die klem laat val het op die wilskrag van die volk wat alle struikelblokke, insluitende probleme, moet oorwin. Die stelselmatige indoktrinasie sommige praat van breinspoeling - van die Chinese volk volgens die denke van Mao het in 1962 begin toe die sogenaamde Rooi Boekie, waarin van Mao se uitsprake en aanhalings uit sy geskrifte vervat is, in die leër versprei is.

Opvoeding in die denke van Mao is ook die basis van byvoorbeeld die gevangenisstelsel In China is daar geen massavernietiging van teenstanders nie, maar wel massa-indoktrinasie deur " Iau-kai" (verbetering deur arbeid) en " Iau-tsjan" (opvoeding deur arbeid). Die arbeidskampe lewer ook 'n "nuttige en goedkoop" bydrae tot die Chinese ekonomie. Na 1970 het Mao selde in die openbaar verskyn. Dit is onduidelik in hoeverre hy deel gehad het aan nuwe volksbewegings, soos byvoorbeeld die uitroeiing van Confuciaanse denke in 1975. In 1976 het hy waarskynlik nog self die aanstelling van Hwa Kwo-feng (geb. 1922) as premier van die Volksrepubliek bewerkstellig.

Vroeg in 1976 het die eerste revolusionêre leiers van China, insluitende Tsjou En-Iai, gesterf. Mao self is op 9 September 1976 oorlede. Hwa Kwo-feng het die nuwe partyvoorsitter geword en die radikale vleuel onder leiding van Mao se weduwee, Tsjian Tsjing, is buite aksie gestel.

Sien ook[wysig | wysig bron]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. "Mao Zedong". The Oxford Companion to Politics of the World. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 Maart 2006. Besoek op 23 Augustus 2008. 
  2. The Cambridge Illustrated History of China, by Patricia Buckley Ebrey, Cambridge University Press, 2010, ISBN 0-521-12433-6, bl. 327
  3. Atlas of World History, deur Patrick Karl O'Brien, Oxford University Press US, 2002, ISBN 0-19-521921-X, bl. 254, link
  4. Short 2001, p. 630 "Mao had an extraordinary mix of talents: he was visionary, statesman, political and military strategist of cunning intellect, a philosopher and poet."
  5. Short 2001, p. 631
  6. Rummel, R. J. China's Bloody Century: Genocide and Mass Murder Since 1900, 1991. ISBN 0-88738-417-X
  7. Fenby, J (2008). Modern China: The Fall and Rise of a Great Power, 1850 to the Present. Ecco Press. p. 351. ISBN 0-06-166116-3. Mao's responsibility for the extinction of anywhere from 40 to 70 million lives brands him as a mass killer greater than Hitler or Stalin, his indifference to the suffering and the loss of humans breathtaking 

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]