Gaan na inhoud

Marie Elizabeth Zakrzewska

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Marie Elisabeth Zakrzewska
Portret van Maria E. Zakrzewska (1845–1855).
Gebore(1829-09-06)6 September 1829
Sterf12 Mei 1902(1902-05-12) (op 72)
Alma materCase Western Reserve Universiteit, Skool vir Gesondheidswetenskappe/ Westelike Reservaat
BeroepMediese dokter en stigter

Marie Elisabeth Zakrzewska (6 September 1829 – 12 Mei 1902) was 'n Pools-Amerikaanse geneesheer wat bekend geword het as 'n baanbreker vroulike dokter in die Verenigde State. As 'n inwoner van Berlyn tydens haar kinderjare het sy groot belangstelling in geneeskunde gehad, nadat sy haar moeder, wat as vroedvrou gewerk het, bygestaan het. Sy is veral bekend vir die stigting van die New England Hospital for Women and Children, en het geleenthede geskep vir talle vroue wat in die mediese veld belanggestel het en het ook praktiese leergeleenthede aan vroue in die mediese veld gebied. Binne die New England Hospital het sy die eerste algemene opleidingskool vir verpleegsters in Amerika gestig. Haar dryfkrag en deursettingsvermoë het die idee van vroue in die veld van medisyne meer aanvaarbaar gemaak. Sy het ook die skepping van die eerste sandtuine vir kinders in Amerika geïnisieer.

Vroeë lewe

[wysig | wysig bron]

Tydens die finale Derde Verdeling van Pole in 1795, het Ludwig Martin Zakrzewski en sy vrou, Caroline Fredericke Wilhelmina Urban, na Berlyn, Duitsland, gevlug nadat hulle baie van sy grond aan Rusland verloor het.[1] Nadat hulle in Duitsland 'n nuwe lewe gevestig het, is Marie Elizabeth op 6 September 1829 gebore. Sy was die oudste van ses kinders . Marie Zakrzewska was 'n intelligente kind en het tydens laerskool uitgeblink. Hier het sy eienskappe van 'n uitsonderlike student vertoon. Haar onderwysers het haar aangeprys vir haar groot prestasies op skool. Haar pa het egter nie beplan om haar toe te laat om met haar opleiding voort te gaan na die jare van basiese vaardighede onderrig nie. Zakrzewska het op dertienjarige ouderdom die skool verlaat.[2]

Nadat hy na Berlyn verhuis het, het Ludwig Zakrzewski eers as 'n weermagbeampte en later as 'n regeringsbeampte gewerk. Toe hy sy posisie in die regering verloor het, moes hy noodgedwonge na die weermag terugkeer, maar sy gesin was in armoede gedompel. In die krisisjare het Marie se moeder by die regeringskool van vroedvroue in Berlyn ingeskryf. Soos wat haar moeder se praktyk suksesvol geword het, het Marie haar vergesel, terwyl sy rondtes na haar pasiënte gemaak het. Zakrzewska het nuwe lesse geleer en 'n rekord van hierdie ervarings in haar dagboek aangeteken. Sy het enige boeke oor medisyne wat sy in die hande kon kry gelees. Zakrzewska het toenemend in die veld van verpleging belanggestel en uiteindelik besluit om 'n vroedvrou te word.[3]

Skildery van Maria E. Zakrzewska

Zakrzewska het aansoek gedoen vir toelating tot die regering se vroedvrouskool, die Royal Charité-hospitaal in Berlyn. Sy het op negentienjarige ouderdom en weer op die ouderdom van twintig aansoek gedoen, maar is herhaaldelik nie toegelaat nie. Dr. Joseph Schmidt, 'n professor aan die skool, was beïndruk met haar volharding. Hy was ook gefassineer deur Zakrzewska tydens sy observasies van haar, terwyl sy saam met haar ma gewerk het. Na verskeie aansoeke is Zakrzewska tot die vroedvrouskool toegelaat toe dr. Schmidt vir haar 'n plek verseker het. Sy was die jongste vrou wat die skool bygewoon het, wat haar opvallend in die klaskamer gemaak het. Ongeag die struikelblokke wat oor haar pad gekom het, het sy haar mede-klasmaats oortref en in 1851 van die program gegradueer. Dr. Schmidt was so beïndruk met Zakrzewska se sukses dat hy probeer het om haar as hoofvroedvrou met die rang van professor aan die kollege aan te stel. Geen vrou het ooit voorheen hierdie posisie beklee nie en debatte het rondom die aanstelling ontstaan. Verskeie was van mening dat aangesien sy deur mans omring sou wees, sy verlief sou raak en sodoende haar loopbaan sou beëindig. Ten spyte van die uitdagings is Zakrzewska op twee-en-twintigjarige ouderdom in die pos aangestel. Sy was verantwoordelik vir meer as tweehonderd studente, insluitend mans.[4] Zakrzewska se mentor is net 'n paar uur nadat sy die pos aanvaar het, oorlede. Sonder dr. Schmidt wat haar rol as hoofvroedvrou ondersteun het, het proteste egter na slegs ses maande tot haar vroeë ontslag uit die pos aanleiding gegee.[5]

Verhuis na Amerika

[wysig | wysig bron]

Na haar bedanking as hoofvroedvrou by die Royal Charité-hospitaal in Berlyn en haar studies in medisyne, het Zakrzewska 'n nuwe lewe in Amerika saam met haar suster, Anna Zakrzewska, begin.[6] Marie het daarna gesmag om as vrou in Amerika medisyne te beoefen. In 1853 het Marie en haar suster New York bereik. Nadat sy met 'n familievriend, 'n geneesheer, kontak gemaak het, het sy besef dat vroulike geneeshere aansienlike nadele in die Verenigde State in die gesig gestaar het.[2] Dit was uiters moeilik vir Marie om 'n werk te vind om 'n manlike geneesheer by te staan, wat nog te sê om haar eie praktyk te vestig. Die Zakrzewska-susters se fondse het stadigaan begin kwyn en ter wille van oorlewing, het hulle met naaldwerk met duursame, geborduurde wolmateriale begin. Hierdie naaldwerk materiaal is op die mark verkoop en het ongeveer 'n dollar per dag gemaak.[3]

Alhoewel haar besigheid gefloreer het, het Zakrzewska steeds drome van 'n lewe in praktiserende medisyne gekoester. 'n Jaar nadat sy in New York aangekom het, het sy die Home for the Friendless besoek, wat bekend was vir sy ondersteuning van immigrante.[7] Dit was hier waar sy aan dr. Elizabeth Blackwell voorgestel is, die eerste vrou in die Verenigde State wat haar graad in medisyne aan 'n kollege wat uitsluitlik vir mans gestig is, verwerf het.[8] Zakrzewska was opgewonde om 'n mede-vrou te ontmoet wat dieselfde passie vir medisyne gedeel het. Na haar ontmoeting is Zakrzewska genooi om by die personeel by die Blackwell-apteek aan te sluit.[9]

Blackwell het gereël vir Zakrzewska se toelating tot die Western Reserve Universiteit se mediese program, wat uniek was vir die aanvaarding van vroulike studente. Met haar aanvaarding moes sy bereid wees om voldoende Engels te leer. Sy het ook verdere struikelblokke teëgekom, in haar planne om weswaarts te trek en die program te voltooi. Sy was een van slegs vier vroue uit tweehonderd studente wat die mediese skool bygewoon het.[10] Twee van die ander vroue, dr. Cordelia A. Greene, van Castilië, New York, en dr. Elizabeth Griselle, van Salem, Ohio, sou lewenslange vriendinne word. Niemand wou egter 'n woonstel met 'n vroulike dokter deel nie, en daarom het Blackwell gereël vir tydelike huisvesting by die huis van Caroline Severance. Die mans op die kampus het haar met afkeer en vyandigheid hanteer. Hulle het die instelling versoek om te weier om die vroue na die wintertermyn weer in te skryf. Ten spyte van al die struikelblokke het sy egter haar mediese graad in Maart 1856 op die ouderdom van sewe-en-twintig behaal.

Nadat sy haar graad in medisyne verwerf het, het sy na New York teruggekeer om werk te soek. Alhoewel dit moeilik was om 'n werk as vroedvrou te kry, het sy gehoop dat die soektog makliker sou wees met 'n mediese graad. Sy het gou uitgevind dat dit as vrou nie anders was nie. As 'n vroulike "dokter" het haar teenwoordigheid in die openbaar minagtende blikke ontvang en Zakrzewska is vinnig deur die publiek verstoot. Uiteindelik het Elizabeth Blackwell die agterste sitkamer van haar huis as 'n dokter se spreekkamer gebruik waar Zakrzewska vir die eerste keer haar kwalifikasies as dokter opgehang het. Die vermoeiende verwerpings en herhaalde struikelblokke om medisyne te beoefen wat Blackwell en Zakrzewska teëgekom het, het die idee laat ontstaan om hul eie hospitaal te skep om aan die mediese behoeftes van vroue en kinders te voldoen.[11][12] Hulle het saam gereis vir fondsinsamelings geleenthede om die idee te bevorder. Op 1 Mei 1857 het die New York Infirmary for Women and Children tot stand gekom. Teen 1859 het die New York Infirmary op stewige finansiele fondamente gestaan met 'n groeiende getal pasiënte. 'n Tipiese dag vir Zakrzewska het om 5:30 vm begin en het eers 11:30 nm geëindig.

Zakrzewska het na Boston gereis in 'n soeke na groter uitdagings. Sy het verlief geraak op die stad en is 'n aanstelling as Professor in Verloskunde en Siektes van Vroue en Kinders aangebied,[13] asook om as hoof van 'n nuwe kliniese program by die Boston Female Medical College te dien. Zakrzewska se ervaring was dat die mense van Boston meer ondersteunend teenoor 'n vroulike geneesheer was, as diegene wat sy in New York teëgekom het. Toe die stigter van die kollege, Samuel Gregory, egter daarop aangedring het dat gegradueerde vroulike geneeshere as "dokteresses" in plaas van as dokter aangespreek moes word, het Zakrzewska in 1861 uit haar pos bedank.[14]

Die New England Hospitaal vir Vroue en Kinders

[wysig | wysig bron]

Denkend aan die struikelblokke wat sy in haar eie lewe teëgekom het, het Zakrzewska besluit dat sy aspirant-vroulike dokters op een of ander manier wou ondersteun. Sy het geglo dat vroue dringend 'n hospitaal benodig het waarin hulle nie die fasiliteite vir kliniese onderrig ontsê word nie, en waar hulle medisyne kon beoefen.[15] Die New England Hospital for Women and Children het sy deure op 1 Julie 1862 geopen. Die doelwitte van hierdie opleidingsinstansie was om aan vroue mediese behandeling van dokters van hul eie geslag te kon bied, om vroue die geleentheid te bied om die kliniese toepassing van medisyne te ervaar, en om verpleegsters op te lei.[13] Sy het haar voorneme beklemtoon om te bewys dat vroue net so bekwaam soos mans is om 'n hospitaal te bestuur en medisyne te beoefen.

Die New England-hospitaal was nie die enigste hospitaal in Boston wat mediese sorg vir vroue en kinders gebied het nie. Dit was egter uniek in die sin dat dit ook kliniese praktyk aan vroulike dokters gebied het. Vir Zakrzewska was dit een ding om inligting te bestudeer en lesings daaroor te ontvang. Baie vroue is egter die geleentheid ontsê om medisyne vanuit 'n praktiese perspektief te beoefen, wat vir Zakrzewska die sleutel was om 'n uitstekende geneesheer te word. Dit was ook die eerste hospitaal in Boston wat ginekologiese en verloskundige sorg aangebied het en die eerste hospitaal in Amerika wat 'n algemene opleidingskool vir verpleegsters aangebied het.[16] Hulle het die meeste van hul sorg gratis of teen 'n lae koste aan die armes aangebied deur skenkings van hul ondersteuners te aanvaar.

Oor die jare heen het die aantal personeellede gegroei en is noemenswaardige dokters soos dr. Mary Putnam Jacobi, Lucy E. Sewall, dr. Anita Tyng en dr. Henry Ingersoll Bowditch ingesluit.

Latere lewe

[wysig | wysig bron]

Marie Zakrzewska wou graag toelating tot 'n professionele mediese vereniging verkry. Dit was belangrik vir vroulike dokters van die tyd om aanvaarding en erkenning deur hulle eweknieë en in die samelewing te verkry. Toelating tot 'n mediese vereniging was 'n belangrike stap om dit te bereik, want dit sou hul sosiale aanvaarding onder hul manlike kollegas, en dus die publiek, aandui. Haar manlike dokters kollegas het haar aangemoedig om aansoek te doen by die Massachusetts Medical Society. Zakrzewska het kort daarna aansoek gedoen vir die eerbewys. Selfs met die aanmoediging van die kollegas, kon hulle nie haar teenstanders oortuig om aan haar lidmaatskap toe te ken nie. Sy is van die professionele mediese vereniging uitgesluit op grond van haar geslag.

In die hoop om mediese skole vir vroue oop te maak, het Zakrzewska, saam met Emily Blackwell, Lucy Sewell, Helen Morton, Mary Putnam Jacobi en verskeie ander vroue, 'n brief aan Harvard Universiteit gestuur. Hulle het $50 000 aangebied om 'n mediese program vir vroue te vestig. Die universiteit het hierdie aanbod van die hand gewys. Hulle het hoopvol onversteurd voortgegaan en die aanbod is deur Johns Hopkins Universiteit aanvaar, wat die daaropvolgende jaar sy deure vir vroue oopgemaak.[17]

Die Zakrzewska gebou van die Dimock sentrum van die New England Hospital for Women and Children

Na baie jare se toegewyde, harde werk as medikus en die vestiging van toeganklike mediese opleiding vir vroue, het Zakrzewska in 1890 afgetree.[11] Sy het die res van haar lewe deurgebring met konsultasie oor projekte en die reël van sake. In 1899 is die hoofgebou van die hospitaal herdoop tot die "Zakrzewska-gebou".[18] Marie Zakrzewska is 'n paar jaar later op 12 Mei 1902 in Jamaica Plain, Massachusetts, oorlede as gevolg van wat vermoedelik 'n hartaanval was.[19] Tydens haar diens het haar kollegas en vriende bymekaargekom om hul respek te betoon en afskeidsbriewe voorgelees wat Zakrzewska vir die geleentheid geskryf het. Haar huis is 'n terrein op die Boston Women's Heritage Trail.[20]

Zakrzewska het 'n suksesvolle lewe geleef, verskeie struikelblokke oorkom wat in daardie tyd vroue in die Verenigde State belemmer het om medisyne te praktiseer, hospitale vir vroue gestig en baanbrekerswerk gedoen in die verpleegberoep vir swart vroue, met die eerste swart verpleegster in Amerika wat in 1879 van die skool gegradueer het.[21] As 'n feminis en abolisionis het sy vriende geword met William Lloyd Garrison, Wendell Phillips en Karl Heinzen.[11]

Rol in vroeë speelgrondbeweging

[wysig | wysig bron]

Marie Elizabeth Zakrzewska het die Duitse idee om sandtuine vir kinders te bou aan Amerika bekendgestel, beginnende in die stad Boston,[22][23][24][25][26][27][28][29] geïnspireer deur die Duitse sandtuine wat sy waargeneem het, terwyl sy in die somer van 1885 Berlyn besoek het.[30][31]

Verwysings

[wysig | wysig bron]
  1. ↑ "Marie Elizabeth Zakrzewska 1829 - 1902". www.sueyounghistories.com (in Engels). Besoek op 5 Januarie 2026.
  2. 1 2 "A Woman's Quest - The Life of Marie E. Zakrzewska, M.D., by Agnes C. Vietor—A Project Gutenberg eBook". readingroo.ms. Besoek op 5 Januarie 2026.
  3. 1 2 "Marie Elizabeth Zakrzewska - Alchetron, the free social encyclopedia". Alchetron.com (in American English). 18 Augustus 2017. Besoek op 5 Januarie 2026.
  4. ↑ Walsh, Mary Roth. "Feminine Showplace." "Doctors Wanted: No Women Need Apply": Sexual Barriers in the Medical Profession, 1835-1975. New Haven: Yale UP, 1977. 76-105. Print.
  5. ↑ Pula, James S. ""A Passion for Humanity:" Founding the New England Hospital for Women and Children." The Polish Review 57.3 (2012): 67-82. JSTOR. Web. 22 Feb. 2016.
  6. ↑ "Zakrzewska, Marie (1829-1902) | Encyclopedia.com". www.encyclopedia.com. Besoek op 5 Januarie 2026.
  7. ↑ Zakrzewska, Quick facts for kids Marie Elisabeth Zakrzewska Portrait of Maria E.; Physician, ca 1845-1855 Born6 September 1829 Died 12 May 1902Alma mater Western Reserve Occupation. "Marie Elizabeth Zakrzewska facts for kids". kids.kiddle.co (in Engels). Besoek op 5 Januarie 2026.{{cite web}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  8. ↑ "Biography: Elizabeth Blackwell". Biography: Elizabeth Blackwell (in Engels). Besoek op 5 Januarie 2026.
  9. ↑ "Marie Elisabeth Zakrzewska Pioneer of Women's Medical" (in American English). 7 Augustus 2025. Besoek op 5 Januarie 2026.
  10. ↑ "Marie Zakrzewska | Case Western Reserve University". case.edu. Besoek op 5 Januarie 2026.
  11. 1 2 3 "Marie Zakrzewska, Medical Pioneer". Jamaica Plain Historical Society (in American English). 14 April 2005. Besoek op 5 Januarie 2026.
  12. ↑ "Marie Elizabeth Zakrzewska | Research Starters | EBSCO Research". EBSCO (in Engels). Besoek op 5 Januarie 2026.
  13. 1 2 "Marie E. Zakrzewska". www.aahn.org. Besoek op 5 Januarie 2026.
  14. ↑ Pula, James S. (1 Oktober 2012). ""A Passion for Humanity:" Founding the New England Hospital for Women and Children". The Polish Review (in Engels). 57 (3): 67–82. doi:10.5406/polishreview.57.3.0067. ISSN 0032-2970.
  15. ↑ "Changing the Face of Medicine | Marie E. Zakrzewska". cfmedicine.nlm.nih.gov. Besoek op 5 Januarie 2026.
  16. ↑ "Changing the Face of Medicine | Marie E. Zakrzewska". cfmedicine.nlm.nih.gov. Besoek op 5 Januarie 2026.
  17. ↑ "Marie Elizabeth Zakrzewska". National Union of Healthcare Workers (in Engels). Besoek op 5 Januarie 2026.
  18. ↑ England, Buildings of New (18 Februarie 2023). "Dimock Center – Zakrzewska Building // 1873". Buildings of New England (in Engels). Besoek op 5 Januarie 2026.
  19. ↑ Ligouri, M.. "Marie Elizabeth Zakrzewska: Physician". Polish American Studies 9.1/2 (1952): 1–10. Web.
  20. ↑ Abram, Ruth J. "Will There Be a Monument?: Six Pioneer Women Doctors Tell Their Own Stories." Send Us Lady Physician: Women Doctors in America, 1835-1920. 1st ed. New York: Norton, 1985. 82+. Print.
  21. ↑ "Marie Elizabeth Zakrzewska". www.distinguishedwomen.com. Besoek op 5 Maart 2016.
  22. ↑ Abram, Ruth J. "Will There Be a Monument?: Six Pioneer Women Doctors Tell Their Own Stories." Send Us Lady Physician: Women Doctors in America, 1835-1920. 1st ed. New York: Norton, 1985. 82+. Print.
  23. ↑ "How the American playground was born in Boston – The Boston Globe". The Boston Globe.
  24. ↑ "The Garden and the Playground – Playscapes". 29 Augustus 2012. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 Oktober 2020. Besoek op 18 September 2020.
  25. ↑ Abram, Ruth J. "Will There Be a Monument?: Six Pioneer Women Doctors Tell Their Own Stories." Send Us Lady Physician: Women Doctors in America, 1835-1920. 1st ed. New York: Norton, 1985. 82+. Print.
  26. ↑ "The History of Playing Outdoors – Nature Explore Program". 22 Mei 2014. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 Desember 2021. Besoek op 18 September 2020.
  27. ↑ "The Story of the Sand Pile (1886) – Nature Explore Program". 24 April 2014. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 8 Desember 2021. Besoek op 5 Januarie 2026.
  28. ↑ "A Brief History of the Sandbox – Playscapes". 29 November 2009. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 Oktober 2020. Besoek op 18 September 2020.
  29. ↑ "U.S. Playground movement : Architektur für Kinder". www.architekturfuerkinder.ch. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 3 Mei 2019. Besoek op 18 September 2020.
  30. ↑ Rainwater, Clarence Elmer (22 Augustus 2018). "The Play Movement in the United States: A Study of Community Recreation". University of Chicago Press.
  31. ↑ "Sand Gardens". www.pgpedia.com. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 Julie 2021. Besoek op 18 September 2020.

Bronnelys

[wysig | wysig bron]

Eksterne skakels

[wysig | wysig bron]
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Marie_Elizabeth_Zakrzewska&oldid=2964886"