Meganiese Turk
Die Meganiese Turk, ook bekend as die Automaton Skaakspeler (Duits: Schachtürke), of bloot Die Turk, was 'n bedrieglike skaakoutomaat wat in 1770 gebou is, wat blykbaar 'n mededingende skaakspel teen 'n menslike teenstander kon speel. Oor 'n tydperk van 84 jaar is dit op toere deur verskeie eienaars as 'n outomaat uitgestal. Die masjien het in sy later jare voortgegaan om slegs af en toe uitstallings te gee, tot 1854, toe 'n brand deur die museum versprei het waar dit gehou is en die masjien vernietig is. Daarna is artikels deur 'n seun van die masjien se eienaar gepubliseer wat sy geheime aan die publiek onthul het: dat dit 'n uitgebreide klug was, wat deur sommige vermoed was, maar nooit tydens sy bestaan in die openbaar bewys is nie.[2]
Dit is deur Wolfgang von Kempelen (1734–1804) gebou en in 1770 onthul met die doel om keiserin Maria Theresa van Oostenryk te beïndruk. Die meganisme kon klaarblyklik 'n kompeterende pot skaak teen 'n menslike teenstander speel, sowel as die ruitertoer uitvoer, 'n conundrum wat vereis dat die speler 'n ruiter beweeg sodat elke blokkie van 'n skaakbord presies een keer beset word. Die Turk het 'n menslike skaakmeester, wat binne in weggekruip het, toegelaat het om die arm te manipuleer en só die skaakstukke te skuif.[3]
Eerste vertoning
[wysig | wysig bron]
Wolfgang von Kempelen is geïnspireer om die Turk te bou na hy in van die hof van Maria Theresa van Oostenryk, in die Schönbrunn-paleis, gesien het hoe François Pelletier 'n kulkunsie uitvoer. Daarna het von Kempelen belowe om na die Paleis terug te keer met 'n uitvinding wat Pelletier se illusies sou oortref.
Die Turk het sy debuut in 1770 by die Schönbrunn-paleis gemaak, ongeveer ses maande na Pelletier se optrede. By die geleentheid het von Kempelen die hof toegespreek, sy skepping bekendgestel, en die demonstrasie van die masjien en sy onderdele begin. Met elke vertoning van die Turk het von Kempelen begin deur die deure en laaie van die kabinet oop te maak, sodat lede van die gehoor die masjien kon inspekteer. Na hierdie inspeksie het von Kempelen aangekondig dat die masjien gereed was vir 'n uitdager.
Von Kempelen het die speler ingelig dat die Turk die wit stukke sou gebruik en eerste sou skuif. Die konvensie dat Wit eerste skuif was in daardie tyd nog nie vasgestel nie. Tussen skuiwe het die Turk se linkerarm op die kussing gerus. Die Turk kon twee keer knik as dit sy teenstander se koningin bedreig het, en drie keer nadat hy die koning in skaak geplaas het. As 'n teenstander 'n onwettige skuif gemaak het, sou die Turk sy kop skud, die stuk terugskuif en sy eie skuif maak, en sodoende 'n verbeuring van sy teenstander se skuif afdwing.[4] Von Kempelen het dit 'n punt gemaak om tydens die wedstryd deur die kamer te beweeg. Die eerste persoon wat teen die Turk gespeel het, was Graaf Ludwig von Cobenzl, 'n Oostenrykse hofdienaar. Saam met ander opponente daardie dag is hy vinnig verslaan. Toeskouers van die wedstryd het gesê dat die masjien aggressief gespeel het en tipies sy teenstanders binne dertig minute geklop het.
Na die nuus van die debuut was daar groot belangstelling in die masjien regoor Europa. Von Kempelen was egter meer geïnteresseerd in sy ander projekte en het vermy om die Turk uit te stal. Hy het dikwels gejok deur te sê die masjien moet eers onderhoud ondergaan voor dit vertoon kon word. In die dekade na die debuut by die Schönbrunn-paleis het die Turk slegs teen een teenstander gespeel, Sir Robert Murray Keith, 'n Skotse edelman, en von Kempelen het selfs so ver gegaan as om die Turk heeltemal uitmekaar te haal na die wedstryd. Von Kempelen is aangehaal dat hy na die uitvinding verwys het as 'n "blote nietigheid", aangesien hy nie tevrede was met die gewildheid daarvan nie en eerder wou voortgaan met werk aan stoomenjins en masjiene wat menslike spraak naboots.[5]
Konstruksie
[wysig | wysig bron]Die masjien het bestaan uit 'n lewensgrootte mannekyn met 'n kop en torso, 'n swart baard en grys oë, geklee in Ottomaanse gewaad en 'n tulband — "die tradisionele kostuum", volgens die joernalis en skrywer Tom Standage, "van 'n Oosterse towenaar ". Sy linkerarm het 'n lang Ottomaanse rookpyp vasgehou terwyl dit in rus was, terwyl sy regterarm bo-op 'n groot kas gelê het wat ongeveer 3,5 voet (1,1m) lank, 2 voet (61cm) breed, en 2,5 voet (76cm) hoog was. Bo-op die kas was 'n skaakbord, 18 duim (460mm) aan elke kant. Die voorkant van die kas het uit drie deure bestaan, sowel as 'n opening en 'n laai, wat oopgemaak kon word om 'n rooi-en-wit ivoorskaakstel te onthul.
Die binnekant van die masjien was baie ingewikkeld en ontwerp om waarnemers te mislei.[6] Wanneer dit aan die linkerkant oopgemaak is, het die voorste deure van die kabinet 'n aantal ratte en hefbome, soortgelyk aan 'n horlosie se uurwerk, blootgelê. Hierdie gedeelte is so ontwerp dat, as die agterste deure van die kabinet terselfdertyd oop was, 'n mens dwarsdeur die masjien kon sien. Die ander kant van die kabinet het nie masjienwerk gehuisves nie. In plaas daarvan het dit 'n rooi kussing en 'n paar verwyderbare dele, sowel as koperstrukture, bevat. Hierdie area is ook ontwerp om 'n duidelike siglyn deur die masjien te bied. Onder die mantels van die Ottomaanse model was nog twee deure versteek. Hierdie het ook uurwerk blootgelê en 'n soortgelyke onbelemmerde uitsig deur die masjien gebied. Die ontwerp het die aanbieder van die masjien toegelaat om elke beskikbare deur vir die publiek oop te maak om die illusie te versterk. Nóg die uurwerk wat aan die linkerkant van die masjien sigbaar was, nóg die laai wat die skaakstel gehuisves het, het heeltemal tot agter in die kas gestrek; hulle het slegs een derde na agter gestrek. 'n Sitplek wat kon skuif is geïnstalleer, wat die operateur binne toegelaat het om heen en weer te skuif en sodoende waarneming te ontduik, terwyl die aanbieder die deure een na die ander oopmaak. As die sitplek skuif het fop masjienwerke in sy plek geskuif om die persoon binne die kas verder te verberg.
Die skaakbord bo-op die kas was dun genoeg om 'n magnetiese koppeling toe te laat. Elke stuk in die skaakstel het 'n klein, sterk magneet op sy basis gehad, en wanneer hulle op die bord geplaas is, het die stukke 'n magneet aangetrek wat aan 'n tou onder hul spesifieke plekke op die bord vasgemaak was. Dit het die operateur binne die masjien toegelaat om te sien watter stukke op die skaakbord beweeg word, en waarheen.[7] Die interne magnete was so geposisioneer dat eksterne magnetiese kragte hulle nie beïnvloed het nie, en von Kempelen het dikwels 'n groot magneet aan die kant van die bord toegelaat in 'n poging om te wys dat die masjien nie deur magnetisme beïnvloed is nie.[8] Die operateur binne die masjien het hulpmiddels gehad om te help met kommunikasie met die aanbieder buite.
Die binnekant het ook 'n skaakbord bevat, gekoppel deur 'n reeks hefbome in die styl van 'n pantograaf, wat die model se linkerarm beheer het. Die metaalwyser op die pantograaf het oor die binneste skaakbord beweeg en sou gelyktydig die Turk se arm oor die skaakbord op die kas beweeg. Dit het die operateur toegelaat om die Turk se arm op en af te beweeg, en deur 'n hefboom te draai, sou die Turk se hand oop- en toegemaak word, sodat dit die stukke op die bord kon vasgryp. Dit alles is vir die operateur sigbaar gemaak deur 'n eenvoudige kers te gebruik, wat 'n ventilasiestelsel deur die model gehad het.[9] Ander dele van die masjinerie het toegelaat dat 'n klokwerk-tipe klank gespeel word wanneer die Turk 'n skuif maak, wat verder bygedra het tot die masjinerie-illusie. Die Turk kon verskeie gesigsuitdrukkings te maak.[10] 'n Stemkas is later bygevoeg, na die Turk se verkryging deur Mälzel, wat die masjien toegelaat het om "Échec!" te sê. ( Frans vir "skaak ")[11] Twee koperskywe, toegerus met nommers, was teenoor mekaar aan die binne- en buitekant van die kas geplaas. 'n Staaf kon die skywe na die verlangde nommer draai, wat as 'n kode tussen die twee gedien het.
Met 'n bekwame operateur het die Turk die meeste van sy potte gewen. Tydens demonstrasies regoor Europa en die Amerikas oor 'n tydperk byna 84 jaar het dit suksesvol teen baie uitdagers gespeel, insluitend staatsmanne soos Napoleon Bonaparte en Benjamin Franklin. Die toestel is later in 1804 aan Johann Nepomuk Mälzel verkoop en weer uitgestal. Die skaakmeesters wat dit in die geheim die Turk beheer het, het Johann Allgaier, Boncourt, Aaron Alexandre, William Lewis, Jacques Mouret en William Schlumberger ingesluit, maar die operateurs tydens von Kempelen se oorspronklike vertonings bly onbekend.
Later jare en verlies
[wysig | wysig bron]Ná von Kempelen se dood het die Turk tot 1805 uit die oog gebly, toe von Kempelen se seun besluit het om dit aan Johann Nepomuk Mälzel te verkoop, 'n Beierse musikant met 'n belangstelling in verskeie masjiene en toestelle. Mälzel, wie se suksesse die patentering van 'n vorm van metronoom ingesluit het, het voorheen probeer om die Turk te koop, voor von Kempelen se dood. Die oorspronklike poging het misluk as gevolg van von Kempelen se vraagprys van 20 000 frank. Von Kempelen se seun het die masjien vir die helfte van hierdie bedrag aan Mälzel verkoop.
Mälzel het die Turk op 'n winsgewende toer deur Europa geneem en dit toe saam met sy ander masjiene na die Verenigde State geneem. In 1826 het 'n uitstalling in New York geopen en dit het in gewildheid toegeneem. Dit het egter aanleiding gegee tot baie koerantberigte en anonieme dreigemente van die blootlegging van die geheim. Mälzel het gesukkel om 'n geskikte, betroubare operateur vir die masjien te behou. Hy het uiteindelik 'n voormalige operateur, William Schlumberger van Alsace in Europa, gekry om na Amerika te kom en weer vir hom te werk. In hierdie tyd het twee broers hul eie masjien, die Walker-skaakspeler, gebou. Mälzel het die mededingende masjien probeer koop, maar die aanbod is van die hand gewys. Die namaaksel is vir 'n aantal jare uitgestal, maar het nooit die roem verwerf wat Mälzel se masjien ontvang het nie en het uiteindelik in vergetelheid verval.
Schlumberger is in Februarie 1838 aan geelkoors oorlede en dit het Mälzel sonder 'n operateur vir sy masjien gelaat. Totaal verslae het Mälzel in Julie 1838, op die ouderdom van 65, tydens 'n terugreis van Kuba ter see gesterf. Sy toerusting is in die skeepskaptein se hande gelaat en dit het daarna in in die besit van Mälzel se vriend, die sakeman John Ohl, gekom. Hy het probeer om die Turk op te veil, maar weens lae botte het hy dit uiteindelik self vir $400 gekoop (ongeveer $13 600 in 2024). Eers toe John Kearsley Mitchell van Philadelphia, Edgar Allan Poe se persoonlike geneesheer en 'n bewonderaar van die Turk, Ohl genader het, het die Turk weer van eienaar verwissel.[12] Mitchell het 'n restourasieklub gestig en hulle het die Turk teen 1840 vir openbare verskynings herstel.
Namate belangstelling in die Turk getaan het, is besluit om die masjien aan die Philadelphia Museum van Charles Willson Peale, ook bekend as die Chinese Museum, te skenk. Terwyl die Turk steeds af-en-toe vertonings gegee het, is dit uiteindelik na die agterkamers van die museum geskuif en is daarvan vergeet. Op 5 Julie 1854 het 'n brand, wat by die Nasionale Teater in Philadelphia uitgebreek het, die museum bereik en die Turk vernietig.
John Gaughan, 'n Amerikaanse vervaardiger van toerusting vir towenaars van Los Angeles, het omstreeks 1984 $120,000 (ongeveer $369,856 in 2024) bestee om 'n kopie van von Kempelen se outomaat te bou. Sy kopie gebruik die oorspronklike skaakbord, wat apart van die oorspronklike Turk gestoor is en nie in die brand vernietig is nie. Die eerste openbare vertoning van Gaughan se Turk was in November 1989 by 'n konferensie oor die geskiedenis van towerkuns. Die outomaat is vertoon op 'n manier soortgelyk aan hoe von Kempelen die oorspronklike een ten toongestel het, behalwe dat die teenstander vervang is deur 'n rekenaar wat 'n skaakprogram gebruik het.
Sien ook
[wysig | wysig bron]Eksterne skakels
[wysig | wysig bron]- https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=77026 speler profiel en potte gespeel op Chessgames.com
- "Automaton chess player". https://ia801305.us.archive.org/5/items/curiositiesforin00lond/curiositiesforin00lond.pdf (3rd ed.). London: Charles Tilt. 1831. pp. 29–32. OCLC 681896663 – via Internet Argief.
Verwysings
[wysig | wysig bron]- ↑ Standage, Tom (2002). The Turk: The Life and Times of the Famous Eighteenth-Century Chess-Playing Machine. New York: Walker. ISBN 978-0-8027-1391-9.
- ↑ See Schaffer, Simon (1999), "Enlightened Automata", in Clark et al. (Eds), The Sciences in Enlightened Europe, Chicago and London, The University of Chicago Press, pp. 126–165.
- ↑ "https://www.eapoe.org/works/essays/maelzel.htm - Works - Tales - Maelzel's Chess-Player (Text-02)". www.eapoe.org. Besoek op 7 November 2025.
- ↑ Louis Dutens, uit 'n brief wat gepubliseer is in Le Mercure du France (Paris, circa Oktober 1770); later in Engels vertaal en in Gentleman's Magazine (London) gepubliseer.
- ↑ Hamilton, Sheryl (2013) "Invented Humans: Kinship and Property in Persons" In: Impersonations: Troubling the Person in Law and Culture, University of Toronto Press, ISBN 978-1-4426-6964-2
- ↑ Ricky Jay, "The Automaton Chess Player, the Invisible Girl, and the Telephone", Jay's Journal of Anomalies, vol. 4 no. 4, 2000.
- ↑ Fraser's Magazine for Town and Country. James Fraser. 1839.
- ↑ Thomas Leroy Hankins and Robert J. Silverman, Instruments and the Imagination (Princeton, N.J.: Princeton University Press, 1995), 191.
- ↑ Levitt, 147–150.
- ↑ Sound: Standage, 27–29. Facial expressions: George Atkinson, Chess and Machine Intuition (Exeter: Intellect, 1998), 15–16.
- ↑ [Edgar Allan Poe] (April 1836). "Maelzel's Chess-Player". Southern Literary Messenger. 2 (5): 318–326; available on the internet via the Edgar Allan Poe Society of Baltimore, Maryland, URL accessed 19 December 2006.
- ↑ Ricky Jay, "The Automaton Chess Player, the Invisible Girl, and the Telephone", Jay's Journal of Anomalies, vol. 4 no. 4, 2000.