Middellandse See

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Middellandse See
Mediterranean Sea 16.61811E 38.99124N.jpg
Satellietbeeld van die Middellandse See
Mediterranee 02 EN.jpg
Kaart van die Middellandse See
Koördinate: 35°N 18°O / 35°N 18°O / 35; 18Koördinate: 35°N 18°O / 35°N 18°O / 35; 18
Ligging: Noord-Afrika, Suid-Europa, Wes-Asië
Soort: See van die Atlantiese Oseaan
Oppervlakte: 2 500 000 km² (970 000 myl²)
Gemiddelde diepte: 1 500 m (4 900 vt)
Maksimum diepte: 5 267 m (17 280 vt)
Volume: 3 750 000 km³ (900 000 myl³)
Invloei: Bosporus, Ebro, Nylrivier, Po, Rhône, Rubicon, Tiber
Uitvloei: Straat van Gibraltar
Eiland/e: 3 300+
Nedersettings: Alexandrië, Algiers, Athene, Barcelona, Beiroet, Karthago, Izmir, Rome, Tangier, Tel Aviv, Tripoli, Tunis

Die Middellandse See (die naam is afgelei van die oorspronklike Latyns mare mediterraneum) maak deel uit van die Atlantiese Oseaan, alhoewel dit net deur die Seestraat van Gibraltar met dié oseaan verbind word en andersins 'n binnelandse see vorm, wat die vastelande van Europa en Afrika van mekaar skei. Deur die Dardanelle, die See van Marmara en die Bosporus word dit ook met 'n aangrensende kleiner binnelandse see, die Swartsee van Oos-Europa, verbind.

Die water van die Middellandse See beslaan 'n oppervlakte van 2 331 000 vierkante kilometer; die afstand tussen sy uiterste westelike en oostelike punte is sowat 3 520 km en die grootste afstand in 'n noord-suidrigting is 1 120 km. Die Middellandse See bereik sy diepste diepte in die Ioniese See op meer as 5 000 m.

Die see word in twee groot bekkens verdeel, die Westelike Hoofbekken met die Baleariese of Iberiese See in die weste en die Tireense See in die ooste, en die Oostelike Bekken, wat die Ioniese See met die Adriatiese See en die Levantynse See met die Aegeis-see insluit.

Die grootste eilande is Korsika (Frankryk), Sardinië en Sisilië (Italië), die Baleariese Eilande (Spanje), Kreta en die Ioniese eilandgroep (Griekeland), Siprus en Malta.

Kenmerke[wysig | wysig bron]

Die Franse eiland Korsika
Die Costa Brava (Wildekus) van Katalonië (Spanje)
Uitsig oor die Seestraat van Gibraltar

Kenmerkende eienskappe van die Middellandse See is sy taamlik hoë soutgehalte en die swak getye. Die see skep vir die omliggende landgebiede 'n eie klimaatsone, die sogenaamde Mediterreense klimaat met warm, droë somers en winterreën, vergelykbaar met die klimaat van Suid-Afrika se Kaapse Skiereiland. Immergroen hardeloof vorm saam met die verspreide kolle bosse 'n ondeurdringbare bosveld met struike van drie tot vier meter en klein boompies, die tipiese flora van die Mediterreense streke. Ansjovis, tornyn (bruinvis), sardiens, dolfyne, oesters en kreef is die belangrikste spesies van sy fauna. Die Mediterreense klimaat maak die verbouing van olywe en wyn moontlik, waarvoor die lande rondom die Middellandse See bekend staan.

Belangrikheid[wysig | wysig bron]

Die Middellandse See het reeds in antieke tye die kulture van omliggende gebiede verbind, veral tydens die Romeinse Ryk, wat die See as sy eie binnelandse see (Latyns mare nostrum of "ons see") beskou het. Die Mediterreense handel is die ekonomiese basis vir die welvarende Italiaanse stadstate soos Venesië en Genua. Met die opening van die Egiptiese Suezkanaal in 1869 is die Middellandse See se rol as een van die belangrikste seevaartroetes ter wêreld verder verstewig.

Geologie en geskiedenis[wysig | wysig bron]

Die Middellandse See is 'n oorblyfsel van die Tethyssee, 'n reusagtige diepseegebied wat tydens die mesosoïkum oos van die vasteland Pangaea gevorm het. Ses miljoen jaar gelede sluit tektoniese aktiwiteite as gevolg van die botsing van Afrika en Europa se vastelande die seestraat van Gibraltar, en groot dele van die Middellandse See lê gereeld droog. Afsettings van gips en sout uit die tersiêre tydperk bedek nog steeds die seebodem.

Ook tydens die ystydperk lê die see gedeeltelik droog. Die Franse duiker Henry Cosquer ontdek in 1985 naby Marseille 'n prehistoriese grot met rotstekeninge, wat 36 meter benede die seespieël lê.

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]

Gebiede van die Wêreld
Afrika: Sentraal-Afrika | Oos-Afrika | Groot Mere | Guinee | Horing van Afrika | Noord-Afrika | Magreb | Noordwes-Afrika | Sahara | Sahel | Suider-Afrika | Afrika suid van die Sahara | Soedan | Wes-Afrika
Amerikas: Andes-state | Karibiese Eilande | Sentraal-Amerika | Groot Mere | Groot  Vlaktes | Guianas | Latyns-Amerika | Noord-Amerika | Patagonië | Suid-Amerika | Suidelike Keël
Eurasië: Anatolië | Arabië | Asië | Balkan | Baltiese lande | Benelux | Britse Eilande | Indiese subkontinent | Kaukasus | Sentraal-Asië | Sentraal-Europa | Oos-Asië | Oos-Europa | Europa | Verre-Ooste] | Levant | Mediterreense gebied | Midde-Ooste | Noord-Asië | Noord-Europa | Na-Sowjetse lande | Skandinawië | Suidoos-Asië | Suid-Europa | Wes-Asië | Wes-Europa
Oseanië: Australasië | Melanesië | Mikronesië | Polinesië | Stille Oseaanrand
Poolgebiede: Noordpoolgebied | Antarktika