Nael
'n Nael is 'n beskermende plaat wat kenmerkend gevind word aan die punt van die vingers en tone van alle primate, wat ooreenstem met kloue in ander viervoetige diere. Vinger- en toonnaels word gemaak van 'n sterk, rigiede proteïen genaamd alfa-keratien, 'n polimeer wat ook in die kloue, hoewe en horings van gewerwelde diere voorkom.[1]
Struktuur
[wysig | wysig bron]Die nael bestaan uit die naelplaat, die naelmatriks en die naelbed daaronder, en die groewe wat dit omring.[2]
Dele van die nael
[wysig | wysig bron]
Die naelmatriks is die aktiewe weefsel (of kiemmatriks) wat selle genereer. Die selle verhard soos hulle uitwaarts beweeg vanaf die naelwortel na die naelplaat.[3] Die naelmatriks staan ook bekend as die matriks unguis, keratogene membraan of onigostroma.[4] Dit is die deel van die naelbed wat onder die nael is en senuwees, limf en bloedvate bevat. Die matriks produseer selle wat die naelplaat word. Die breedte en dikte van die naelplaat word bepaal deur die grootte, lengte en dikte van die matriks, terwyl die vorm van die vingerpuntbeen bepaal of die naelplaat plat, geboë of gehaak is. Die matriks sal voortgaan om selle te produseer solank dit voeding ontvang en in 'n gesonde toestand bly.[5] Soos nuwe naelplaatselle gemaak word, stoot hulle ouer naellaatselle vorentoe; en op hierdie manier word ouer selle saamgepers, plat en deurskynend. Dit maak die kapillêre in die naelbed onder sigbaar, wat 'n pienk kleur tot gevolg het.
Die lunula ("klein maan") is die sigbare deel van die matriks, die witterige halfmaanvormige basis van die sigbare nael. Die lunula kan die beste in die duim gesien word en is dalk nie sigbaar in die pinkie nie. Die lunula lyk wit as gevolg van 'n weerkaatsing van lig op die punt waar die naelmatriks en -bed ontmoet.
Die naelbed is die vel onder die naelplaat. Dit is die area van die nael waarop die naelplaat rus. Senuwees en bloedvate wat hier aangetref word, verskaf voeding aan die hele naeleenheid. Soos alle vel, is dit gemaak van twee tipes weefsels: die dermis en die epidermis. Die epidermis word aan die dermis geheg deur klein longitudinale "groewe" wat matrikskruine/skilde ( cristae matricis unguis ) genoem word.[6] Met ouderdom word die naelplaat dunner en hierdie groewe word meer sigbaar. Die naelbed is hoogs geïnnerveer, en die verwydering van die naelplaat is as gevolg daarvan dikwels uiters pynlik.
Die naelsinus (sinus unguis) is waar die naelwortel is;[7] dus die basis van die nael onder die vel. Dit kom uit die aktief groeiende weefsel hieronder, die matriks.
Die naelplaat (corpus unguis)[8] waarna daar soms verwys word as die naelliggaam, is die sigbare harde naelarea vanaf die naelwortel tot by die vryrand, gemaak van deurskynende keratienproteïen. Verskeie lae dooie, gekompakteerde selle veroorsaak dat die nael sterk maar buigsaam is. Die (dwars) vorm daarvan word bepaal deur die vorm van die onderliggende been. In algemene gebruik verwys die woord nael dikwels net na hierdie deel. Die naelplaat is aan die naelbed vasgeheg en bevat geen senuwees of bloedvate nie.
Die vrye marge (margo liber) of buiterand is die voorste anterior marge van die naelplaat wat ooreenstem met die skuur- of snyrand van die nael.[9] Die hiponichium (informeel bekend as die "vinnige")[10] is die epiteel wat onder die naelplaat geleë is by die aansluiting tussen die vrye rand en die vel van die vingerpunt. Dit vorm 'n seël wat die naelbed beskerm. Die onychodermale band is die seël tussen die naelplaat en die hiponigium. Dit is net onder die vrye rand, in daardie gedeelte van die nael waar die naelbed eindig en kan by mense met 'n ligte vel herken word aan sy glasagtige, gryserige kleur. Dit is nie sigbaar by sommige individue nie, terwyl dit hoogs prominent by ander is.
Eponigium
[wysig | wysig bron]Saam vorm die eponigium en die naelvlies 'n beskermende seël. Die kutikula is die halfsirkelvormige laag van byna onsigbare dooie velselle wat "uitry" en die agterkant van die sigbare naelplaat bedek. Die eponychium is die vou van velselle wat die kutikula produseer. Hulle is deurlopend, en sommige verwysings beskou hulle as een entiteit. (Dus sou die name eponychium, kutikula, en perionychium sinoniem wees,[11] alhoewel 'n onderskeid steeds hier getref word.) Dit is die naelvlies (nie-lewende deel) wat tydens 'n manikuur verwyder word, maar die eponigium (lewende deel) behoort nie aangeraak te word weens die risiko van infeksie nie. Die eponigium is 'n klein band van lewende selle (epiteel) wat strek vanaf die agterste naelwand tot by die basis van die nael.[12] Die eponigium is die einde van die proksimale vou wat op homself terugvou om 'n epidermale laag vel op die nuutgevormde naelplaat te stoot. Die perioniks is die rand van die eponigium wat uitsteek en die proksimale strook van die lunula bedek.[12]
Die naelwand (vallum unguis) is die kutane vou wat die kante en proksimale einde van die nael oorvleuel. Die laterale marge ( margo lateralis ) lê onder die naelwand aan die kante van die nael, en die naelgroef of -vou (sulcus matricis unguis) is die kutane splete waarin die laterale marges ingebed is.[13]
Paronigium
[wysig | wysig bron]Die paronigium is die sagteweefselgrens rondom die nael,[14] en paronigia is 'n infeksie van hierdie area. Die paronigium is die vel wat aan die kante van die naelplaat oorvleuel, ook bekend as die paronigiale rand. Die paronigium is die plek van hangnaels, ingegroeide naels en velinfeksies soos parynigia.
Hiponigium
[wysig | wysig bron]Die hiponigium is die area van epiteel, veral die verdikte gedeelte, onderliggend aan die vrye rand van die naelplaat.
Funksie
[wysig | wysig bron]
'n Gesonde vingernael het die funksie om die distale falanx, die vingerpunt en die omliggende sagte weefsel teen beserings te beskerm. Dit dien ook om presiese delikate bewegings van die distale syfers te verbeter deur teendruk wat op die pulp van die vinger uitgeoefen word.[15] Die nael tree dan op as 'n teenkrag wanneer die punt van die vinger 'n voorwerp raak, wat daardeur die sensitiwiteit van die vingerpunt verhoog,[16] hoewel die nael self geen senuwee-eindpunte het nie. Laastens funksioneer die nael as gereedskap wat 'n sogenaamde "verlengde presisiegreep" moontlik maak (bv. om 'n splinter in 'n mens se vinger uit te trek), en sekere sny- of skraapaksies.
Naeltoestande
[wysig | wysig bron]Onigopatie en onigose is die algemene termn vir siektes en afwykings van die nael, wat dikels gepaardgaan met velsiektes soos psoriasis.
- Paronigia (naelvliesontsteking), inflammasie van die vel rondom die nael, dikwels as gevolg van bakterieë of naelfungus.
- Leukonigia, wit vlekke wat op die nael verskyn.
Verwysings
[wysig | wysig bron]- ↑ Wang, Bin (2016). "Keratin: Structure, mechanical properties, occurrence in biological organisms, and efforts at bioinspiration" (PDF). Progress in Materials Science. 76: 229–318. doi:10.1016/j.pmatsci.2015.06.001.
- ↑ Onumah, Neh; Scher, Richard K (Mei 2009). "Nail Surgery". eMedicine. Besoek op 10 Maart 2010.
- ↑ Feneis, Heinz (2000). Pocket Atlas of Human Anatomy (4th uitg.). Thieme. pp. 392–95. ISBN 3-13-511204-7.[dooie skakel]
- ↑ "Nail matrix". Biology Online. 2005. Besoek op 10 Maart 2010.
- ↑ D. Schoon, Dougles (2005). Nail Structure and Products Chemistry. Milady. p. 6.
- ↑ D. Schoon, Dougles (2005). Nail Structure and Products Chemistry. Milady. p. 6.
- ↑ Elsevier, Dorland's Illustrated Medical Dictionary, Elsevier, http://dorlands.com.
- ↑ Jordan, Christopher; Mirzabeigi, Edwin (1 April 2000). Atlas of orthopaedic surgical exposures. Thieme. p. 101. ISBN 0-86577-776-4.
- ↑ Wang, Quincy C; Johnson, Brett A (Mei 2001). "Fingertip Injuries". American Family Physician. 63 (10): 1961–6. PMID 11388710. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 Oktober 2008. Besoek op 10 Maart 2010.
- ↑ Cartmill, Matt; Lemelin, Pierre; Schmitt, Daniel (2007). "Primate Gaits and Primate Origins". In Ravosa, Matthew J.; Dagosto, Marian (reds.). Primate Origins: Adaptations and Evolution. pp. 403–35. doi:10.1007/978-0-387-33507-0_12. ISBN 978-0-387-30335-2.
- ↑ Yaemsiri, S.; Hou, N.; Slining, M. M.; He, K. (2010). "Growth rate of human fingernails and toenails in healthy American young adults". Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology (in Engels). 24 (4): 420–423. doi:10.1111/j.1468-3083.2009.03426.x. ISSN 1468-3083. PMID 19744178. S2CID 856692.
- 1 2 Hunter, J. A. A., Savin, J., & Dahl, M. V. (2002). Clinical dermatology. Malden, Mass: Blackwell Science. p. 173. ISBN 0-632-05916-8
- ↑ "A nail-biting encounter with the woman who has the longest fingernails". Guinness World Records. 2019-11-04. Retrieved 2020-11-07.
- ↑ Vreeman, R. C; Carroll, A. E (2007). "Medical myths". BMJ. 335 (7633): 1288–9. doi:10.1136/bmj.39420.420370.25. PMC 2151163. PMID 18156231.
- ↑ "K. A. Walters and G. L. Flynn, Permeability characteristics of the human nail plate, International Journal of Cosmetic Science 5, 231–46 (1983)" (PDF).
- ↑ Monterey County EMS Manual Geargiveer 16 Desember 2008 op Wayback Machine. Chapter XI, Patient assessment.
