Gaan na inhoud

Obligaat

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie

In Westerse klassieke musiek dui obligato (Italiaans; in Afrikaans obligaat, ook in Britse Engels gespel obbligato) gewoonlik 'n musikale party aan wat op een of ander wyse onontbeerlik is vir die uitvoering van 'n musikale werk. Die teenoorgestelde daarvan is die term ad libitum. Die term obligato word meer spesifiek gebruik om aan te dui dat 'n gedeelte van die musiek gespeel moet word presies soos geskryf, of slegs deur die gespesifiseerde instrument, sonder om enige veranderinge of weglatings toe te laat. Die woord is ontleen aan Italiaans ('n byvoeglike naamwoord wat 'verpligtend' beteken; vanuit Latyn obligatus se voltooide deelwoord obligare, 'om te verplig'). Die spelling obligato is nie aanvaarbaar in Britse Engels nie,[1] maar dit word dikwels as 'n alternatiewe spelling in die VSA gebruik.[1] In Afrikaans is die enigste korrekte spelwyse obligaat,[2][3][4] wat as selfstandige naamwoord (óf selfstandig, byvoorbeeld "die obligaat", óf as deel van 'n samestelling, byvoorbeeld "fluitobligaat") of byvoeglike naamwoord (byvoorbeeld "obligate fluit") kan optree.

Dié term kan in ook na 'n begeleidende melodie verwys.[5]

Onafhanklikheid

[wysig | wysig bron]

Obligaat sluit die idee van onafhanklikheid in, soos in CPE Bach se 1780 Vier Orchestersymfonien mit zwölf obligaten Stimmen, waarmee Bach verwys het na die onafhanklike houtblaserpartye wat hy vir die eerste keer gebruik het.[6]

Continuo's

[wysig | wysig bron]

Met verwysing na 'n klawerbordparty in die baroktydperk het obligato 'n baie spesifieke betekenis: Dit beskryf 'n funksionele verandering van 'n basso continuo-party (waarin die speler sélf besluit hoe om die harmonieë onopvallend te vul) na 'n volledig geskrewe party wat ewe belangrik as die hoofmelodieparty is (en wat die speler dus verplig om te speel presies soos aangedui).

Teenstrydige gebruik

[wysig | wysig bron]

'n Latere gebruik het die teenstrydige betekenis van opsioneel, wat aandui dat 'n deel nie verpligtend was nie.[7] 'n Moeilike gedeelte in 'n concerto kan dalk deur die redakteur voorsien word van 'n makliker alternatief genaamd die obligato (maar meer algemeen en korrek genoem 'n ossia); of 'n werk kan 'n rol vir een of meer solo-instrumente hê, gemerk obligato, wat dekoratief eerder as noodsaaklik is – die stuk is andersins volledig en kan sonder die bygevoegde deel uitgevoer word. Die tradisionele term vir so 'n deel is ad libitum, of ad lib., of bloot opsioneel, aangesien ad lib. 'n wye verskeidenheid interpretasies kan hê.

Hedendaagse gebruik

[wysig | wysig bron]

In hedendaagse Westerse kunsmusiek het die term in onbruik verval. Komponiste, musici en gehore beskou die musikale teks as die belangrikste oorweging in besluite oor musikale uitvoering. Gevolglik word elke party nou as obligaat beskou, tensy dit uitdruklik anders in die partituur gespesifiseer word. Die term word nou hoofsaaklik gebruik met verwysing na musiek van die verlede. Dit word egter steeds gebruik in byvoorbeeld 'n orkesstuk waarin 'n instrumentale soloparty moet uitstaan, maar nie só prominent dat dit 'n solokonsert word nie. 'n Goeie voorbeeld is Bloch se Concerto Grosso wat hieronder genoem word. 'n Ander kontemporêre gebruik is dié van Erik Satie in die derde beweging van Embryons desséchés (Afrikaans: uitgedroogde embrios), waar die obligaat bestaan uit ongeveer twintig F-majeur-akkoorde wat fortissimo gespeel word (dit is 'n satirisering van Beethoven se simfoniese styl).

Voorbeelde

[wysig | wysig bron]

Eksplisiete gevalle

[wysig | wysig bron]
  • JS Bach het die orrelobligaat gebruik om in 'n oogopslag die belangrikheid van die orrelparty uit te wys (byvoorbeeld in die kantate Wer sich selbst erhöhet, der soll erniedriget werden, BWV 47 en die kantate Gott ist mein König, BWV 71).
  • Mozart gebruik 'n tjello-obligaat in Don Giovanni in Zerlina se aria "Batti, batti, o bel Masetto".
  • Beethoven se duet vir altviool en tjello, WoO 32, is getiteld mit zwei obligaten Augengläsern (met twee [pare] obligaatbrille) wat blykbaar verwys na die noodsaaklikheid van 'n bril vir sowel Beethoven as sy tjellis tydens die eerste uitvoering.
  • Niels Gade se Vyfde Simfonie (1852) bevat 'n obligate klavierparty.
  • Camille Saint-Saëns se bekende simfoniese gedig Danse Macabre bevat 'n vioolobbligaat.
  • Heinrich Schütz se "Benedicam Dominum in omni tempore" uit sy Symphoniae sacrae I 1629 vir sopraan, tenoor, bas en continuo, met obligate rol vir kornet of viool.
  • John Philip Sousa se mars "The Stars and Stripes Forever" bevat 'n piccolo-obligaat in sy grandioso-gedeelte.
  • Ernest Bloch se 1925 Concerto Grosso no. 1 vir strykorkes met klavierobligaat is 'n neoklassieke komposisie met 20ste-eeuse modale harmonieë.
  • John Cage se Solo with Obbligato Accompaniment of Two Voices in Canon, and Six Short Inventions on the Subject of the Solo (1934, 1958)
  • Malcolm Arnold se A Grand, Grand Ouverture, op. 57 (1956) is 'n 20ste-eeuse parodie van die laat 19de-eeuse konsertouverture, en bevat obligate onderdele vir vier gewere, drie Hoover-stofsuiers (twee staande stofsuiers in B-mol en een horisontal stofsuier met losmaakbare suier in C), en 'n elektriese vloerpoetser in E-mol.
  • Benjamin Britten se 1958 Nocturne vir tenoor, sewe obligate instrumente en strykers, waarin die tenoorsolis begelei word deur een of meer obligate instrumente in elk van die agt bewegings (behalwe die eerste)
  • Hector Berlioz se Harold en Italie bevat 'n uitgebreide rol vir altvioolobligaat.

Implisiete gevalle

[wysig | wysig bron]
  • Trompetobligaat in JS Bach se kantate Jauchzet Gott in allen Landen, BWV 51
  • ’n Horingobligaat tydens Sifare se aria "Lungi da te, mio bene" in WA Mozart se opera Mitridate, re di Ponto (1770)
  • In Mozart se Die Entführung aus dem Serail (1782) is daar 'n fluit-, hobo-, viiool- en tjelloobligaat.
  • In Mozart se La clemenza di Tito (1791) is daar twee arias met klarinetobligate: die bassetklarinetobligaat in "Parto, ma tu ben mio" (gesing deur Sesto) en bassethoringobligaat in "Non piu di fiori" (gesing deur Vitellia).
  • Klavierobligaat in Mozart se konsert-aria "Ch'io mi scordi di te? ... Non temer, amato bene" (K. 505)
  • Klavierobligaat in Rued Langgaard se derde simfonie The Flush of Youth – La Melodia
  • Horingobligaat in die aria "Abscheulicher!/Komm Hoffnung" in Beethoven se opera Fidelio
  • Fagotobligaat in die "Quid sum miser"-gedeelte van Verdi se Requiem
  • 'n Besonder ornate viooloobligaat verskyn in die Benedictus van Ludwig van Beethoven se Missa solemnis.
  • Horingobligaat in Gustav Mahler se Simfonie no. 5.
  • Prominente skryfwerk vir veral obligate fluit is nie ongewoon in Romantiese operas nie, byvoorbeeld in die kadens van die tradisionele weergawe van die waansintoneel in Lucia di Lammermoor (1835).
  • Basklarinetobligaat in die derde beweging van Morton Gould se Latin American Symphonette
  • Klarinetobligaat in Porter Steele se "High Society" (1901), deur Alphonse Picou bygevoeg
  • Klavierobligaat in die derde beweging van Frederik Magle se simfoniese suite Cantabile (2009)

Verwysings

[wysig | wysig bron]
  1. 1 2 Stevenson, A. (red.). 2010. Oxford dictionary of English. Derde uitgawe. Oxford: Oxford University Press, bl. 1223.
  2. ↑ Ottermann, R. & Smit, M. (reds.). 2000. SA music dictionary. Kaapstad: Pharos.
  3. ↑ Taalkommissie van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns. 2017. Afrikaanse woordelys en spelreëls. Elfde uitgawe. Kaapstad: Pharos.
  4. ↑ Du Plessis, M. (red.). Afrikaans-Engels/English Afrikaans Woordeboek Dictionary. Kaapstad: Pharos.
  5. ↑ Louw, P.A. (red.). 2025. "obligaat". Die Woordeboek van die Afrikaanse Taal. Aanlyn weergawe. Stellenbosch: Die Buro van die WAT.
  6. ↑ Sien https://www.bach-digital.de/receive/BachDigitalWork_work_00001763.
  7. ↑ Slonimsky, N. 1989. "Obbligato". Lectionary of Music. New York: McGraw-Hill. ISBN 0-07-058222-X
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Obligaat&oldid=2812306"