Osoon

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Eienskappe

Algemeen

Naam Osoon 
IUSTC-naam trisuurstof
Struktuurformule van
Ozone molecule ball and stick.png
Chemiese formule O3
Molêre massa 48.0 [g/mol]
CAS-nommer 10028-15-6[1]  
Reuk skerp

Fasegedrag

Smeltpunt -193 °C[1]
Kookpunt -112 °C[1]
Digtheid 1,6*lug[1]
Oplosbaarheid 570 mg/L water 20 °C suiwere osoon[1] 
Termodinamies 
ΔfHo 142.7 [kJ/mol][2] 
Henry se konstante 1.17 [mol/L.atm] - 2400[K][3]

Suur-basis eienskappe

pKa

Veiligheid

Flitspunt N/A 
LD50 12,6 dpm, 3 uur (muis)[1]

Tensy anders vermeld is alle data vir standaardtemperatuur en -druk toestande.

Vrywaring en verwysings

Osoon (O3) is 'n reaktiewe allotroop van suurstof. 'n Osoonmolekuul is 'n polêre molekuul wat uit drie kovalentgebonde suurstofatome bestaan. Dit is 'n irriterende, giftige gas met 'n ligteblou kleur teen standaardtemperatuur en -druk. Dit word 'n donkerblou vloeistof onder -112 °C en 'n donkerblou vastestof onder -193 °C.

Atmosfeer[wysig | wysig bron]

Osoon kom in die osoonlaag in die boonste gedeelte van die stratosfeer van die aarde voor, wat laasgenoemde se natuurlike beskerming teen die son se ultravioletstraling (hoë energiestraling) is. Osoon in die stratosfeer is dus "goeie osoon" wat die son se ultravioletstraling absorbeer en sodoende die mense, diere en plante teen die hoë energiestraling beskerm. Die vorming van ozone in die stratosfeer is 'n fotochemiese proses. Suurstof neem energie op deur absorpsie van 'n foton en dissosieer:

O_2 +h\nu \to O + O

'n Suurstofatoom reageer met 'n suurstof molekuul, maar hierdie reaksie vereis dat 'n derde molekuul M die oorskot aan energie kan wegdra [2]

O_2 + O + M \to O_2 +M^{*}

Die ultraviolette straling van die son en suurstofatome kan osoon ook weer vernietig:

O_3 +h\nu \to O + O_2
O_3 + O \to 2O_2
Die osoongat bo Antarktika

'n Ewewigskonsentrasie van osoon sal so vorm, veral omdat die vernietiging niet baie vinnig verloop nie. Tydens die winter sal egter aan die pole die osoonkonsentrasie terugloop omdat daar lang tyd geen sonlig meer is nie, maar die terugloop is niet baie vinnig nie

Die aanwesigheid van freon uit spuitbusse en koelkaste in die atmosfeer het dit egter verander omdat chlooratome wat ontstaan deur fotodissosiasie van freon as 'n katalisator vir die afbraakproses optree. Dit veroorsaak die osoongat bo die pole.

Een stap is byvoorbeeld:

CFCl_3 +h\nu \to CFCl_2+ Cl
 Cl + O_3 \to ClO + O_2

Bo die pole is die temperatuur soms baie laag (190K) en die yskristalle in die atmosfeer versterk die katalitiese effekte.

Daar word ook osoon in die troposfeer aangetref. Maar anders is die osoon in die osoonlaag, is hierdie "slegte osoon" wat skadelik is vir asemhalende wesens. Die het 'n irriterende effek op die mens se neus, keel en oë, en beskadig longweefsel en plante.

Verwysings[wysig | wysig bron]