Gaan na inhoud

Outomaat

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Pinocchio- outomaat

'n Outomaat is 'n masjien, of beheermeganisme wat ontwerp is om relatief op sy eie, outomaties 'n reeks bewerkings of stappe te volg, of op voorafbepaalde instruksies te reageer.[1] Sommige outomate, soos klokslaners in meganiese horlosies en meganiese robotte, is ontwerp om die illusie te gee dat hulle uit eie krag of eie wil werk. Die term word al lank geassosieer met outomatiese poppe wat soos bewegende mense of diere lyk, gebou om mense te beïndruk en te vermaak.

Animatronika is 'n tipe outomate met elektronika, wat dikwels gebruik word vir die uitbeelding van karakters of wesens in films en in temapark-aantreklikhede.

Etimologie

[wysig | wysig bron]

Die woord automaton is die latinisering van die Antieke Griekse automaton, wat beteken "handel uit eie wil". Dit is die eerste keer deur Homerus gebruik om 'n outomatiese deur te beskryf.[2] Dit word meer dikwels gebruik om nie-elektroniese bewegende masjiene te beskryf, veral dié wat gemaak is om menslike of dierlike aksies na te boots, soos die slagmeganismes op ou, openbare horlosies, of die geanimeerde koekoekfiguur op 'n koekoekhorlosie.

Geskiedenis

[wysig | wysig bron]

Antieke geskiedenis

[wysig | wysig bron]
Die boek Oor outomate deur Held van Alexandrië (1589)

Daar is vele voorbeelde van outomate in die Griekse mitologie: Hephaestos het outomate vir sy werkswinkel geskep;[3] Talos was 'n kunsmatige man van brons; Koning Alkinous van die Phaiaken het goue en silwer waghonde in diens geneem. Volgens Aristoteles het Daedalus kwiksilwer gebruik om sy houtbeeld van Afrodite te laat beweeg.[4][5]

Die Antikythera-meganisme van c. 200–80 v.C. is ontwerp om die posisies van hemelliggame te bereken.

Ons weet dat komplekse meganiese toestelle in Hellenistiese Griekeland bestaan het, hoewel die enigste oorblywende voorbeeld die Antikythera-meganisme is, die vroegste bekende analoog rekenaar.[6] Daar word geglo dat die uurwerk oorspronklik van Rhodos afkomstig is, waar daar blykbaar 'n tradisie van meganiese ingenieurswese was. Dié eiland was bekend vir sy outomate.

Middeleeuse outomate outomate

[wysig | wysig bron]

Die vervaardigingstradisie van outomate het in die Griekse wêreld tot ver in die Middeleeue voortgeduur. Tydens sy besoek aan Konstantinopel in 949 het ambassadeur Liutprand van Cremona outomate in keiser Theophilos se paleis beskryf, insluitend leeus van brons wat die met hul sterte op die grond slaan en brul, en 'n troon wat vanself van die grond af oprys.

Teen die middel van die 8ste eeu is die eerste bekende windaangedrewe outomate gebou: "standbeelde wat met die wind oor die koepels van die vier poorte en die paleiskompleks van die Ronde Stad van Bagdad gedraai het". In 827 het die Abbasidiese kalief al-Ma'mun 'n silwer en goue boom in sy paleis in Bagdad gehad wat die kenmerke van 'n outomatiese masjien gehad het met metaalvoëls wat outomaties op die swaaiende takke van hierdie boom gesing het.[7] In die 9de eeu het die Banū Mūsā -broers 'n programmeerbare outomatiese fluitspeler uitgevind en wat hulle in hul Boek van Vindingryke Toestelle beskryf het.[8]

'n Outomaat in 'n Switserse Museum
'n Outomaat wat 'n brief skryf

Al-Jazari het in 1206 komplekse humanoïde outomate in die Boek van Kennis van Vernuftige Meganiese Toestelle beskryf, onder andere masjiene wat hy self ontwerp en gebou het.[9] Hy het 'n boot-outomaat gebou met vier outomatiese musikante wat op 'n meer gedryf het om gaste by koninklike partytjies te vermaak. Sy meganisme het 'n programmeerbare trommasjien met penne (nokke) gehad wat teen klein hefbome stamp en so die perkussie speel. Die tromspeler kon verskillende ritmes en trompatrone speel wanneer die penne rondgeskuif is.[10]

Al-Jazari het ook 'n handewasoutomaat gebou wat die eerste spoelmeganisme gebruik het wat nou in moderne toilette gebruik word. Dit het 'n vroulike outomaat bevat wat langs 'n wasbak vol water gestaan het, wanneer die gebruiker die hefboom trek, dreineer die water en die outomaat vul die wasbak weer.[11] Sy "pou-fontein" was nog 'n meer gesofistikeerde handewastoestel met humanoïde outomate as bediendes wat seep en handdoeke aanbied.[12]

Renaissance en vroeë moderne tyd

[wysig | wysig bron]
'n Koekoekhorlosie met 'n ingeboude outomaat van 'n koekoek wat sy vlerke klap en sy bek oopmaak in pas met die geluide van die koekoekroep om die aantal ure op die analoog wyserplaat aan te dui.

Die Renaissance het 'n aansienlike herlewing van belangstelling in outomate beleef. Antieke Griekse verhandelinge is geredigeer en in Latyn en Italiaans vertaal. Hidrouliese en pneumatiese outomate soos die wat in die geskiedenis beskryf is, is geskep.

Klokluiende Dood op Praagse astronomiese klok

Alhoewel horlosies funksioneel was, is sommige vroeë horlosies ook dikwels ontwerp as nuwighede en skouspelagtige items wat kenmerke van outomate geïntegreer het. Baie groot en komplekse horlosies met outomatiese figure is as openbare skouspelagtige items in Europese stadsentrums gebou. Een van die vroegste van hierdie groot horlosies was die Straatsburgse astronomiese horlosie uit die14de eeu. Dit het 'n astronomiese kalender bevat, asook outomate wat diere, heiliges en die lewe van Christus uitbeeld. Die meganiese haan van die Straatsburgse horlosie was aktief van 1352 tot 1789.[13][14] Die horlosie werk nog steeds vandag, maar het verskeie restourasies ondergaan.

Die Praagse astronomiese horlosie is soortgelyk, is in 1410 gebou en geanimeerde figure is vanaf die 17de eeu bygevoeg.[15] Talle ander uurwerkoutomate is in die 16de eeu gebou, hoofsaaklik deur die goudsmede van die Vrye Keiserlike Stede van Sentraal-Europa. Sommige van hierdie toestelle het 'n tuiste gevind in die "Wonderkamers" van die adelike howe van Europa.

In 1770 het Wolfgang von Kempelen 'n skaakoutomaat genaamd die Turk gebou en dit is in die howe van Europa vertoon onder die bewering dat dit outomaties kon skaak speel.[16] Die Turk het Benjamin Franklin in 'n skaakspel geklop toe Franklin ambassadeur in Frankryk was.[16] Die Turk was inderwaarheid deur 'n versteekte menslike operateur beheer, en was dus in daardie opsig nie 'n ware outomaat nie.

In 1801 het Joseph Jacquard sy weef-outomaat gebou wat met ponskaarte beheer is. Dit het die weef van komplekse patrone in die materiaal baie vergemaklik.

Outomate, veral horlosies en klokke, was gewild in China gedurende die 18de en 19de eeue, en vele items is vir die Chinese mark vervaardig.

Moderne-era outomate

[wysig | wysig bron]

Die bekende towenaar Jean-Eugène Robert-Houdin (1805–1871) was bekend vir die skep van outomate vir sy teatervertonings.[17] Outomate wat volgens 'n stel voorafbepaalde instruksies opgetree het, was gedurende hierdie tyd gewild onder towenaars.[16]

Abstrakte outomaat teorie het in die middel van die 20ste eeu met spesifieke-staat outomate begin.[18] Dit vind toepassing in takke van formele en natuurwetenskap, insluitend rekenaarwetenskap, fisika, biologie, sowel as taalkunde .

Moderne outomate sit die tradisie van die vroeë en Renaissance outomate voort, met 'n fokus op kuns, eerder as tegnologiese gesofistikeerdheid. Voorbeelde van kontemporêre outomate is die werke van Cabaret Mechanical Theatre in die Verenigde Koninkryk, Thomas Kuntz, Arthur Ganson, Joe Jones en Le Défenseur du Temps deur die Franse kunstenaar Jacques Monestier.[19]

Sien ook

[wysig | wysig bron]

Verwysings

[wysig | wysig bron]
  1. ↑ "Definition of AUTOMATON". www.merriam-webster.com (in Engels). 4 Januarie 2024. Besoek op 25 Januarie 2024.
  2. ↑ Homerus, Ilias, 5.749
  3. ↑ Homerus, Ilias 18.371 –376 [{{{1}}} Geargiveer] op Wayback Machine
  4. ↑ Aristotle (1907). "Chapter 3". De Anima. Cambridge University Press.
  5. ↑ "A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, Daedalus". Geargiveer vanaf die oorspronklike op 8 November 2022. Besoek op 8 November 2022.
  6. ↑ Harry Henderson (1 Januarie 2009). Encyclopedia of Computer Science and Technology. Infobase Publishing. p. 13. ISBN 978-1-4381-1003-5. Besoek op 28 Mei 2013. The earliest known analog computing device is the Antikythera mechanism.
  7. ↑ Le Strange, Guy (1922). Baghdad during the Abbasid Caliphate: from contemporary Arabic and Persian sources (2nd uitg.). Oxford: Clarendon Press. p. 256.
  8. ↑ Koetsier, Teun (2001). "On the prehistory of programmable machines: musical automata, looms, calculators". Mechanism and Machine Theory. 36 (5). Elsevier: 589–603. doi:10.1016/S0094-114X(01)00005-2.
  9. ↑ Balafrej, Lamia (2022). "Automated Slaves, Ambivalent Images, and Noneffective Machines in al-Jazari's Compendium of the Mechanical Arts, 1206". 21: Inquiries into Art, History, and the Visual. 3 (4): 737–774. doi:10.11588/xxi.2022.4.91685. ISSN 2701-1569.Nadarajan, Gunalan (November 2008). "Islamic Automation: Al-Jazari's Book of Knowledge of Ingenious Mechanical Devices".
  10. ↑ "A 13th Century Programmable Robot". shef.ac.uk. University of Sheffield. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 29 Junie 2007.
  11. ↑ Rosheim, Mark E. (1994), Robot Evolution: The Development of Anthrobotics, Wiley-IEEE, pp. 9–10, ISBN 0-471-02622-0, https://archive.org/details/robotevolutionde0000rosh/page/9 also at Internet Archive
  12. ↑ Rosheim, Mark E. (1994), Robot Evolution: The Development of Anthrobotics, Wiley-IEEE, ISBN 0-471-02622-0, https://archive.org/details/robotevolutionde0000rosh/page/9 also at Internet Archive
  13. ↑ Ungerer (1921). "L'Horloge Astronomique de la Cathedrale de Strasbourg". L'Astronomie. 35: 89–102. Bibcode:1921LAstr..35...89U.
  14. ↑ Ungerer, Alfred; La Redaction (1921). "1921LAstr..35...89U Page 91". L'Astronomie. 35: 89. Bibcode:1921LAstr..35...89U. Besoek op 19 Februarie 2024.[dooie skakel]
  15. ↑ "The Real History of Animatronics". Rogers Studios. Besoek op 4 Augustus 2014.
  16. 1 2 3 Randi, James (1992). Conjuring. New York: St. Martin's Press. ISBN 0-312-08634-2. OCLC 26162991.
  17. ↑ Copperfield, David; Wiseman, Richard; Britland, David (2021). David Copperfield's history of magic. New York, NY. ISBN 978-1-9821-1291-2. OCLC 1236259508.{{cite book}}: AS1-onderhoud: plek sonder uitgewer (link)
  18. ↑ Mahoney, Michael S. "The Structures of Computation and the Mathematical Structure of Nature". The Rutherford Journal. Besoek op 7 Junie 2020.
  19. ↑ "Artomic Automata". artomic.com. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 Maart 2010. Besoek op 25 April 2008.

Eksterne skakels

[wysig | wysig bron]
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Outomaat&oldid=2903725"