Partiese Ryk

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Partiese Ryk
Vergina Sun - Golden Larnax.png
247 v.C. – 224 n.C.

Ligging of Persië
Die Partiese Ryk (groen) op sy grootste
Hoofstad Ctesiphon,[1] Ecbatana, Hecatompylos, Susa, Mithradatkirt, Asaak
Taal/Tale Parties, Persies, Aramees (lingua franca),[2][3] Akkadies,[1] Grieks (amptelik)[3]
Regering Monargie
Koning
 - 247–211 v.C. Arsaces I (eerste)
 - 208–224 n.C. Artabanus V (laaste)
Historiese tydperk Mesopotamië
 - Gevestig 247 v.C.
 - Stigting 247 v.C.
 - Ontbind 224 n.C.

Die Partiese Ryk (247 v.C.–224 n.C., ook bekend as die Arsasidiese Ryk) was ’n groot politieke en kulturele mag in Antieke Iran.[4] Laasgenoemde naam is afgelei van Arsases I van Partië,[4] wat die ryk in die middel 3de eeu v.C. gestig het toe hy die streek Partië in Noordoos-Iran verower het. Dié was toe ’n provinsie van die Seleukidiese Ryk wat gerebelleer het.

Geskiedenis[wysig | wysig bron]

Mithridates I van Partië (omstreeks 171–138 v.C.) het die ryk uitgebrei deur Medië en Mesopotamië van die Seleukidiese Ryk af te neem. Op sy hoogtepunt het die Partiese Ryk gestrek van die gebied noord van die Eufraat, in wat nou Sentraaloos-Turkye is, tot Oos-Iran. Die ryk, wat aan die Syroete tussen die Romeinse Ryk en die Middellandse See gelê het, het ’n groot handelsentrum geword.

Die Parte het die kuns, argitektuur en geloof van die Perse, Grieke en ander streekkulture aangeneem. Die Arsasidiese heersers het die titel "koning van konings" gehad as deel van hul aanspraak as erfgename van die Achaemenidiese Ryk. Die magsetel het geskuif van Nisa na Ctesiphon aan die Tigris (suid van die hedendaagse Bagdad in Irak), hoewel ander stede ook as hoofstede gedien het.

Toe die Partiërs weswaarts uitbrei, het hulle gebots met die Armeniërs en eindelik die laat Romeinse Republiek. Rome en Partië het met mekaar meegeding om die konings van Armenië te onderwerp. Die Parte het die Romeine in 53 v.C. verslaan en in 40–39 v.C. het Partiese magte die hele Levant behalwe Tirus van die Romeine afgeneem. Marcus Antonius het ’n teenaanval op Partië geloods, hoewel sy suksesse oor die algemeen in sy afwesigheid behaal is onder die aanvoering van sy luitenant Ventidius. Verskeie Romeinse keisers of hul generaals het Mesopotamië ook in die volgende paar eeue binnegeval.

Gereelde burgeroorloë tussen aanspraakmakers op die Partiese troon het gevaarliker blyk te wees as buitelandse invalle. Die Partiese mag het afgeneem nadat Ardashir I, die heerser van Estakhr, in opstand gekom het teen die Arsasiders en hul laaste heerser, Artabanus V, in 224 v.C. vermoor het. Ardashir het die Sassanidiese Ryk gestig wat oor Iran en ’n groot deel van die Nabye-Ooste geheers het tot met die Moslemse verowerings van die 7de eeu n.C., hoewel die Arsasidiese dinastie in kleiner streke voortgeleef het.

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. 1,0 1,1 Fattah, Hala Mundhir (2009). A Brief History Of Iraq. Infobase Publishing. p. 46. ISBN 978-0-8160-5767-2. 
  2. Chyet, Michael L. (1997). Humanism, Culture, and Language in the Near East: Studies in Honor of Georg Krotkoff. Eisenbrauns. p. 284. ISBN 978-1-57506-020-0. 
  3. 3,0 3,1 Green 1992, p. 45
  4. 4,0 4,1 Brosius, Maria (2006), The Persians: An Introduction, Londen & New York: Routledge, ISBN 0-415-32089-5