Gaan na inhoud

Post-skaarste ekonomie

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
KI-gegenereerde illustrasie van die post-skaarste ekonomie.

Post-skaarsheid is 'n teoretiese ekonomiese situasie waarin die meeste goedere in groot oorvloed met minimale menslike arbeid geproduseer kan word, sodat hulle baie goedkoop of selfs vrylik vir almal beskikbaar word.[1][2] Post-skaarsheid beteken nie dat skaarste vir alle goedere en dienste uitgeskakel is nie. In plaas daarvan beteken dit dat alle mense maklik hul basiese oorlewingsbehoeftes kan bevredig, tesame met 'n beduidende deel van hul begeertes vir goedere en dienste.[3] Skrywers oor die onderwerp beklemtoon dikwels dat sommige kommoditeite skaars sal bly in 'n post-skaarsheidsamelewing.[4][5][6][7]

Modelle

[wysig | wysig bron]

Spekulatiewe tegnologie

[wysig | wysig bron]

Futuriste wat van "post-skaarste" praat, stel ekonomieë voor gebaseer op vooruitgang in outomatiese vervaardigingstegnologieë,[4] wat dikwels die idee van selfrepliserende masjiene insluit, die aanvaarding van arbeidsverdeling[8] wat in teorie byna alle goedere in oorvloed kan produseer, gegewe voldoende grondstowwe en energie.

Meer spekulatiewe vorme van nanotegnologie soos molekulêre samestellers of nanofabrieke, wat tans nie bestaan nie, verhoog die moontlikheid van toestelle wat outomaties enige gespesifiseerde goedere kan vervaardig met die korrekte instruksies en die nodige grondstowwe en energie,[9] en baie nanotegnologie-entoesiaste het voorgestel dat dit 'n wêreld sonder skaarste sal inlui.[10][11]

In die nabye toekoms word die toenemende outomatisering van fisiese arbeid met behulp van robotte dikwels bespreek as 'n manier om 'n ekonomie na skaarste te skep.[12][13]

Toenemend veelsydige vorme van vinnige prototiperingsmasjiene, en 'n hipotetiese selfrepliserende weergawe van so 'n masjien bekend as 'n RepRap, is ook voorspel om te help om die oorvloed goedere te skep wat nodig is vir 'n post-skaarste ekonomie.[14] Voorstanders van selfrepliserende masjiene soos Adrian Bowyer, die skepper van die RepRap-projek, voer aan dat sodra 'n selfrepliserende masjien ontwerp is, aangesien enigiemand wat een besit meer kopieë kan maak om te verkoop (en ook vry sal wees om 'n laer prys as ander verkopers te vra), markmededinging natuurlik die koste van sulke masjiene tot die absolute minimum sal dryf wat nodig is om 'n wins te maak,[15][16] in hierdie geval net bo die koste van die fisiese materiale en energie wat as inset in die masjien gevoer moet word, en dieselfde moet geld vir enige ander goedere wat die masjien kan bou.

Selfs met volledig outomatiese produksie, sal beperkings op die aantal goedere wat geproduseer word, voortspruit uit die beskikbaarheid van grondstowwe en energie, sowel as ekologiese skade wat verband hou met vervaardigingstegnologieë.[4] Voorstanders van tegnologiese oorvloed argumenteer dikwels vir meer uitgebreide gebruik van hernubare energie en groter herwinning om toekomstige dalings in die beskikbaarheid van energie en grondstowwe te voorkom, en ekologiese skade te verminder.[4] Sonenergie in die besonder word dikwels beklemtoon, aangesien die koste van sonpanele aanhou daal[4] (en baie meer kan daal met outomatiese produksie deur selfrepliserende masjiene), en voorstanders wys daarop dat die totale sonkrag wat jaarliks die aarde se oppervlak tref, ons beskawing se huidige jaarlikse kragverbruik met 'n faktor van duisende oorskry.[17][18]

Voorstanders voer ook aan dat die beskikbare energie en grondstowwe aansienlik uitgebrei kan word deur na hulpbronne buite die Aarde te kyk. Byvoorbeeld, asteroïde-ontginning word soms bespreek as 'n manier om die skaarste vir baie bruikbare metale soos nikkel aansienlik te verminder.[19] Terwyl vroeë asteroïde-ontginning bemande missies kon behels, hoop voorstanders dat die mensdom uiteindelik outomatiese ontginning deur selfrepliese masjiene kan laat doen.[19][20] As dit gedoen word, sou die enigste kapitaaluitgawe 'n enkele selfrepliese eenheid wees (hetsy roboties of nanotegnologies). Die eenheid kan dan sonder verdere koste repliseer, slegs beperk deur die beskikbare grondstowwe wat nodig is om meer te bou.[20]

Sosiaal

[wysig | wysig bron]

'n Verslag van die World Future Society het gekyk na hoe kapitalisme histories voordeel trek uit skaarste. Toenemende hulpbronskaarste lei tot 'n toename en fluktuasie van pryse, wat vooruitgang in tegnologie dryf vir meer doeltreffende gebruik van hulpbronne sodat koste aansienlik verminder sal word, amper tot nul. Hulle beweer dus dat die wêreld na 'n toename in skaarste van nou af 'n post-skaarste-era tussen 2050 en 2075 sal betree.[21]

Murray Bookchin se 1971-essayversameling Post-Scarcity Anarchism beskryf 'n ekonomie gebaseer op sosiale ekologie, libertariese munisipalisme en 'n oorvloed van fundamentele hulpbronne, en voer aan dat post-industriële samelewings die potensiaal het om ontwikkel te word tot post-skaarste samelewings. Sodanige ontwikkeling sou "die vervulling van die sosiale en kulturele potensiaal wat latent in 'n tegnologie van oorvloed lê, moontlik maak".[22]

Bookchin beweer dat die uitgebreide produksie wat moontlik gemaak is deur die tegnologiese vooruitgang van die twintigste eeu, in die nastrewing van markwins en ten koste van die behoeftes van mense en van ekologiese volhoubaarheid was. Die ophoping van kapitaal kan nie meer as 'n voorvereiste vir bevryding beskou word nie, en die idee dat obstruksies soos die staat, sosiale hiërargie en voorhoede-politieke partye nodig is in die stryd om vryheid van die werkersklasse, kan as 'n mite verdryf word.[23]

Marxisme

[wysig | wysig bron]

Karl Marx het in 'n gedeelte van sy Grundrisse wat bekend geword het as die "Fragment oor Masjiene",[24][25] aangevoer dat die oorgang na 'n post-kapitalistiese samelewing gekombineer met vooruitgang in outomatisering beduidende vermindering in arbeid wat nodig is om noodsaaklike goedere te produseer, moontlik sou maak, en uiteindelik 'n punt sou bereik waar alle mense beduidende hoeveelhede vrye tyd sou hê om wetenskap, die kunste en kreatiewe aktiwiteite na te streef; 'n toestand wat sommige kommentators later as "post-skaarste" bestempel het.[26] Marx het aangevoer dat kapitalisme – die dinamiek van ekonomiese groei gebaseer op kapitaalakkumulasie – afhang van die uitbuiting van die surplusarbeid van werkers, maar 'n post-kapitalistiese samelewing sou die volgende moontlik maak:

"Die vrye ontwikkeling van individualiteite, en dus nie die vermindering van noodsaaklike arbeidstyd om surplusarbeid te postuleer nie, maar eerder die algemene vermindering van die noodsaaklike arbeid van die samelewing tot 'n minimum, wat dan ooreenstem met die artistieke, wetenskaplike ens. ontwikkeling van die individue in die tyd wat vrygestel is, en met die middele wat vir hulle almal geskep is."[27]

Marx se konsep van 'n post-kapitalistiese kommunistiese samelewing behels die vrye verspreiding van goedere wat moontlik gemaak word deur die oorvloed wat deur outomatisering verskaf word.[28] Daar word gepostuleer dat die volledig ontwikkelde kommunistiese ekonomiese stelsel ontwikkel het uit 'n voorafgaande sosialistiese stelsel. Marx het die siening gehuldig dat sosialisme – 'n stelsel gebaseer op sosiale eienaarskap van die produksiemiddele – vordering in die rigting van die ontwikkeling van volledig ontwikkelde kommunisme moontlik sou maak deur produktiewe tegnologie verder te bevorder. Onder sosialisme, met sy toenemende vlakke van outomatisering, sou 'n toenemende proporsie goedere vrylik versprei word.[29]

Marx het nie geglo in die uitskakeling van die meeste fisiese arbeid deur tegnologiese vooruitgang alleen in 'n kapitalistiese samelewing nie, omdat hy geglo het dat kapitalisme sekere tendense bevat wat toenemende outomatisering teengewerk het en verhoed het dat dit verder as 'n beperkte punt ontwikkel, sodat handmatige industriële arbeid nie uitgeskakel kon word tot die omverwerping van kapitalisme nie.[30] Sommige kommentators oor Marx het aangevoer dat hy ten tyde van die skryf van die Grundrisse gedink het dat die ineenstorting van kapitalisme as gevolg van toenemende outomatisering onvermydelik was ten spyte van hierdie teenneigings, maar dat hy teen die tyd van sy hoofwerk Kapitaal: Kritiek van die Politieke Ekonomie hierdie siening laat vaar het en tot die oortuiging gekom het dat kapitalisme homself voortdurend kon hernu tensy dit omvergewerp word.[31][32][33]

Surplus-ekonomie

[wysig | wysig bron]

Surplus-ekonomie is 'n heterodokse ekonomiese teorie wat fokus op die implikasies van ekonomiese surplus – produksie bo en behalwe noodsaaklike behoeftes – en die rol daarvan in die vorming van moderne ruilekonomieë. In teenstelling met die ortodokse ekonomiese fokus op skaarste, voer surplus-ekonomie aan dat die werklike ekonomiese uitdaging die bestuur van die gevolge van oorvloed is, insluitend ongelykheid, verbruik en motivering. Die teorie stel voor dat moderne kapitalisme nie funksioneer om skaars hulpbronne doeltreffend toe te ken nie, maar om surplus te absorbeer en te vernietig deur middel van produksie- en ruilpatrone.

Fiksie

[wysig | wysig bron]

Literatuur

[wysig | wysig bron]
  • Die 1954-novelle Die Midas-plaag deur Frederik Pohl beskryf 'n wêreld van goedkoop energie, waarin robotte die kommoditeite wat die mensdom geniet, oorproduseer. Die laerklas "armes" moet hul lewens in paniekerige verbruik deurbring en probeer om tred te hou met die robotte se buitensporige produksie, terwyl die hoërklas "rykes" lewens van eenvoud kan lei.
  • A for Anything deur Damon Knight, 'n roman uit 1961. In die nabye toekoms vind 'n wetenskaplike die "Gismo" uit, 'n toestel wat enigiets, selfs 'n ander Gismo, kan dupliseer en stuur pare daarvan na verskeie mense regoor die wêreld. Die beskawing stort amper onmiddellik in duie. Aangesien alle materiële voorwerpe in wese vry geword het, is die enigste kommoditeit van waarde menslike arbeid, en die outeur stel voor dat 'n slawe-ekonomie (van submense wat deur Gismo's gekopieer word en deur feodale here beheer word) die onvermydelike gevolg sou wees.
  • Die Mars-trilogie deur Kim Stanley Robinson karteer die terravorming van Mars as 'n menslike kolonie en die vestiging van 'n post-skaarsheid-samelewing.[34]
  • Beyond This Horizon, 'n novelle deur Robert Heinlein uit 1942.
  • Die Kultuur-romans deur Iain M. Banks fokus op 'n post-skaarsheid-ekonomie[34][35][36] waar tegnologie so gevorderd is dat alle produksie outomaties is,[37] en daar geen nut is vir geld of eiendom nie (behalwe persoonlike besittings met sentimentele waarde).[38] Mense in die Kultuur is vry om hul eie belange na te streef in 'n oop en sosiaal-permissiewe samelewing.
  • Die samelewing wat in die Kultuur-romans uitgebeeld word, is deur sommige kommentators beskryf as "kommunisties-blok"[39] of "anargo-kommunisties".[40] Banks se goeie vriend en mede-wetenskapfiksieskrywer Ken MacLeod het gesê dat The Culture gesien kan word as 'n verwesenliking van Marx se kommunisme, maar voeg by dat "hoe vriendelik hy ook al teenoor die radikale linkses was, Iain min belangstelling gehad het om die langtermyn-moontlikheid van utopie met radikale politiek in die hier en nou te verbind. Soos hy dit gesien het, was dit belangrik om die utopiese moontlikheid oop te hou deur tegnologiese vooruitgang, veral ruimte-ontwikkeling, voort te sit, en intussen om enige beleide en politiek in die werklike wêreld te ondersteun wat rasioneel en menslik was."[41]
  • The Rapture of the Nerds deur Cory Doctorow en Charles Stross speel af in 'n post-skaarste samelewing en behels "ontwrigtende" tegnologie.[34] Die titel is 'n neerhalende term vir die tegnologiese singulariteit wat deur SF-skrywer Ken MacLeod geskep is.
  • Con Blomberg se 1959-kortverhaal Sales Talk beeld 'n post-skaarste-samelewing uit waarin die samelewing verbruik aanspoor om die las van oorproduksie te verminder. Om produksie verder te verminder, word virtuele realiteit gebruik om mense se behoeftes om te skep te vervul.[42]
  • Cory Doctorow se roman Walkaway bied 'n moderne benadering tot die idee van post-skaarste. Met die koms van 3D-drukwerk – en veral die vermoë om dit te gebruik om selfs beter vervaardigers te vervaardig – en met masjiene wat afval of weggooimateriaal kan soek en herverwerk, het die protagoniste nie meer 'n gewone samelewing nodig vir die basiese lewensbenodigdhede nie, soos kos, klere en skuiling.[43][44]

Televisie en film

[wysig | wysig bron]

Die 24ste-eeuse menslike samelewing wat uitgebeeld word in die televisiereekse Star Trek: The Original Series, Star Trek: The Next Generation, Star Trek: Deep Space Nine, Star Trek: Voyager en Star Trek: Enterprise, is 'n post-skaarste-samelewing wat teweeggebring is deur die uitvinding van die "replikator", 'n masjien wat energie onmiddellik in materie omskakel.[45] In die rolprent Star Trek: First Contact beweer Kaptein Jean-Luc Picard: "Die verkryging van rykdom is nie meer die dryfkrag van ons lewens nie. Ons werk om onsself en die res van die mensdom te verbeter."[46] In hierdie sterrestelsel (ten minste die Verenigde Federasie van Planete) was geld teen die 22ste eeu op Aarde verouderd (alhoewel dit steeds bestaan het met verwysing na ander spesies in die Star Trek-heelal, veral die Ferengi).

Sien ook

[wysig | wysig bron]

Verwysings

[wysig | wysig bron]
  1. ↑ Sadler, Philip (2010), Sustainable Growth in a Post-carcity World: Consumption, Demand, and the Poverty Penalty, Surrey, England: Gower Applied Business Research, p. 7, ISBN 978-0-566-09158-2, https://books.google.com/books?id=1PFD5zdZKyYC&pg=PA7
  2. ↑ Robert Chernomas. (1984). "Keynes on Post-Scarcity Society." In: Journal of Economic Issues, 18(4).
  3. ↑ Burnham, Karen (22 Junie 2015), Space: A Playground for Postcapitalist Posthumans, Strange Horizons, http://www.strangehorizons.com/2015/20150622/1burnham-a.shtml, besoek op 14 November 2015, "Met post-skaarste-ekonomie praat ons oor die algemeen van 'n stelsel waar al die hulpbronne wat nodig is om die basiese behoeftes (en 'n goeie deel van die begeertes) van die bevolking te vervul, beskikbaar is."[dooie skakel]
  4. 1 2 3 4 5 Frase, Peter (Winter 2012). "Four Futures". Jacobin. No. 5. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 17 November 2015.
  5. ↑ Sadler, Philip (2010). Sustainable Growth in a Post-Scarcity World: Consumption, Demand, and the Poverty Penalty. Surrey, England: Gower Applied Business Research. p. 57. ISBN 978-0-566-09158-2.
  6. ↑ Das, Abhimanyu; Anders, Charlie Jane (30 September 2014). "Post-Scarcity Societies (That Still Have Scarcity)". io9. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 17 November 2015. Besoek op 14 November 2015.
  7. ↑ (Drexler 1986), See the first paragraph of the section "The Positive-Sum Society" (geargiveer 20 Desember 2011) in Chapter 6.
  8. ↑ (Peters, Marginson & Murphy 2009), pp. 11
  9. ↑ (Drexler 1986)
  10. ↑ Sparrow, Rob (2007), "Negotiating the nanodivides", in Hodge, Graeme A.; Bowman, Diana; Ludlow, Karinne, New Global Frontiers in Regulation: The Age of Nanotechnology, Cheltenham, England: Edward Elgar Publishing Limited, p. 98, ISBN 978-1-84720-518-6, https://books.google.com/books?id=wtzAFmbTzy4C&pg=PA87
  11. ↑ Barfield, Thomas (2 September 2010), Get ready for a world of nanotechnology, Guardian US, https://www.theguardian.com/commentisfree/2010/sep/02/nanotechnology-world-technological-leap, besoek op 12 Desember 2016
  12. ↑ Wohlsen, Marcus (8 Augustus 2014), "When Robots Take All the Work, What'll Be Left for Us to Do?", Wired, https://www.wired.com/2014/08/when-robots-take-all-the-work-whatll-be-left-for-us-to-do/, besoek op 11 Maart 2017
  13. ↑ Merchant, Brian (18 Maart 2015), Fully automated luxury communism, Guardian US, https://www.theguardian.com/sustainable-business/2015/mar/18/fully-automated-luxury-communism-robots-employment, besoek op 12 Desember 2016
  14. ↑ (Peters, Marginson & Murphy 2009), pp. 75–76
  15. ↑ Gordon, Stephen; Bowyer, Adrian (22 April 2005). "An Interview With Dr. Adrian Bowyer". Geargiveer vanaf die oorspronklike op 17 November 2015. Besoek op 11 November 2015.
  16. ↑ Biever, Celeste (18 Maart 2005), 3D printer to churn out copies of itself, New Scientist, https://www.newscientist.com/article/dn7165-3d-printer-to-churn-out-copies-of-itself/, besoek op 8 September 2017
  17. ↑ Diamandis, Peter H. (2012), Abundance: The Future is Better Than You Think, New York, New York: Free Press, p. 6, ISBN 978-1-4516-1421-3, https://books.google.com/books?id=lCifxlN8ZIoC&pg=PA6
  18. ↑ (Drexler 1986). See the section "The Limits to Resources" Geargiveer 6 Augustus 2020 op Wayback Machine in Chapter 10.
  19. 1 2 Thomson, Iain (24 Januarie 2013), Asteroid mining and a post-scarcity economy, The Register, https://www.theregister.co.uk/2013/01/24/asteroid_mining_economy/, besoek op 8 September 2017
  20. 1 2 (Drexler 1986), See the section "Abundance" in Chapter 6.
  21. ↑ Aguilar-Millan, Stephen; Feeney, Ann; Oberg, Amy; Rudd, Elizabeth (2009). "The Post-Scarcity World of 2050–2075" (PDF). The Futurist. World Future Society.
  22. ↑ Call, Lewis (2002). Postmodern Anarchism. Lexington: Lexington Books. ISBN 0-7391-0522-1.
  23. ↑ "Post-Scarcity Anarchism". AK Press. Besoek op 1 Augustus 2016.
  24. ↑ Barbour, Charles (2012). The Marx Machine: Politics, Polemics, Ideology. Lexington Books. p. 118. ISBN 978-0-7391-1046-1.
  25. ↑ Die afdeling bekend as die "Fragment oor Masjiene" kan aanlyn gelees word. here.
  26. ↑ Jessop, Bob; Wheatley, Russell (1999). Karl Marx's Social and Political Thought, Volume 8. Routledge. p. 9. ISBN 0-415-19330-3. Marx in die Grundrisse praat van 'n tyd wanneer sistematiese outomatisering ontwikkel sal word tot die punt waar direkte menslike arbeidskrag 'n bron van rykdom sal wees. Die voorwaardes sal deur kapitalisme self geskep word. Dit sal 'n era van ware bemeestering van die natuur wees, 'n post-skaarste era, wanneer mense van vervreemdende en ontmenslikende arbeid kan oorskakel na die vrye gebruik van ontspanning in die nastrewing van die wetenskappe en kunste.
  27. ↑ (Marx 1973), pp. 706
  28. ↑ (Wood 1996), bl. 248–249. "Welvaart en verhoogde voorsiening van gratis goedere sou vervreemding in die werkproses verminder en, in kombinasie met (1), die vervreemding van die mens se 'spesie-lewe'. Groter ontspanning sou geleenthede skep vir kreatiewe en artistieke aktiwiteite buite werk."
  29. ↑ (Wood 1996), pp. 248. "In die besonder sou hierdie ekonomie (1) sosiale eienaarskap en beheer van die nywerheid deur die 'geassosieerde produsente' en (2) 'n voldoende hoë vlak van ekonomiese ontwikkeling besit om aansienlike vordering na 'volle kommunisme' moontlik te maak en daardeur 'n kombinasie van die volgende: superwelvaart; verspreiding van 'n toenemende proporsie kommoditeite asof dit vrye goedere is; 'n toename in die proporsie kollektiewe goedere."
  30. ↑ (Marx 1973), pp. 51–52.
  31. ↑ Tomba, Massimiliano (2013). Marx's Temporalities. Koninklijke Brill NV. p. 76. ISBN 978-90-04-23678-3.
  32. ↑ Bellofiore, Riccardo; Starosta, Guido; Thomas, Peter D. (2013). In Marx's Laboratory: Critical Interpretations of the Grundrisse. Koninklijke Brill NV. p. 9. ISBN 978-90-04-23676-9.
  33. ↑ Easterling, Stuart (November–Desember 2003). "Marx's theory of economic crisis". International Socialist Review (32). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 10 November 2015. Besoek op 11 November 2015.
  34. 1 2 3 Walter, Damien (11 Oktober 2012), Dear Ed Miliband … seek your future in post-scarcity SF, Guardian US, https://www.theguardian.com/books/2012/oct/11/ed-miliband-post-scarcity-sf
  35. ↑ Banks, Iain M. (1987). Consider Phlebas. Orbit. ISBN 978-0316005388. Hy kon nie glo dat die gewone mense in die Kultuur werklik die oorlog wou hê nie, ongeag hoe hulle gestem het. Hulle het hul kommunistiese Utopie gehad. Hulle was sag en bederf en toegeeflik, en die Kontak-afdeling se evangeliese materialisme het hul gewete van goeie werke voorsien. Wat meer kon hulle begeer?
  36. ↑ Parsons, Michael; Banks, Iain M. (16 November 2012), Interview: Iain M Banks talks 'The Hydrogen Sonata' with Wired.co.uk, Wired UK, https://www.wired.co.uk/news/archive/2012-11/16/iain-m-banks-the-hydrogen-sonata-review, "Dit is my visie van wat jy doen wanneer jy in daardie post-skaarste samelewing is, jy kan myself heeltemal oorgee. Die Kultuur het geen werkloosheidsprobleem nie, niemand hoef te werk nie, so alle werk is 'n vorm van spel."
  37. ↑ Banks, Iain M. "A Few Notes on the Culture". Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 Maart 2012. Besoek op 23 November 2015. Link is to an archived copy of the site that Banks linked to on his own website.
  38. ↑ Roberts, Jude; Banks, Iain M. (3 November 2014), A Few Questions About the Culture: An Interview with Iain Banks, Strange Horizons, archived from the original on 24 November 2015, https://web.archive.org/web/20151124095805/http://strangehorizons.com/2014/20141103/1banks-a.shtml, besoek op 23 November 2015, "Dit beteken nie dat Libertarianisme nie 'n progressiewe mag kan verteenwoordig onder die regte omstandighede nie, en ek twyfel nie dat daar beduidende areas sal wees waar ek met Libertarianisme sal saamstem nie. Maar, regtig; watter deel van die afwesigheid van private eiendom, en die afwesigheid van geld in die Kultuur-romans, het hierdie mense gemis?"
  39. ↑ Cramer & Hartwell, Kathryn & David G. (10 Julie 2007). The Space Opera Renaissance. Orb Books. p. 298. ISBN 978-0765306180. Iain M. Banks en sy broer, Ken MacLeod, neem albei 'n Marxistiese rigting in: Banks met sy kommunistiese-blok 'Kultuur'-romans, en MacLeod met sy 'hardlinkse libertariese' faksies.
  40. ↑ Poole, Steven (8 Februarie 2008), "Culture clashes", The Guardian, https://www.theguardian.com/books/2008/feb/09/fiction.iainbanks
  41. ↑ Liptak, Andrew (19 Desember 2014), Iain M. Banks' Culture Novels, Kirkus Reviews, http://www.kirkusreviews.com/features/iain-m-banks-culture-novels/
  42. ↑ Blomberg (1959).
  43. ↑ Gallagher, Sean (25 April 2017). "Cory Doctorow's Walkaway: Hardware hackers face the climate apocalypse". Ars Technica. Condé Nast. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 Mei 2017. Besoek op 27 Mei 2017.
  44. ↑ Doctorow, Cory (2017). Walkaway. Head of Zeus. ISBN 978-0-7653-9276-3.
  45. ↑ Fung, Brian; Peterson, Andrea; Tsukayama, Hayley; Saadia, Manu; Salmon, Felix (7 Julie 2015), "What the economics of Star Trek can teach us about the real world", The Washington Post, https://www.washingtonpost.com/news/the-switch/wp/2015/07/07/what-the-economics-of-star-trek-can-teach-us-about-the-real-world/, besoek op 8 September 2017
  46. ↑ Baxter, Stephen (2007), "The Cold Equations: Extraterrestrial Liberty in Science Fiction", in Cockell, Charles S., The Meaning of Liberty Beyond Earth, Springer Publishing, p. 26, ISBN 978-3-319-09566-0, https://books.google.com/books?id=MQScBAAAQBAJ&pg=PA11
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Post-skaarste_ekonomie&oldid=2887896"