Romeinse Ryk

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
IMPERIVM ROMANVM
Romeinse Ryk
Spqrstone.jpg
27 v.C. – 476 Labarum.svg
Labarum.svg
Vlag Wapenskild
Vlag Wapen
Leuse: senatvs popvlvsqve romanvs
(Latyns vir: "Die Senaat en Volk van Rome")
Ligging of Rome
Die Romeinse Ryk in sy grootste uitbreiding in 117 onder keiser Trajanus.
Hoofstad Rome (286 v.C.-330)
Konstantinopel (330-476)
Taal/Tale Latyn en Grieks
Godsdiens Romeinse mitologie (tot 380)
Christendom (ná 380)
Regering Monargie
Wetgewer Senaat
Historiese tydperk Antieke
 - Augustus Octavianus word keiser 27 v.C.
 - Troonafstand van Romulus Augustulus 476
Oppervlakte
 - 117 5 000 000 km2
1 930 511 sq mi
Bevolking
 - 117 skatting 88 000 000 
     Digtheid 17,6 /km² 
45,6 /sq mi
Geldeenheid denarii = 100 bronze sesterces = 400 copper asses

Die Romeinse Ryk (Latyns: IMPERIVM ROMANVM) verwys na die gebied wat tussen 27 v.C. en die 5de en 6de eeu n.C. deur 'n reeks van keisers regeer is. Dit was een van die grootste ryke in die wêreldgeskiedenis en die bevolking het gegroei tot 'n geskatte 50 tot 90 miljoen. Gebiede wat 'n deel van die ryk was het gestrek vanaf Brittanje tot Egipte en het vele nasies en kulture ingesluit. Die Ryk het tydens na burgeroorlog, wat na Julius Caesar se dood uitgebreek het, uit die Romeinse Republiek ontstaan. Alhoewel die Romeinse Ryk bestaan het tot die jaar 476, het die ryk vir alle praktiese doeleindes geskei tussen die ooste en weste. Die burgers van die ooste en weste het tog nog steeds hulself as Romeine van die Romeinse Ryk beskou al was hulle deur twee keisers geregeer.

Geskiedenis[wysig | wysig bron]

Volgens legende is Rome gestig in 753 v.C. deur Romulus en Remus, wat deur 'n wolfteef grootgemaak sou gewees het.
Die uitbreiding van die Romeinse Ryk tussen 510 v.C. en 480 n.C.██ Romeinse Republiek ██ Romeinse Ryk ██ Wes-Romeinse Ryk ██ Bisantynse Ryk
rmn-military-header.png

Stigting van Rome
Romeinse monargie
Romeinse Republiek
Romeinse Keiserryk
Wes-Romeinse Ryk
Oos-Romeinse Ryk

Sy politieke bedeling het met verloop van tyd van 'n monargie in 'n republikeinse bedeling en uiteindelik in 'n keiserryk verander. Die Romeinse Ryk het ongeag die verskeidenheid van sy volke, tale en godsdienste tot 'n gemeenskaplike staat, lewensvorm en universele staatsidee ontwikkel, wat as 'n imperium sine fine ("'n ryk sonder grense") gedefinieer is.

Die Romeinse Ryk het sy grootste uitbreiding onder die heerskappy van keiser Trajanus bereik en destyds oor drie vastelande gestrek: die Mediterreense gebiede rondom die Middellandse See, Gallië, groot gedeeltes van Brittanje en die gebiede rondom die Swartsee. Rome het sodoende die meeste van die gebiede oorheers wat destyds in die Mediterreense wêreld bekend was.

Handel, kuns en kultuur het in die tydperk van die Romeinse Ryk in baie van sy gebiede 'n eerste bloeitydperk beleef en die lewensgehalte, die vlakke van geletterdheid en die bevolkingsyfers het eeue lank ongeëwenaar in Europa gebly.

Die Romeinse Ryk het 'n groot kulturele en taalkundige invloed op die gebiede binne en oorkant sy grense uitgeoefen. Terwyl die weste van die ryk gelatiniseer is, het die Romeinse invloed in die oostelike gebiede met Grieks-Hellenistiese en Oosterse elemente vermeng.

Latyn, die inheemse taal van die stad Rome en sy omgewing (die gewes Latium, wat ook sy naam aan die taal gegee het), het die amptelike taal van die ryk geword, maar gedeeltelik ook elemente van ander tale bewaar. Die taal van die Romeine is in Europa nog baie eeue ná die ondergang van die Romeinse Ryk tot in die barok-tydperk as 'n wetenskapstaal gebruik. In die Rooms-Katolieke Kerk het Latyn tot met die Tweede Vatikaanse Konsilie die taal van die mis gebly. Baie wetenskappe, soos geneeskunde en biologie, gebruik en skep nog steeds (Grieks-)Latynse vakterme.

Uit die Latynse taal het uiteindelik die moderne Romaanse tale van Europa ontwikkel, waarvan Italiaans, Frans, Spaans, Portugees, Katalaans en Roemeens die belangrikstes is. Baie Latynse leenwoorde is deur Germaanse en Slawiese tale oorgeneem.

Die Romeinse reg het 'n groot invloed op die moderne reg, veral die privaatreg, uitgeoefen.

Sien ook[wysig | wysig bron]

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]