Gaan na inhoud

Rutuliërs

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Rutuls (Rutulianers)

Totale bevolking: 55 000[1]
Belangrike bevolkings  in: Vlag van Rusland Rusland 35 240 (2010)[2]

Vlag van Azerbeidjan Azerbeidjan 17 000[1]
Vlag van Georgië Georgië 103 (1989)[3]
Vlag van Oekraïne Oekraïne 137 (2001)[4]
Vlag van Kasakstan Kasakstan 250[5]
Vlag van Georgië Georgië 103 (1989)[6]
Vlag van Oesbekistan Oesbekistan 53 (1989)[7]
Vlag van Turkmenistan Turkmenistan 33 (1989)[8]

Taal: Rutulies, Russies, Azerbeidjans
Geloofsoortuiging: Hoofsaaklik Soennitiese Islam[1]
Verwante etniese groepe:

Rutuliërs (Rutulies: Мыхабыр, MıxaӀbır) Rutulianers (Rutulies: Myhabyr, Мыхабыр, MıxaӀbır) is 'n etniese groep van Noord-Kaukasiese oorsprong wat hoofsaaklik in die suidelike deel van Dagestan in Rusland en in aangrensende gebiede van Azerbeidjan woon. Hulle praat Rutulies, 'n Noordoos-Kaukasiese taal, as hul moedertaal, terwyl Russies en Azerbeidjans dikwels as tweede taal gebruik word. Die Rutulianers bely Sunni-Islam. Die grootste deel van hierdie bevolkingsgroep is in Dagestan gevestig, met 'n minderheid wat in Azerbeidjan woon.[9][10][11][12][13][14][15][16][17]

Verspreiding van Rutuls in die Kaukasus-streek in donker-oranje

Verspreiding

[wysig | wysig bron]

Die tradisionele gebied van die Rutuliërs omvat berghange en valleie van die Samur-rivier en sy bye (hoofsaaklik in die Rutul-distrik van Dagestan), met gemeenskappe oor die grens in Azerbeidjan.

Taal

[wysig | wysig bron]

Die Rutul-taal is 'n lid van die Noordoos-Kaukasiërse taalfamilie (Samurese groep). Baie Rutulsprekers gebruik ook Russies en Azeri.

Bevolking

[wysig | wysig bron]

Volgens onlangse sensusse en skattinge is die aantal Rutuliërs in Rusland in die tienduisende (bv. 2010 sensusse toon ongeveer 35 000 in sommige tellings; ander bronne gee hoër skattinge).

Kultuur en samelewing

[wysig | wysig bron]

Rutulgemeenskappe het ryk mondelinge letterkunde (insluitend ashug-liedere) en tradisionele klederdraer en feesvieringe. Die sosiale organisasie is histories gebaseer op bergdorp-strukture en familie-verband.

Geskiedenis

[wysig | wysig bron]

Die Rutuliërs het 'n geskiedenis wat in die Kaukasië geanker is en wat deur kontak met omliggende volke en historiese politieke entiteite gevorm is.

Die geskiedenis van die Rutuliërs is nou verbind met die antieke staat van Kaukasiese Albanië, 'n historiese koninkryk wat groot dele van die Kaukasus in die ou tydperk beslaan het. Die voorouers van die Rutuliërs het deel van hierdie kultuur en politieke strukture gevorm, wat hul taal, godsdiens en sosiale organisasie beïnvloed het. Hierdie geskiedkundige verband illustreer die lang en ryk wortels van die Rutuliërs in die Kaukasiese streek.

Tydens die Russies-Kaukasiërse oorlog in die 19de eeu het die Rutuliërs dapper weerstand teen die Russe Ryk gebied. Hulle het hul berggebiede gebruik om verweer te maak teen die indringers en het deelgeneem aan verskeie gevegte en opstande as deel van die groter Kaukasiërse teenstand teen die imperialistiese uitbreidingspogings. Hierdie heldhaftige verzet het ’n belangrike rol gespeel in die geskiedenis van die streek en die behoud van Rutulse identiteit.

Religie

[wysig | wysig bron]

Volgens bronne het die Rutuliërs vroeg die Islam aanvaar — die vroegste pogings van die Arabiere om in Dagestan vas te setel dateer uit die 7de eeu, en op die gebied van die Rutuliërs was hulle die suksesvolste. Dit word bewys deur die oudste monument van die Moslem-kultuur in die Kaukasus — die grafplaat van Sheikh Muhammad ibn Asad ibn Mughal, wat in 657 n.C. in Hnov begrawe is.

[wysig | wysig bron]
  1. 1 2 3 "Rutul" (in Engels). joshuaproject.net. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 8 Januarie 2019.
  2. 1 2 (ru) Russian Census 2010: Population by ethnicity
  3. ↑ (ru) 1989 Census in Georgia
  4. ↑ "State Statistics Committee of Ukraine. All-Ukrainian population census of 2001. Population distribution by nationality and mother tongue" (in Russies). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 November 2019. Besoek op 17 September 2012. {{cite web}}: Onbekende parameter |dead-url= geïgnoreer (hulp)
  5. ↑ (ru) 1989 census in Kazakhstan
  6. ↑ (ru) 1989 Census in Georgia
  7. ↑ (ru) 1989 census in Uzbekistan
  8. ↑ (ru) 1989 Census in Turkmenistan
  9. ↑ Musaev G. M. (1997). Рутулы.
  10. ↑ Ibragimov 2004
  11. ↑ "Rutul". joshuaproject.net.
  12. ↑ "Национальный состав населения Российской Федерации согласно переписи населения 2021 года (Ethnic composition of the population of the Russian Federation according to the 2021 census)" (in Russies). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 30 Desember 2022. Besoek op 5 Januarie 2023.
  13. ↑ "Rutuls". rutulia.com. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 15 Januarie 2018.
  14. ↑ Ibragimov, G.H. (2004). A. B. Vasilyeva (red.). Рутульский язык. Синхрония и диахрония [Rutulian language. Synchrony and diachrony] (in Russies). Мoscow: Publishing House "Peoples of Dagestan". pp. 8, 9.
  15. ↑ Olson, James (1994). An Ethnohistorical Dictionary of the Russian and Soviet Empires. Bloomsbury Academic. ISBN 978-0-313-27497-8.
  16. ↑ Ислам на территории бывшей Российской империи: Энциклопедический словарь (Islam in the territory of the former Russian Empire: Encyclopedic Dictionary). Восточная литература. 2006. pp. 394–395. ISBN 5-02-018209-5.
  17. ↑ "Рутульский язык". Языки Российской Федерации и соседних государств. Энциклопедия в 3-х томах (Languages of the Russian Federation and Neighboring States. Encyclopedia in 3 Volumes). Наука. 2001. p. 493. ISBN 5-02-011267-4.

Eksterne skakels

[wysig | wysig bron]
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Rutuliërs&oldid=2830630"