Simfonie no. 104 in D-majeur (Haydn)

Die Simfonie no. 104 in D-majeur ( H. 1/104) is Joseph Haydn se laaste simfonie. Dit is die laaste van die twaalf Londense simfonieë en staan bekend (ietwat arbitrêr, gegewe die bestaan van elf ander) as die Londense Simfonie. In Duitsland staan dit algemener bekend as die Salomon-simfonie, met verwysing na Johann Peter Salomon, wat Haydn se twee reise na Londen gereël het – al is dit een van drie van die laaste twaalf simfonieë wat vir Viotti se operakonserte geskryf is, en nie vir Salomon nie.^[1]

Die werk is in 1795 gekomponeer terwyl Haydn in Londen gewoon het, en is op 4 Mei 1795 daar by die King's Theatre uitgevoer tydens 'n konsert met uitsluitlik Haydn se eie komposisies en onder leiding van die komponis self.^[2] Die première was 'n sukses. Haydn het in sy dagboek geskryf: "Die hele geselskap was hoogs tevrede en ek ook. Ek het vanaand 4 000 gulden verdien: so iets is slegs in Engeland moontlik."^[3]

Die outograafmanuskrip van die simfonie word in die Berlynse Staatsbiblioteek bewaar.

Musiek

Die simfonie is gekomponeer vir twee fluite, twee hobo's, twee klarinette in A, twee fagotte, twee horings in D en G, twee trompette in D, keteltromme, eerste en tweede viole, altviole, tjello's en basviole.^[4]

Dit het vier bewegings:

Adagio – Allegro
Andante
Minuet en trio
Finale: Spiritoso

1. Adagio – Allegro

Die simfonie begin met 'n stadige, grootse inleiding in D-mineur, waarvan die eerste twee mate soos volg is:

$<< \new Staff \relative a' { \key d \minor \time 2/2 \tempo "Adagio" \tempo 4 = 50 \clef treble <d d,>4 <d d,>8.. <d d,>32 <a' a,>2\fermata <d, d,>4 <d d,>8.. <d d,>32 <a a,>2\fermata } \new Staff \relative a, { \key d \minor \clef bass <d d,>4 <d d,>8.. <d d,>32 <a' a,>2\fermata <d, d,>4 <d d,>8.. <d d,>32 <a a,>2\fermata } >>$

Aangesien die eerste twee mates slegs van die tonika (D) en dominant (A) gebruik maak, is dit onduidelik of die beweging in die majeur- of mineurtoonsoort is. Dit lui dan 'n lang inleiding in die mineurtoonsoort in – in 'n uitvoering is die inleiding gewoonlik sowat twee minute van die beweging se totale nege minute lank. Die inleiding gaan oor na die hoofdeel van die beweging in D-majeur, wat in sonatevorm is. Die openingstema is soos volg:

$\relative a' { \key d \major \time 2/2 \tempo "Allegro" \tempo 4 = 230 fis2\p (g4 e) d2~ d8 e fis g a4\staccato a\staccato a\staccato a\staccato b2 (a) d (cis b a~) a8 g (b a) g4 fis4 a4. (fis8 e4\staccato) r 4 fis2\p (g4 e) d2~ d8 e fis g a4\staccato a\staccato a\staccato a\staccato b2 (a) d (e fis g~) g8 fis (g e) d4 cis4 <d, a' fis' d'>2\f b''4 g a d,,16 (cis d cis) d4 d4 }$

Die beweging is monotematies: die tweede tema is bloot die eerste tema wat na A-majeur getransponeer is. Die eksposisie is in D-majeur, met die strykers wat die eerste tema speel. Die tema gaan direk in A-majeur met die houtblasers om 'n tweede tema te vorm. Die eksposisie sluit af met 'n kodetta en word gevolg deur die ontwikkeling wat in B-mineur begin, met behulp van die ritmiese patroon van die tweede helfte van die tema. Die ontwikkeling eindig met die volle orkes. In die rekapitulasie word die eerste tema weer in D-majeur gehoor. Dit gebruik nabootsende patrone van die houtblasers in die tweede tema. Die beweging sluit af met 'n koda, ook in D-majeur.

2. Andante

$\relative a' { \key g \major \time 2/4 \tempo "Andante" \tempo 4 = 55 b8..\p (c32) a8\staccato d\staccato g,\staccato r8 r e'8\fz (fis,)\staccato g\p\staccato a\staccato b\staccato c\staccato c32 b a b a8 r8 b8..\p (c32) a8\staccato d\staccato g,\staccato b8\staccato e,\staccato bes'8\fz (d,)\staccato g\p\staccato fis\staccato e\staccato d4\staccato r4 }$

Hierdie beweging is in G-majeur, en die strykers begin met die hooftema. Hierna lei 'n kort passasie, wat A-mineur en D-mineur beklemtoon, tot 'n gewysigde herhaling van die hooftema in sowel strykers as fagot. Van hier af begin 'n tweede seksie, wat moduleer na verskeie ander toonsoorte, insluitend G-mineur en B-mol-majeur, maar steeds die melodie van die hooftema bevat. Nadat die dominant van G-majeur bereik is, keer die musiek van die eerste afdeling terug. Die res van die beweging bestaan uit 'n veranderings aan die eerste seksie van die beweging, met verskeie veranderinge in ritme en meer prominensie aan die blaasinstrumente, veral die fluit.

3. Minuet en trio: Allegro

$\relative a''' { \key d \major \time 3/4 \partial 4 \tempo "Allegro di molto" \tempo 4 = 180 d,,8\f (fis) a4\staccato a\staccato b\fz (a)\staccato a\staccato gis\fz (a)\staccato a\staccato d8\fz (b) a4\staccato a\staccato d,8 (fis) g4\staccato g (fis) e\staccato e\staccato b'\fz\staccato cis,2.\trill (\grace { b16 cis }) d4 r4 }$

Die derde beweging is 'n minuet en trio in D-majeur. Die minuet-gedeelte bestaan uit 'n afgeronde binêre (A-B-A) vorm met 'n openingsgedeelte wat die tonika beklemtoon, terwyl die tweede gedeelte die relatiewe mineur (B-mineur) en die dominant (A-majeur) besoek. Die trio is in B-mol-majeur, en span die hobo en fagot breedvoerig in. Soos in die minuet, beklemtoon hierdie trio se B-gedeelte die relatiewe mineur (in hierdie geval G-mineur). Die trio eindig met 'n oorgang terug na die dominant van die hooftoonsoort ter voorbereiding vir die terugkeer na die minuet.

4. Finale: Spiritoso

$<< \new Staff \relative a' { \key d \major \time 2/2 \tempo "Spiritoso" \tempo 4 = 260 \clef treble r1 r1 a4\p (g4) e2 g4 (fis4) d2 a4\staccato a\staccato e'\staccato e8 (fis8) d2 e2 a4 (g4) e2 g4 (fis4) d2 a4\staccato a\staccato e'\staccato e8 (fis8) d2 d2 } \new Staff \relative a { \key d \major \clef bass d,,1~\p d1~ d1~ d1~ d1~ d1~ d1~ d1~ d1~ d1)} >>$

Die uitbundige finale, in vinnige tempo en in sonatevorm, open op die wyse van volksmusiek, met behulp van 'n pedaalpunt in die bas en 'n tema wat, so word dikwels beweer, 'n Kroatiese volksliedjie was. Die ontwikkelingsgedeelte vestig op die dominant van die hooftoonsoort, soos tipies is, maar die rekapitulasie vind nie onmiddellik plaas nie. In plaas daarvan word die ontwikkeling uitgebrei met 'n gedeelte in F#-mineur, waarna die rekapitulasie in D-majeur onmiddellik volg.

Verwysings

↑ Steinberg, M. 1995. The Symphony: a listeners guide, bl. 245. Oxford: Oxford University Press.
↑ Steinberg, M. 1995. The symphony: a listeners guide, bl. 246. Oxford: Oxford University Press.
↑ Steinberg, M. 1995. The Symphony: a listeners guide, bl. 245–47. Oxford: Oxford University Press.
↑ Van Hoboken,, A. (1957). Joseph Haydn: Thematisch-bibliographisches Werkverzeichnis. Main: B. Schott's Söhne. p. 221.{{cite book}}: AS1-onderhoud: ekstra leestekens (link)

[1] Steinberg, M. 1995. The Symphony: a listeners guide, bl. 245. Oxford: Oxford University Press.

[2] Steinberg, M. 1995. The symphony: a listeners guide, bl. 246. Oxford: Oxford University Press.

[3] Steinberg, M. 1995. The Symphony: a listeners guide, bl. 245–47. Oxford: Oxford University Press.

[4] Van Hoboken,, A. (1957). Joseph Haydn: Thematisch-bibliographisches Werkverzeichnis. Main: B. Schott's Söhne. p. 221.{{cite book}}: AS1-onderhoud: ekstra leestekens (link)

[1]

[2]

[3]

[4]