Verskil tussen weergawes van "Victoria-waterval"

Jump to navigation Jump to search
5 881 grepe bygevoeg ,  9 maande gelede
geen wysigingsopsomming nie
k (Robot: standardiseer verwysingsjablone en voeg argiefskakels in.)
 
Die waterval is 1 717 m breed en die gemiddelde hoogte is 92 m. Wanneer die rivier in April en Mei die sterkste afkom, vloei 'n derde van 'n miljoen kubieke meter per minuut oor die rand van die waterval.
 
== Naam en oorsprong ==
David Livingstone, die Skotse sendeling en ontdekker, word beskou as die eerste Europeër wat die Victoria-waterval op 16 November 1855 gesien het, van wat nou as Livingstone-eiland bekend staan, een van twee landmassas in die middel van die rivier onmiddelik stroomop van die valle naby die Zambiese grens. Hoewel Livingstone die waterval na koningin Victoria vernoem het, erken die wêrelderfenislys ook die plaaslike Sotho naam Mosi-oa-Tunya. Livingstone het ook na ʼn ouer naam verwys, Seongo of Chongwe, wat “die plek van die reënboog” beteken, as gevolg van die konstante sproei by die valle.
 
Die nabygeleë nasionale park in Zambië is Mosi-oa-Tunya genoem, terwyl die nasionale park en dorp op die Zimbabwiese oewer beide na die Victoria-valle vernoem is.
 
== Grootte ==
Hoewel dit nie die hoogste of die breedste waterval ter wêreld is nie, word die Victoria-waterval as die grootste geklassifiseer, gegrond op die gekombineerde breedte van 1 708 meter en hoogte van 108 meter, wat dit die wêreld se grootste plaat vallende water maak. Die Victoria-valle is rofweg dubbeld die hoogte van Noord-Amerika se Niagra-waterval en heelwat meer as twee keer die breedte van sy Horseshoe-valle. In hoogte en breedte is die Victoria-waterval se enigste mededinger Argentinië en Brasilië se Iguaza-waterval.
 
Vir ʼn aansienlike afstand stroomop van die valle vloei die Zambezirivier oor ʼn plat plaat basalt, in ʼn vlak vallei omring deur lae en veraf sandsteenheuwels. Die rivier se vloei is met talle boomryke eilande bespikkel, wat in getalle toeneem namate die rivier die waterval nader. Daar is geen berge, platos of diep valleie nie; slegs vlaktes wat vir honderde kilometer in alle rigtings strek.
 
Die valle vorm wanneer die volle breedte van die rivier in ʼn enkele vertikale beweging na benede tuimel, in ʼn dwars kloof 1 708 meter breed, uitgekerf deur die water al langs ʼn fraktuur in die basalt vlakte. Die diepte van die kloof, genaamd Eerste Skeurvallei, wissel van 80 meter aan die westelike kant tot 108 meter in die middel. Die enigste uitlaat van die Eerste Skeurvallei is ʼn 110 meter breë gaping sowat twee derdes van die pad oor die breedte van die waterval vanaf die westelike kant. Die hele volume van die rivier stort in die Victoria-valle se skeurvalleie vanaf hierdie smal uitlaat.
 
Daar is twee eilande op die kruin van die valle wat groot genoeg is om die watergordyn selfs in volle vloed te verdeel: Boaruka-eiland naby die westelike bank, en Livingstone-eiland naby die middel – die punt vanwaar Livingstone die valle vir die eerste keer aanskou het. Kleiner eilande verdeel die watergordyn in verskeie parallelle strome wanneer die rivier in volle vloed is nie.
 
Die Zambezirivier, stroomop van die Victoria-waterval, beleef ʼn reënseisoen van laat November tot vroeg April en ʼn droë seisoen vir die res van die jaar. Die rivier se jaarlikse vloedseisoen is Februarie tot Mei met ʼn piek in April. Die sproei van die valle bereik tipies ʼn hoogte van meer as 400 meter en soms selfs dubbeld so hoog, en is sigbaar tot 48 kilometer ver. Gedurende die vloedseisoen is dit onmoontlik om die voet van die valle en die meeste van sy oppervlak te sien.
 
Wanneer die waterval op sy minimum vloei, wat om en by November plaasvind, loop slegs sowat ʼn tiende van April se volume. Hierdie variasie in vloei is groter as die van enige ander groot waterval.
 
== Skeurvalleie ==
Die belangrikste skeurvalleie is:
 
* Eerste Skeurvallei: die een waarin die rivier tuimel by die Victoria-waterval
* Tweede Skeurvallei: 250 meter suid van die valle, 2,15 kilometer lank, met die Victoria-watervalbrug wat daaroor strek.
* Derde Skeurvallei: 600 meter suid, 1,95 kilometer lank, met die Victoria-waterval kragstasie daarbinne.
* Vierde Skeurvallei: 1,15 kilometer suid, 2,25 kilometer lank.
* Vyfde Skeurvallei: 2,25 kilometer suid, 3,2 kilometer lank.
* Songwe-skeurvallei: 5,3 kilometer suid, 3,3 kilometer lank, vernoem na die klein Songwe-rivier wat van die noord-ooste kom, en die diepste by 140 meter tussen reën- en droë seisoene.
 
== Vorming ==
Die Bo-Zambezirivier het oorspronklik suid deur die huidige Botswana gedreineer om by die Limpoporivier aan te sluit. ʼn Algemene oplig van die grond tussen Zimbabwe en die Kalahariwoestyn sowat 2 miljoen jaar gelede het hierdie uitlaatroete belemmer en ʼn groot paleomeer bekend as Makgadikgadi-meer het tussen die Kalahari en die Batoka basaltiese vlakte van Zimbabwe en Zambië gevorm. Hierdie meer was oorspronklik endoreïes en het geen natuurlike uitlaat gehad nie. Onder nat omstandighede sowat 20 000 jaar gelede, het dit eindelik oorvloei en na die ooste begin dreineer en Batoka-skeurvallei deur die basalt gesny met sy gang.
 
Die onlangse geologiese geskiedenis van Victoria-waterval is sigbaar in die algehele vorm van die Batoka-skeurvallei, met sy ses individuele skeurvalleie en agt vorige posisies van die valle.
 
Die waterval het moontlik reeds begin om aan die volgende groot skeurvallei te beitel, tussen die westelike rivierbank en Boaruka-eiland. Die lip in die huidige valle is op sy laagste hier en dra die grootste konsentrasie water in vloedtye.
 
Die sedimentêre opeenvolging oor die basalt by die oewers van die Zambezirivier word die Victoria-watervalformasie genoem. Dit bestaan uit gruis, sandsteen, Kalaharisand, en eoliese sand en alluvium.  
 
== Foto's en video's ==
* [[Iguazú-waterval]]
* [[Niagara-waterval]]
* [[Zambezirivier]]
 
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
 
== BronBronne ==
* {{en}} Akers, Mary (red.), ''Encyclopaedia Rhodesia'', The College Press Pvt. Ltd., Salisbury, 1973.
* Southern Africa Places (2009). ''Victoria Falls''. Op 18 Mei 2009 besigtig.
* World Commission on Dams webwerf: "Case Study – Kariba Dam-Zambezi River Basin" Annex 13 & 14 Victoria Falls Mean Monthly Flows. Webwerf op 1 Maart 2007 besigtig.
* Moore, Andy; Cotterill, Fenton (2010). "15". In Migon, Piotr (ed.). ''Vicotria Falls: Mosi-oa-Tunya - The Smoke That Thunders, in Geomorphological Landscapes of the World''. Springer. p. 147,149. ISBN <bdi>9789048130542</bdi>.
 
== Eksterne skakels ==
430

wysigings

Navigasie-keuseskerm