Suid-Afrika-Mosambiek-betrekkinge

Mosambiek-Suid-Afrika-betrekkinge verwys na die bilaterale verhouding tussen Mosambiek en Suid-Afrika. Regeringsbetrekkinge het in 1928, gedurende die koloniale era, begin toe die Unie van Suid-Afrika formele ooreenkomste met die Portugese Ryk aangegaan het vir die kolonie van Portugees-Oos-Afrika (Mosambiek) met betrekking tot arbeid, vervoer en kommersiële sake. Alhoewel Suid-Afrika die oorheersende rol in die streek speel wat ekonomiese hulpbronne en militêre mag betref, word Mosambiek as 'n belangrike vennoot vir Suid-Afrika beskou.

Geskiedkundige Agtergrond

Koloniale-era

Suid-Afrika en Portugees-beheerde Mosambiek het gedurende die koloniale era baie noue betrekkinge geniet. ‘n Mosambiek-ooreenkoms is in 1912 deur die destydse Unie van Suid-Afrika en Portugal gesluit en daarna, tot by die jaar 1975, verskeie kere gewysig. Die ooreenkoms het die gebruik van Mosambiekse spoorweggeriewe en die hawe van Lourenço Marques (later Maputo) vir die vervoer van Suid-Afrikaanse goedere gereël, wat vir die Witwatersrandse nywerheids- en mynbougebied bestem was of van daar uitgevoer is.

Tegelykertyd is Mosambiekse trekarbeiders toegelaat om in Suid-Afrika te gaan werk. Die ooreenkoms het hiervoor 'n sogenaamde goudopsie bevat, waarvolgens Suid-Afrika die invoer van Mosambiekse mannekrag met goud betaal het. Met die eensydige opsegging van die goudopsie deur die Republiek van Suid-Afrika in 1978 het Mosambiek se buitelandse valuta-inkomste ten opsigte van trekarbeid in Suid-Afrika van tussen 150 en 175 miljoen VSA-dollar in die jaar 1975 tot slegs 15 miljoen in 1978 verminder.

Toe Suid-Afrika die apartheidswette geïmplementeer het, het Lourenço Marques, die hoofstad van Mosambiek, 'n bestemming geword vir baie individue om te ontsnap van die konserwatiewe sosiale beleide van die apartheidsregering. Toe Mosambiek in 1975 onafhanklikheid van Portugal verkry het, het duisende Mosambiek-gebore blankes oor die grens na Suid-Afrika getrek, wie se afstammelinge vandag Portugese Suid-Afrikaners is.

Na onafhanklikheid-era

Mosambiek het gedurende die apartheidsera anti-apartheidgroepe soos die ANC ondersteun. Hierdie steun het 'n hoë prys gehad — die apartheidsregering het Mosambiek geteiken met grensaanvalle en destabilisasie, veral in die 1980's.

Verdrag van Nkomati (1984)

Die Verdrag van Nkomati gesluit op 16 Maart 1984 tussen Suid-Afrika en Mosambiek, was ’n nie-aggressie-ooreenkoms wat bedoel was om ANC-aktiwiteite in Mosambiek te beëindig en Suid-Afrikaanse steun aan RENAMO te stop. Dit het egter nie volhoubare vrede gebring nie. Bewerings dat die verdrag meermale geskend is, is telkemale gemaak. Suid-Afrika het na die ondertekening 'n 1 000 Renamo-stryders na Mosambiek teruggestuur, maar het kort tevore groot hoeveelhede wapens aan RENAMO gelewer. Dus het die geweld net na die ondertekening nie afgeneem nie. Alhoewel Mosambiek 800 ANC-vryheidsvegters uit hul land gesit het, het Frelimo nie opgehou om die ANC te steun nie. Nou was dit slegs meer in die geheim.

Betrekkinge ná Apartheid

Met die einde van apartheid in 1994 het betrekkinge drasties verbeter. Beide lande is nou lede van:

• Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap (SADC)

• Afrika-Unie (AU)

• Indiese Oseaanrandvereniging (IORA)

Ekonomiese Bande

Handel en Belegging

Suid-Afrika is een van Mosambiek se grootste handelsvennote. Mosambiek voer onder meer elektrisiteit, natuurlike gas en aluminium uit. Suid-Afrika voer masjinerie, verwerkte goedere en voedselprodukte na Mosambiek uit.

Die Maputo-ontwikkelingskorridor is ’n projek wat Gauteng met die hawe van Maputo verbind en infrastruktuur verbeter.

Suid-Afrika voer elektrisiteit en aardgas uit Mosambiek in, insluitend vanaf die Cahora Bassa hidroëlektriese skema en die Pande en Temane-gasvelde.

Beide lande steun die bevordering van intra-Afrika-handel binne die raamwerk van Afrika Kontinentale Vryhandelsgebied (AfCFTA).

Veiligheidsamewerking

Suid-Afrika het deur SADC militêre bystand verleen in die stryd teen Islamitiese ekstremiste in Cabo Delgado in die noorde van Mosambiek.

Die twee lande werk saam om mensehandel, smokkelary en onwettige migrasie te bekamp.

Sosiale en kulturele bande

Daar bestaan sterk historiese en kulturele bande met baie Mosambiekers wat woon en werk in Suid-Afrika. Daar is egter soms spanning, veral weens vreemdelingehaat-aanvalle in Suid-Afrika, wat ook Mosambiekers raak.

Evaluasie

Suid-Afrika en Mosambiek handhaaf strategiese, samewerkende betrekkinge wat gebaseer is op ’n gedeelde geskiedenis, ekonomiese verweefdheid en sekuriteitsbehoeftes in die streek. Al is daar uitdagings soos migrasie en geweld, bly diplomatieke dialoog en gesamentlike ontwikkeling kernbeginsels van hul verhouding.