Gaan na inhoud

Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2026

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie

Die Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2026 is ‘n komende verkiesing in Suid-Afrika, wat dien om rade vir alle distrik-, metropolitaanse en plaaslike munisipaliteite in elk van die land se nege provinsies te verkies.[1] Hierdie verkiesings word elke vyf jaar gehou. Die vorige munisipale verkiesings is in 2021 gehou. Die vyfde termyn van plaaslike regering in Suid-Afrika sal op 1 November 2026 eindig. Op 13 November 2024 het die Suid-Afrikaanse Minister in die Presidensie, Khumbudzo Ntshavheni, in Kaapstad aangekondig dat die verkiesings tussen 2 November 2026 en 1 Februarie 2027 gehou sal word.[1]

Die Suid-Afrikaanse kabinet het die stigting van 'n Interministeriële Komitee (IMK) goedgekeur wat toesig sal hou oor die voorbereidings vir die 2026 Plaaslike Regeringsverkiesings. Die IMK sal byeengeroep word deur die Minister van Samewerkende Regering en Tradisionele Sake, Velenkosini Hlabisa, en bestaan uit verskeie regeringsdepartemente wat 'n rol te speel het in die versekering van die suksesvolle verkiesings. Die IMK sal saam met die Onafhanklike Verkiesingskommissie van Suid-Afrika (OVK) en ander relevante liggame werk om te verseker dat die proses wat tot die verkiesings lei, glad en vreedsaam verloop.[1]

Soos met alle groot regeringsverkiesings in Suid-Afrika, sal die 2026 munisipale verkiesings georganiseer word deur die land se onafhanklike verkiesingsbestuursliggaam, die Onafhanklike Verkiesingskommissie van Suid-Afrika (OVK). Dit is volgens die liggaam se stigting kragtens hoofstuk nege van die Grondwet, en volgens sy verpligtinge in Artikel 190 van die Grondwet, en pligte in Artikel 5 van die Verkiesingskommissiewet, 1996.[2]

Verkiesingstelsel

[wysig | wysig bron]

Plaaslike regering in Suid-Afrika bestaan uit munisipaliteite van verskillende tipes. Die grootste metropolitaanse gebiede word deur metropolitaanse munisipaliteite beheer, terwyl die res van die land in distriksmunisipaliteite verdeel is, wat elk uit verskeie plaaslike munisipaliteite bestaan. Na die 2016-verkiesings was daar agt metropolitaanse munisipaliteite, 44 distriksmunisipaliteite en 205 plaaslike munisipaliteite.[3]

Die rade van metropolitaanse en plaaslike munisipaliteite word verkies deur 'n stelsel van gemengde-lid proporsionele verteenwoordiging, waarin die helfte van die setels in elke munisipaliteit verkies word op die eerste-oor-die-wenstreep-stelsel in enkellid-wyke en die ander helfte van die setels toegeken word volgens die proporsionele verteenwoordiging (PV)-stelsel.

Laasgenoemde neem die aantal wyksetels wat deur 'n party gewen word in ag en verseker dat die finale aantal setels wat deur daardie party gehou word, proporsioneel is tot hul persentasie van die totale stem.[4]

Distriksmunisipaliteitrade word gedeeltelik verkies deur proporsionele verteenwoordiging (DC 40% stemme) en gedeeltelik aangestel deur die rade van die samestellende plaaslike munisipaliteite (DC 60% stemme). Kiesers in beide metropolitaanse en plaaslike munisipaliteite kies 'n enkele wykskandidaat sowel as 'n proporsionele verteenwoordiger in hul munisipale raad.

Inwoners van munisipaliteite wat deel vorm van distriksrade (dit wil sê, metropolitaanse munisipaliteite uitgesluit) bring ook 'n derde stem uit om 'n proporsionele verteenwoordiger vir hul distriksraad te kies, benewens die twee stemme wat hulle vir hul plaaslike raad uitbring.[5][6]

Agtergrond

[wysig | wysig bron]

Die 2026 Munisipale Verkiesings is die eerste wat plaasvind sedert die stigting van Suid-Afrika se Regering van Nasionale Eenheid (RNE), wat na die 2024 Suid-Afrikaanse algemene verkiesing gevorm is.[7][8]

Aangesien Suid-Afrika se huidige President en Leier van die ANC, Cyril Ramaphosa, beperk word deur sy twee ampstermyne, sal hy nie sy party as Leier tydens die 2026 Munisipale Verkiesings verteenwoordig nie.[9][10] Sy opvolger moet nog bepaal word.

Aanlyn kieserregistrasie

[wysig | wysig bron]

In 2025 het die OVK die doeltreffendheid van aanlyn kieser-selfregistrasie in Suid-Afrika erken, wat tydens die 2021 munisipale verkiesings uitgerol is.[11]

Die Kommissie het verklaar dat die aanlyn registrasiestelsel 'n positiewe impak het op die instandhouding van die kieserslys en die geldigheid van die kiesersinligting op die lys.[11]

Nuwe kiesers

[wysig | wysig bron]

In April 2025 het die IEC aangekondig dat 258 838 nuwe kiesers via sy verskeie platforms geregistreer het, en dat die meerderheid van hulle jongmense was.[11]

Befondsing

[wysig | wysig bron]

Soos standaard in Suid-Afrikaanse verkiesings, sal politieke partye openbare befondsing ontvang vir die 2026 Suid-Afrikaanse munisipale verkiesings. Meer as R355 miljoen uit die nasionale begroting vir die 2024-boekjaar is deur die OVK aan 20 politieke partye verskaf.[11]

Die Verkiesingskommissie het 'n afname in politieke fondsinsamelingsaktiwiteit opgemerk, met minder partye wat skenkings verklaar het wat die R100 000-drempel oorskry (soos vereis deur Suid-Afrikaanse wetgewing) as in die tydperk voor die 2024-algemene verkiesing.[11]

Elektroniese stemming

[wysig | wysig bron]

Suid-Afrika gebruik 'n stelsel van fisiese stembriewe vir al sy verkiesings en het nog nooit voorheen elektroniese stemming gebruik nie. In April 2025 het die OVK bevestig dat geen vorm van e-stemming in die 2026 munisipale verkiesings gebruik sal word nie. Dit het gevolg op 'n driedaagse konferensie, gehou deur die Kommissie, wat 'n nasionale bespreking oor die uitvoerbaarheid en moontlike implementering van stemming vir toekomstige verkiesings begin het.[11]

Die hoofdirekteur van die Nasionale Tesourie se Openbare Finansies-afdeling, Gillian Wilson, het tydens 'n konferensie in Maart 2025 gesê dat daar nie aangeneem moet word dat stemming geld tydens verkiesings sal bespaar nie. Sy het verder gesê dat dit waarskynlik is dat stemming 'n beduidende uitgawe sal wees, en dat 'n deeglike koste-analise uitgevoer moet word voordat 'n besluit geneem word.[11]

Wilson het ook opgemerk dat die koste vir nasionale en provinsiale verkiesings met 294% van 1994 tot 2024 gestyg het, en vir plaaslike verkiesings met 193% van 2001 tot 2021. Faktore vir die stygings sluit in inflasie, veldtoguitgawes en logistiek wat tot die stygende koste bygedra het.[11]

Munisipale wyke

[wysig | wysig bron]

Vir munisipale verkiesings dien Suid-Afrikaanse kiesers stembriewe binne hul wyk in, wat gebaseer is op die gebied waarin hulle hoofsaaklik woon (en dus registreer om te stem). Kiesers word verteenwoordig deur 'n spesifieke Wyksraadslid, wat dalk 'n verbintenis met 'n politieke party het of nie.

In Mei 2025 het die Munisipale Afbakeningsraad (MAR) verklaar dat hul werk vir Suid-Afrikaanse munisipale wyksafbakenings goed op koers was. Suid-Afrika het destyds 4 468 wyke gehad.[12]

Wyke word verdeel as die toename in die aantal mense wat daarin woon, die norm oorskry (die toename oor alle wyke gedurende die 5-jaar periode tussen verkiesings). Wyksverdeling word streng gereguleer in Suid-Afrika, en as deel van die verdeelproses moet motiverings vir die begeerte om dit te doen, aangevoer en beoordeel word. Daar moet aangedui word wat die implikasies van die verdeling is, of dit in stryd met die Suid-Afrikaanse Grondwet sou wees, en of mense gesegregeer word of gemeenskappe op 'n onvanpaste wyse verdeel word.[12]

As deel van die proses het die MDB 'n landwye openbare konsultasieproses oor wyksafbakening van stapel gestuur. Aansoeke vir die herbepaling van munisipale wyke word deur die MDB ontvang, waarna daar 'n 14-dae-periode is waartydens lede van die publiek besware kan indien. Daarna gaan dit na die Raad vir besluitneming. Indien 'n wyk verdeel word, stel die Onafhanklike Verkiesingskommissie (OVK) kiesers in kennis en herregistreer hulle as deel van hul nuwe wyke. Die OVK bevestig ook dat sy stemdistrikgrense met die wyke ooreenstem. Teen Mei 2025 het die OVK altesaam 23 292 stemdistrikte gehad.[12]

Die Raad het verklaar dat hy sy verslag oor wyksafbakenings in Oktober 2025 aan die OVK sal oorhandig.[12]

Politieke partye

[wysig | wysig bron]

Sien ook: Lys van politieke partye in Suid-Afrika

'n Totaal van 508 politieke partye het geregistreer om aan die plaaslike verkiesings van 2026 deel te neem. Die totaal het 62 nuwe partye sedert die vorige munisipale verkiesing ingesluit. Van die 508 partye was 295 op nasionale vlak geregistreer, terwyl 404 op provinsiale vlak geregistreer was.[13]

Met 'n stemaandeel van 45,59% was die African National Congress (ANC) die grootste party in die vorige munisipale verkiesing, wat in 2021 plaasgevind het. Nadat dit egter onder 50 persent gedaal het, was dit die party se swakste vertoning in munisipale verkiesings sedert die instelling van algemene stemreg. Die ANC het 'n skerp afname in sy stemaandeel in munisipale verkiesings gesien sedert sy hoogtepunt in 2011, toe dit 64,82% behaal het.

Van die skerpste dalings in die ANC se stemaandeel het in Suid-Afrika se grootste stede plaasgevind. In die drie Gautengse metropolitaanse munisipaliteite (Johannesburg, Ekurhuleni en Tshwane) het die ANC se stemaandeel tot in die 30 persent-reeks gedaal, terwyl Buffalo City die enigste metropolitaanse munisipaliteit was waar dit daarin geslaag het om 'n absolute meerderheid te wen. Ten spyte van hierdie afname beklee die ANC steeds ses van die agt burgemeestersposte in metropolitaanse gebiede, asook om deel te wees van die regerende koalisie in Tshwane.[14]

Suid-Afrika se tweede grootste party, die Demokratiese Alliansie, het 'n afname in stemaandeel in die munisipale verkiesings van 2021 gesien, maar hulle het 8 munisipaliteite gewen om die hoogste resultaat in daardie opsig in onlangse jare te behaal. Dit is die tweede munisipale verkiesing vir die party onder die leierskap van John Steenhuisen. Die Stad Johannesburg is 'n sleutelmetrogebied vir die party.

Dit is ook die eerste munisipale verkiesing waartydens die Demokratiese Alliansie deel was van die Suid-Afrikaanse regering. In vorige sulke verkiesings het die party die status van amptelike opposisie beklee, maar vir die 2026-verkiesings sal hulle deel wees van die Regering van Nasionale Eenheid (GNU) - President Ramaphosa se Derde Kabinet.

Die nuutgestigte uMkhonto we Sizwe (MK) party sal vir die eerste keer in 2026 aan munisipale verkiesings deelneem. Die leierskap het verklaar dat die party op talle metropolitaanse gebiede in Gauteng gefokus is, met die doel om die ANC uit die posisie te verwyder. Die party, wat die land se derde grootste is in terme van setels in die Parlement, het 15% van die stemme in die algemene verkiesing van 2024 ontvang.[15]

Die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party (SAKP) het as 'n politieke party geregistreer en is van voorneme om aan die 2026-verkiesings deel te neem. Terwyl die SAKP histories die ANC gesteun het, staan dit nou onafhanklik. In onlangse jare het die ANC-SAKP-alliansie verbrokkel, met die SAKP wat toenemend krities raak oor die ANC se ekonomiese beleid, bestuur en hantering van korrupsieskandale.[16] Die enigste keer dat die SAKP onafhanklik van die ANC aan 'n verkiesing deelgeneem het, was tydens die tussenverkiesings van die Metsimaholo-munisipaliteit in 2017.[17]

Die OVK het aanvanklik verklaar dat die SAKP nie aan die vereistes vir verkiesing voldoen het nie en het die party opdrag gegee om homself vir die 2026-verkiesings te deregistreer. Saam met ander partye wat deur die OVK opdrag gegee is om te deregistreer, het die SAKP nie aan die statutêre vereistes voldoen nie, was nie in enige wetgewende liggaam verteenwoordig nie, het nie sedert hul registrasie aan plaaslike regeringsverkiesings deelgeneem nie, en het hulle versuim om hul registrasie teen die sperdatum van 31 Januarie 2025 te hernu.[16] Die OVK het egter later geoordeel dat die SAKP geskik was om aan die verkiesing deel te neem, en het die party toestemming gegee om dit te doen.[18]

Partyderegistrasie

[wysig | wysig bron]

In April 2025 het die OVK aangekondig dat hulle, as deel van standaard administrasieprosedures, van voorneme is om 192 politieke partye te deregistreer. Van daardie partye het 136 vertoë gerig om hul status as geregistreerde partye te behou. 3 politieke partye het die OVK versoek om hul registrasies te kanselleer, en 53 partye het nie op die uitnodiging gereageer om vertoë te rig nie.[11]

Die OVK het destyds verklaar dat die kansellasie van registrasies van onaktiewe politieke partye nodig was om te verseker dat slegs aktiewe politieke partye op die partyregister bly. Die Kommissie het ook gesê dat die kansellasie van onaktiewe partye die gebruik van name, verkorte name, logo's en kleurskemas vir aspirantpartye sou vrystel.[11]

Tydlyn

[wysig | wysig bron]
  • 6 November: Die Suid-Afrikaanse Minister in die Presidensie, Khumbudzo Ntshavheni, het in Kaapstad aangekondig dat die volgende munisipale verkiesings tussen 2 November 2026 en 1 Februarie 2027 gehou sal word.[1]
  • 13 Desember: COSATU, Suid-Afrika se grootste vakbond, het verklaar dat dit steeds nie seker is of dit die African National Congress (ANC) of die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party (SAKP) in die 2026-verkiesing sal steun nie. Dit het tradisioneel 'n alliansie met beide entiteite gehad, en 2026 is die eerste groot verkiesing waarin die ANC en SAKP afsonderlik sal deelneem.[19]
  • 15 Januarie: ActionSA en die Forum 4 Service Delivery (F4SD) kondig 'n samesmelting aan, waardeur hulle saam onder eersgenoemde se vaandel aan die komende verkiesing sal deelneem, maar dubbele lidmaatskap sal behou om hul bestaande munisipale verteenwoordiging te beskerm. Herman Mashaba het verklaar dat dit 'n stap is om opposisiepartye te verenig om teen die GNU en die EFF-MK-koalisie op te staan.[20]
  • 23 April: Die Onafhanklike Verkiesingskommissie (OVK) het in Centurion aangekondig dat hulle met voorbereidings vir die 2026-verkiesing begin het. Die Kommissie het ook die toewysing van die politieke partybefondsing aangekondig.
  • 9 Junie: Helen Zille, Federale Raadsvoorsitter en voormalige leier van die Demokratiese Alliansie, het aangekondig dat sy ernstig oorweeg om vir die posisie van Burgemeester van Johannesburg te staan. Sy het verder verklaar dat sy sal fokus op die stabilisering van die stad se finansies en om wanbestuur reg te stel. Zille het gesê sy sal haar besluit openbaar maak voor die sluitingsdatum vir kandidaataansoeke op 15 Junie 2025.[21]
  • 15 Junie: Daar is berig dat Helen Zille haar aansoek voor die sperdatum ingedien het om vir burgemeester van Johannesburg te staan. Zille het gesê sy is al 'n geruime tyd deur mede-DA-lede genader wat wou hê sy moes vir die amp staan, voordat sy die aankondiging gemaak het.[22]
  • 26 Junie: President Ramaphosa het 'n brief aan DA-adjunkminister Andrew Whitfield gestuur waarin hy hom ontslaan het vir insubordinasie. Whitfield het voorheen 'n goed gereguleerde parlementêre reël oortree wat lede van die Nasionale Vergadering verbied om amptelike oorsese reise sonder presidensiële goedkeuring te onderneem. Whitfield het, sonder Ramaphosa se goedkeuring, na die Verenigde State gereis as deel van 'n 2025-afvaardiging. Hy het aansoek gedoen om toestemming om te reis, maar het geen antwoord ontvang nie. Hy het besluit om in elk geval te reis en het dus die reël oortree. Die President het die voormalige adjunkminister bedank vir die tyd wat hy in die rol gedien het. Destyds is geen rede vir die ontslag openbaar gemaak nie.[23]
  • 26 Junie: Die leier van die DA, John Steenhuisen, het 'n ultimatum aan die President gestel en verklaar dat Ramaphosa nie op 'n soortgelyke wyse opgetree het teenoor ANC-lede wat beskuldig word van of skuldig is aan korrupsie, soos Thembi Simelane, David Mahlobo en Zweli Mkhize nie. Steenhuisen het ook verklaar dat Ramaphosa nie 'n bespreking oor die ontslag met enigiemand van die DA gefasiliteer het nie, wat 'n algemene hoflikheid sou gewees het. Die ultimatum het geëis dat die President die sittende ANC-kabinetslede Thembi Simelane en Nobuhle Nkabane binne 48 uur verwyder, anders sou die DA ongespesifiseerde gevolge meebring.[24]
  • 28 Junie: Nadat hy 'n amptelike besoek aan Sevilla, Spanje, gekanselleer het en die taak aan die Minister van Buitelandse Sake Ronald Lamola gedelegeer het, het President Ramaphosa 'n verklaring uitgereik waarin hy die DA se ultimatum veroordeel het. Die President het gesê dat hy Whitfield afgedank het weens die oortreding van parlementêre reëls, bevestig dat hy die gesag en verantwoordelikheid het om dit eensydig te doen, en gesê dat hy Steenhuisen van sy besluit om dit te doen in kennis gestel het voordat hy die ontslagbrief aan Whitfield gestuur het. Die President het verklaar dat hy nie aan dreigemente sou swig nie, en dat daar geen gronde was vir die DA om die soort ultimatum uit te reik wat dit gehad het nie.[25]
  • 21 Julie: Nadat vasgestel is dat die destydse Minister van Hoër Onderwys, Nobuhle Nkabane, vir die Parlement gelieg het, dat haar sogenaamde SETA-aanstellingspaneel 'n klug was, en nadat sy 'n Parlementêre verhoor oor haar gedrag rakende die SETA-raadaanstellingssaak gemis het, het President Ramaphosa haar afgedank. Nkabane se Adjunkminister, Buti Manamela, is as die nuwe Minister ingehuldig, saam met die nuwe Adjunkminister, Nomsa Ncube-Dube. Na aanleiding van hierdie veranderinge het die Demokratiese Alliansie gesê dat hulle sal voortgaan om oor begrotingswetsontwerpe te stem.[26]
  • 23 Julie: Na 'n sitting by die Kaapstad Internasionale Konferensiesentrum het die Nasionale Vergadering 'n Begrotingswetsontwerp (begroting) aangeneem. Dit baan die weg vir die goedkeuring van die volledige skedule van stemmings vir 42 departementele en ander entiteite, sowel as die tweede lesing van die Wetsontwerp. Die Wetsontwerp het maklik die vereiste eenvoudige meerderheid van 201 stemme bereik en dit aansienlik oortref, met 262 stemme ten gunste. Die ANC, DA, GOOD, IFP, PA, FF+, ActionSA, UDM, Al-Jama-ah, BOSA, Rise Mzansi, en PAC het ten gunste van die wetsontwerp gestem, wat 'n positiewe eenheid binne die koalisie-nasionale regering aandui.[27]
  • 31 Julie: Adjunkpresident Paul Mashatile, 'n lid van die ANC, het eienaarskap van twee luukse eiendomme met 'n gekombineerde waarde van R65 miljoen verklaar. Een eiendom ter waarde van R37 miljoen is in Waterfall, Midrand, geleë. Die ander, 'n huis van R28,9 miljoen in Constantia, Kaapstad, is een wat Mashatile voorheen ontken het dat hy besit het, en eerder gesê het dat dit deur sy skoonseun se maatskappy besit word. Ander eiendomme is ook as besit deur Mashatile verklaar. Mashatile se kantoor het verklaar dat geen provinsiale of nasionale departement onder sy toesig as Adjunkpresident ooit tenders toegeken is, daarvan beskuldig is dat hulle toegeken het, of ondersoek is vir die toekenning van tenders aan enige maatskappye wat met sy familie verbind word nie. Die Valke (Direktoraat vir Prioriteitsmisdaadondersoek) se nasionale woordvoerder, Brigadier Thandi Mbambo, het bevestig dat die eenheid korrupsieverwante eise ondersoek wat fondse behels wat gebruik is om die Constantia-huis te koop.[28][29]
  • 1 Augustus: Na aanleiding van 'n aankondiging dat Adjunkpresident Paul Mashatile nie 'n diamant verklaar het wat deur die diamanthandelaar Louis Liebenberg aan sy vrou geskenk is nie, het die Parlementêre Gesamentlike Etiekkomitee besluit om hom te sanksioneer. President Cyril Ramaphosa het homself van die kwessie gedistansieer en gesê dat Mashatile vir homself moet antwoord. Die kwessie het oproepe vir verhoogde regeringsverantwoordbaarheid laat ontstaan [30] Die Demokratiese Alliansie het 'n ondersoek na Mashatile versoek en gesê die Parlementêre teregwysing en boete was nie genoeg nie.[31]
  • 5 Augustus: Talle minderheidspartye in Johannesburg se Regering van Plaaslike Eenheid (RPE) het gedreig om hul steun vir die ANC binne die stadsraad te onttrek. Die minderheidspartye het verklaar dat hulle nie deur die ANC gerespekteer voel nie, en dat hulle nie deur die ANC as stigterslede van die RPE erken word nie. Die tussentydse voorsitter van die Johannesburgse Minderheidsregerende Partye (MRP) het verklaar dat die posisie in die Johannesburgse Finansiële MMC aan een van sy lede moet gaan, in plaas van 'n lid van die ANC. Na aanleiding van die verklarings het die ANC opgemerk dat hulle geen ooreenkoms oortree het nie, en genoeg stemme het om Johannesburg voort te sit as die minderheidspartye hul steun onttrek.[32]
  • 6 Augustus: ANC-sekretaris-generaal Fikile Mbalula het die Demokratiese Alliansie, 'n RNE-lid, daarvan beskuldig dat hulle die katalisator was vir die onlangs geïmplementeerde straftariewe en dreigemente van sanksies teen ANC-leiers deur die Verenigde State. Mbalula het gesê die rede hiervoor was die DA se sogenaamde veldtog teen Suid-Afrika se transformerende beleid tydens die party se reise na die VSA. Hy het die DA daarvan beskuldig dat hulle verklarings gemaak het wat die ongedaanmaking van Swart Ekonomiese Bemagtiging (SEB)-beleide in Suid-Afrika ondersteun, bloot om die Amerikaanse regering te paai. Mbalula het die Suid-Afrikaanse regering se steun vir SEB-beleide herbevestig en die VSA uitgedaag om sanksies teen ANC-leiers op te lê en gesê dat sulke dreigemente deur Amerikaanse kongreslede die ANC nie sou afskrik om sy transformasie-agenda na te streef nie.[33]
  • 11 Augustus: Voormalige COSATU-vakbondlid en Mail & Guardian-politieke kommentator, Ebrahim Harvey, het Helen Zille, voorsitter van die Demokratiese Alliansie Federale Raad, vir die posisie van burgemeester van Johannesburg onderskryf. Harvey het gesê dat Johannesburg in sy ergste toestand van verval in die geskiedenis is, en het Kaapstad erken as Suid-Afrika se bes bestuurde metropolitaanse munisipaliteit. Hy het verder gesê dat Zille se prestasiegeskiedenis as voormalige burgemeester van Kaapstad en Wes-Kaapse premier haar een van die geskikste kandidate maak om Johannesburg om te keer.[34]
  • 8 September: Floyd Shivambu het sy nuwe politieke party, die Afrika Mayibuye-beweging, tydens 'n media-inligtingsessie in Johannesburg aangekondig. Shivambu het verklaar dat die party reeds geregistreer is ingevolge die Verkiesingskommissiewet van 1996, wat dit toelaat om aan verkiesings deel te neem. Hy het verder gesê dat die party alle wyke in die plaaslike regeringsverkiesings van 2026 sal deelneem.[35]
  • 10 September: In 'n SABC-onderhoud het AMM-leier Floyd Shivambu sy voormalige party, die EFF, "rigtingloos" genoem en nie op die mense gefokus nie. Hy het verder gesê die EFF het korrupte regeringspraktyke aangeneem, sy stigtingswaardes laat vaar en is ongeskik om die ANC te vervang. Shivambu het ook gesê die EFF het 'n giftige kultuur van selfverryking en is nie gefokus op mandate soos dienslewering en werkskepping nie.[36]
  • 15 September: Die Suid-Afrikaanse en ANC-president Cyril Ramaphosa het erken dat munisipaliteite onder leiding van die Demokratiese Alliansie (DA) baie beter bestuur word as ANC-geleide munisipaliteite. Tydens 'n ANC-geleentheid by die FNB-stadion in Soweto het Ramaphosa gesê dat die ANC bekwame mense moet ontplooi om plaaslike regerings te bestuur, en dat die party by DA-munisipaliteite, soos Kaapstad en Stellenbosch, kan leer oor hoe om hul dienslewering te verbeter.[37]
  • 15 September: Die ANC het om verskoning gevra aan die mense van die Noordwes en die Vrystaat en gesê dat hulle beter bestuur van die party verdien. Die twee provinsies het die ANC histories sterk ondersteun, maar hulle bevat van Suid-Afrika se swakste bestuurde munisipaliteite. Sommige van daardie munisipaliteite is onder administrasie of staar ernstige finansiële probleme in die gesig. Die adjunkvoorsitter van die ANC se Plaaslike Regeringsintervensiekomitee, Dickson Masemola, het gesê die party het nie die vertroue wat die mense in die Noordwes en Vrystaat daarin gestel het, ten volle terugbetaal nie.[38]
  • 16 September: Die Patriotiese Alliansie (PA) het aangekondig dat hul kandidaat vir Burgemeester van Johannesburg die party se Adjunkpresident, Kenny Kunene, is. Dit, ten spyte van Kunene se bestaande skorsing. Die party het ook aangekondig dat, ten spyte daarvan dat hy net 'n maand tevore ingehuldig is, Johannesburgse raadslid Liam Jacobs uit die posisie sou bedank en die PA se burgemeesterskandidaat vir Kaapstad sou word.[39]
  • 20 September Die Demokratiese Alliansie (DA) het Helen Zille as die party se kandidaat vir Burgemeester van Johannesburg aangewys. Indien sy as burgemeester verkies word, het Zille beter lewering van water, elektrisiteit, padherstelwerk en vullisverwyderingsdienste belowe. Die party beoog om die sukses wat dit in die regering van Kaapstad behaal het, 'n stad wat beskou word as 'n stad met konsekwent baie beter dienslewering as Johannesburg, te herhaal.[40]
  • 23 September: Die Patriotiese Alliansie se Adjunkpresident, Kenny Kunene, is van enige oortreding vrygespreek, en sy skorsing is omvergewerp. Dus het die party versoek dat hy as raadslid na die Stad Johannesburg terugbesorg word.[41]
  • 26 September: PA-leier Gayton McKenzie] het verklaar dat sy party gevoel het dat dit deel was van 'n koalisie waar dit nie gerespekteer word nie, en daarom sou hy op 30 September 2025 aan die Regering van Nasionale Eenheid (GNU) onttrek. Hy het verder verklaar dat hy op dieselfde dag as Minister van Sport, Kuns en Kultuur sou bedank. McKenzie het die burgemeester van Johannesburg, Dada Morero, 'n ultimatum gegee om die PA se adjunkpresident, Kenny Kunene, weer aan te stel as sy voormalige burgemeesterslid vir 'n vervoerrol, of om die PA aan die stad se koalisieregering te onttrek. Morero het dit nie gedoen nie. In McKenzie se verklaring het hy bevestig dat die PA aan koalisies op alle vlakke van regering sou onttrek. Indien dit deurgevoer word, sou die PA die eerste party wees wat die GNU verlaat.[42]
  • 1 Oktober: Na 'n vergadering met die ANC het die PA aangekondig dat die twee partye gemeenskaplike grond gevind het, en dat die PA nie die regerende koalisie sou verlaat nie.[43]
  • 1 Oktober: Die leier van die Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF) party en parlementslid, Julius Malema, is skuldig bevind aan vyf oortredings, insluitend die onwettige besit van 'n vuurwapen en ammunisie, die onwettige afvuur van 'n wapen in die openbaar, en roekelose bedreiging. Hierdie oortredings het verband gehou met 'n EFF-byeenkoms, waar Malema tussen 14 en 15 skerp skote op 'n verhoog, voor 20 000 EFF-ondersteuners, afgevuur het. Bekend vir sy strydlustigheid, sal Malema in Januarie 2026 voor vonnisoplegging ondergaan, waar hy kragtens Suid-Afrikaanse wetgewing 'n minimum tronkstraf van 15 jaar in die gesig staar. Verder, volgens die Grondwet van Suid-Afrika, sal Malema dan verbied word om as 'n parlementslid te dien.[44]
  • 3 Oktober: Die PA se adjunkpresident, Kenny Kunene, is herstel as Johannesburg se burgemeesterslid vir vervoer.[45]
  • 12 Oktober: Daar is berig dat die ANC oorweeg om tradisie te breek en sy burgemeesterskandidaat van Johannesburg aan te kondig. Histories het die party dit nie gedoen nie, maar DA-kandidaat Helen Zille se hoëprofielkandidatuur kan die ANC dwing om iemand aan te kondig in 'n poging om beheer oor die metro te behou.[49]
  • 21 Oktober: COSATU, Suid-Afrika se grootste vakbond, het gesê dat hulle nog nie besluit het watter van sy voormalige drieparty-alliansievennote hulle in die plaaslike verkiesings van 2026 moet steun nie. Dit is die eerste verkiesing waar die SAKP en ANC teen mekaar meeding, en daar word verwag dat COSATU een van die partye sal steun.[50]
  • 24 Oktober: Net drie maande na sy stigting het die Afrika Mayibuye Movement (AMM) die party se eerste adjunkpresident, Nolubabalo Mcinga, weens wangedrag verwyder. Mcinga was onlangs betrokke by 'n uitval met partyleier Floyd Shivambu. Sy het ook 'n ongemagtigde vergadering namens die party met 'n reklame-firma gehad, en 'n ongemagtigde vergadering met MK-leier Jacob Zuma.[51]
  • 27 Oktober: Die Suid-Afrikaanse Adjunkpresident (en ANC Adjunkpresident) Paul Mashatile het partylede tydens 'n byeenkoms in Ekurhuleni meegedeel dat die ANC nie genoeg gedoen het om die lewens van Suid-Afrikaners te verbeter nie, en gesê dat die party daarvoor aanspreeklikheid moet neem. Hy het ook gevra vir beter aanstellings van staatsamptenare in die toekoms.[52]
  • 3 November: Die Suid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa het herbevestig dat die Regering van Nasionale Eenheid (RNE) sal voortgaan. Hy het verder gesê dat die 16 maande oue koalisieregering vasbeslote was om meer maniere te vind om saam te werk, en te fokus op hoe om die lewens van Suid-Afrikaners die beste te verbeter. Die aankondiging het gevolg op 'n terugtrekking (strategiese sessie) met RNE-partyleiers, sonder 'n agenda en 'n mandaat om sake privaat te hou, sodat leiers vrylik met mekaar kon praat oor hoe om die beste saam te werk in die voortgesette RNE. President Ramaphosa het gesê die terugtrekking het "uitsonderlik goed verloop", dat leiers die RNE se vordering en transformasiewerk gevier het, en dat verdere sulke vergaderings sou plaasvind. Ander RNE-partyleiers het ook verklaar dat die terugtrekking 'n sukses was.[53]
  • 4 November: Die Verkiesingskommissie het bevestig dat 508 politieke partye geregistreer het om aan die plaaslike verkiesings van 2026 deel te neem. Die totaal het 62 nuwe partye sedert die laaste munisipale verkiesing ingesluit. Van die 508 partye was 295 op nasionale vlak geregistreer, terwyl 404 op provinsiale vlak geregistreer was.[13]
  • 6 November: Helen Zille, die federale voorsitter van die Demokratiese Alliansie (DA), het verklaar dat haar party vier voormalige senior lede van die African National Congress (ANC) in die Wes-Kaap verwelkom het om by die DA aan te sluit, insluitend Neville Delport, die ANC se voormalige provinsiale sekretaris in die Wes-Kaap. Die verskuiwing het gevolg op interne verdeeldheid in die ANC, nadat die nasionale leierskap onlangs sy provinsiale uitvoerende strukture herkonfigureer het. Zille het gesê die vier voormalige ANC-lede het die DA direk genader en verklaar dat hulle nie saamstem met die rigting waarin die ANC op pad is nie, en versoek het om by die DA aan te sluit.[54]
  • 5 Desember: Die Verkiesingskommissie van Suid-Afrika het aangekondig dat hulle 'n nuwe podsendingplatform en 'n opgedateerde WhatsApp-kanaal in 2026 sal loods, as deel van 'n inisiatief om meer jong Suid-Afrikaners te motiveer om aan die demokratiese proses deel te neem deur in verkiesings te stem.[55]

Verwysings

[wysig | wysig bron]
  1. 1 2 3 4 "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections". SAnews. 13 November 2024. Besoek op 29 Maart 2025.
  2. ↑ "What we do - Electoral Commission of South Africa". Electoral Commission of South Africa. Besoek op 1 Mei 2025.
  3. ↑ Local government. Besoek op 1 Junie 2019
  4. ↑ Frequently Asked Questions: Elections. Besoek op 1 Junie 2019.
  5. ↑ National, provincial and municipal elections explained Geargiveer 8 Mei 2019 op Wayback Machine, Alberton Record, 7 Mei 2019. Besoek 1 Junie 2019.
  6. ↑ Local Government Elections Geargiveer 11 Maart 2021 op Wayback Machine. Besoek op 1 Junie 2019.
  7. ↑ "Government of National Unity". The Presidency of the Republic of South Africa. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 19 April 2025. Besoek op 29 Maart 2025.
  8. ↑ Tannur Anders (24 Junie 2024). "Which parties make up South Africa's unity government?". Reuters. Besoek op 29 Maart 2025.
  9. ↑ "Constitution of the Republic of South Africa, 1996 - Chapter 5: The President and National Executive". The Government of South Africa. Besoek op 29 Maart 2025.
  10. ↑ "National Assembly Elects Cyril Ramaphosa as President-elect". The Parliament of the Republic of South Africa. 14 Junie 2024. Besoek op 29 Maart 2025.
  11. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Nonkululeko Njilo (23 April 2025). "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections". Daily Maverick. Besoek op 12 Junie 2025.
  12. 1 2 3 4 Ntebo Mokobo (3 Mei 2025). "Country's municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE". SABC News. Besoek op 12 Junie 2025.
  13. 1 2 "IEC Confirms 508 Political Parties Registered". eNCA. 4 November 2025. Besoek op 27 November 2025.
  14. ↑ "ActionSA clinches its first mayor in Tshwane". Mail & Guardian (in Engels). 9 Oktober 2024. Besoek op 31 Mei 2025.
  15. ↑ Nokukhanya Mntambo (13 April 2025). "MK Party eyes Gauteng metros in bid to unseat ANC in 2026 municipal elections". EWN. Besoek op 12 Junie 2025.
  16. 1 2 Mandisa Nyathi (18 Maart 2025). "SACP will contest 2026 municipal elections independent of ANC". Mail & Guardian. Besoek op 12 Junie 2025.
  17. ↑ Thabiso Goba (14 Desember 2024). "SACP resolves to contest all municipalities in 2026 local govt elections". EWN. Besoek op 12 Junie 2025.
  18. ↑ Ntlantla Kgatlane (7 April 2025). "ANC has no right to stop SACP from contesting polls on its own". SABC News. Besoek op 12 Junie 2025.
  19. ↑ Thabiso Goba (13 Desember 2024). "COSATU still mulling if it will back the ANC or SACP in 2026 municipal elections". EWN. Besoek op 12 Junie 2025.
  20. ↑ Mandisa Nyathi (15 Januarie 2025). "ActionSA forms alliance with F4SD for 2026 local government elections". Mail & Guardian. Besoek op 12 Junie 2025.
  21. ↑ Ferial Haffajee (9 Junie 2025). "Helen Zille eyes Joburg mayorship after DA's top picks decline post". Daily Maverick. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 25 Julie 2013. Besoek op 10 Junie 2025.
  22. ↑ Mandisa Nyathi (15 Junie 2025). "Helen Zille officially throws hat into the ring for Joburg mayor post". Sunday World. Besoek op 19 Junie 2025.
  23. ↑ Kgothatso Madisa (26 Junie 2025). "Ramaphosa axes DA's Whitfield as deputy minister of trade and industry". Times Live. Besoek op 29 Junie 2025.
  24. ↑ Victoria O’Regan (26 Junie 2025). "'This is the moment of truth' — Steenhuisen gives Ramaphosa 48-hour ultimatum after Whitfield's axing". Daily Maverick. Besoek op 29 Junie 2025.
  25. ↑ Simon Majadibodu (28 Junie 2025). "'I will not yield to threats': Ramaphosa responds to DA's 48-hour ultimatum on Ministerial corruption". IOL. Besoek op 29 Junie 2025.
  26. ↑ Siyabonga Goni (22 Julie 2025). "Fired minister Nkabane's Seta panel existed in name only, MPs conclude". Daily Maverick. Besoek op 24 Julie 2025.
  27. ↑ "National Assembly passes Appropriation Bill amid opposition objections". IOL. 23 Julie 2025. Besoek op 17 November 2024.
  28. ↑ Simon Majadibodu (31 Julie 2025). "Mashatile declares R65 million mansions in Constantia and Waterfall on R3 million salary". IOL. Besoek op 4 Augustus 2025.
  29. ↑ Justice Malala (4 Augustus 2025). "all coming from inside the mansion: what Mashatile's properties mean come election time". Times LIVE. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 Augustus 2025. Besoek op 4 Augustus 2025.
  30. ↑ "Ramaphosa Distances Himself from Mashatile Scandal". eNCA. 1 Augustus 2025. Besoek op 4 Augustus 2025.
  31. ↑ Lindsay Dentlinger (1 Augustus 2025). "DA wants Mashatile probed over diamond gift from Liebenberg, says rebuke, fine not enough". EWN. Besoek op 4 Augustus 2025.
  32. ↑ Alex Patrick (5 Augustus 2025). "Joburg political drama deepens as minority parties threaten to pull support for coalition". news24. Besoek op 12 Augustus 2025.
  33. ↑ Lizeka Tandwa (6 Augustus 2025). "Mbalula blames DA for Trump's tariffs, US threats to sanction ANC leaders". Times Live. Besoek op 12 Augustus 2025.
  34. ↑ Lindsay Dentlinger (11 Augustus 2025). "Helen Zille's Joburg mayoral candidacy gets a nod". EWN. Besoek op 12 Augustus 2025.
  35. ↑ Simon Majadibodu (8 September 2025). "Floyd Shivambu: 'Mayibuye Afrika Movement will win 2026 and 2029 elections'". IOL. Besoek op 13 September 2025.
  36. ↑ "Floyd Shivambu: EFF is just like the ANC, directionless and unfit to lead". IOL. 10 September 2025. Besoek op 13 September 2025.
  37. ↑ Kamogelo Moichela (15 September 2025). "'DA run municipalities better, learn from them' Ramaphosa tells ANC councillors". IOL. Besoek op 17 September 2025.
  38. ↑ Thabiso Goba (15 September 2025). "ANC apologises to people of NW and FS, says they deserve better governance from party". EWN. Besoek op 17 September 2025.
  39. ↑ Thabiso Goba (16 September 2025). "PA reveals Kenny Kunene as mayoral candidate for Joburg". EWN. Besoek op 16 September 2025.
  40. ↑ Nqobile Dludla (20 September 2025). "South Africa's DA names former leader Zille as candidate for Johannesburg mayor". Reuters. Besoek op 21 September 2025.
  41. ↑ "Pa Deputy President Kenny Kunene Cleared Of Wrongdoing". eNCA. 23 September 2025. Besoek op 25 September 2025.
  42. ↑ Lindsay Dentlinger (26 September 2025). "Gayton McKenzie says Patriotic Alliance will withdraw from Government of National Unity, vows to resign as minister on Tuesday". EWN. Besoek op 27 September 2025.
  43. ↑ Siyamtanda Capa (1 Oktober 2025). "Unity in uncertainty: PA stays in coalitions as Kunene's fate hangs in balance". news24. Besoek op 1 Oktober 2025.
  44. ↑ Khanyisile Ngcobo (1 Oktober 2025). "South African firebrand MP Malema convicted of firing a gun in public". BBC. Besoek op 1 Oktober 2025.
  45. ↑ Noxolo Sibiya (3 Oktober 2025). "Kunene reinstated as Johannesburg transport MMC after coalition dispute". news24. Besoek op 4 Oktober 2025.
  46. ↑ "Sizok'thola's Xolani Khumalo Announced ActionSA's Ekurhuleni Mayoral Candidate". eNCA. 4 Oktober 2025. Besoek op 4 Oktober 2025.
  47. ↑ Goba, Thabiso. "Bosa, Rise Mzansi, and Good Party have united to form 'Unite for Change'". EWN (in Engels). Besoek op 5 Oktober 2025.
  48. ↑ Patel, Faizel (5 Oktober 2025). "JUST IN: Bosa, GOOD and Rise Mzanzi merge to form Unite for Change". The Citizen (in Engels). Besoek op 5 Oktober 2025.
  49. ↑ Dawie Boonzaaier (12 Oktober 2025). "The Helen Zille effect: ANC plans to break tradition by revealing mayoral candidate". City Press. Besoek op 26 Oktober 2025.
  50. ↑ Thabiso Goba (21 Oktober 2025). "COSATU yet to decide on which alliance partner to back in 2026 municipal elections". EWN. Besoek op 26 Oktober 2025.
  51. ↑ Lunga Mzangwe (24 Oktober 2025). "Floyd Shivambu fires deputy Nolubabalo Mcinga over unsanctioned meeting with Jacob Zuma". Mail & Guardian. Besoek op 26 Oktober 2025.
  52. ↑ Lunga Mzangwe (27 Oktober 2025). "Mashatile: ANC has failed to improve South Africa". Mail & Guardian. Besoek op 29 Oktober 2025.
  53. ↑ "'The GNU is here to stay': Ramaphosa". Times Live. 3 November 2025. Besoek op 7 November 2025.
  54. ↑ Celeste Martin (6 November 2025). "Helen Zille: Senior ANC WC members joining DA driven by disillusionment, not money". EWN. Besoek op 8 November 2025.
  55. ↑ Luis Monzon (5 Desember 2025). "South Africa to launch elections podcast to attract young voters". htxt. Besoek op 6 Desember 2025.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Suid-Afrikaanse_munisipale_verkiesing_van_2026&oldid=2869501"