Tifo

Tifo gereël deur ondersteuners van Club Brugge.

Tifo (Italiaans: [ˈtiːfo]) is die verskynsel waarvolgens tifosi van ’n sportspan ’n visuele vertoning maak van enige gekoördineerde vlag, teken of banier in die pawiljoene van ’n stadion, meestal as deel van ’n sokkerwedstryd. Tifosi (uitgespreek [tiˈfoːzi; -oːsi]) is ’n groep ondersteuners van ’n sportspan, veral dié wat aan ’n tifo deelneem.

Tifo word meestal gesien tydens belangrike wedstryde, plaaslike derby's en mededingende kragmetings, en alhoewel die tradisie by klubspanne ontstaan het, het sommige nasionale spanne ook ondersteuners wat gereeld tifos organiseer. Tifo word hoofsaaklik gereël deur ultras of ’n ondersteunersklub om hul liefde vir die klub te wys, maar dit word soms ook deur die klub self geborg of gereël. Soortgelyke vertonings is algemeen in diktature, soos Noord-Korea, waar dit gebruik word om die regime te verheerlik.

Etimologie

Die meervoud tifosi word gebruik vir ’n groep van gemengde geslagte of ’n geheel manlike groep; die manlike enkelvoud is tifoso, vroulike enkelvoud tifosa, en vroulike meervoud tifose.

Die term is afgelei van die Italiaanse tifoso, wat “tifuslyer” beteken, en verwys na die “koorsige” gedrag van die mees toegewyde ondersteuners. The Times of Malta het daarop gewys dat die Engelse term fan ewe vreemd klink vir Italiaanse ore, aangesien fanatico gewoonlik net in die konteks van godsdienstige fanatisme gebruik word. Die joernalis Birgit Schönau herlei die term tifosi na die 1920’s, ’n tyd toe sokkerkoors in Italië versprei het, en tifuskoors steeds algemeen voorgekom het in die armer dele van die land.

Geskiedenis

Die tifo-kultuur, soos die oorsprong van die naam self, het sy wortels in Italië en Suid-Europa, en het ’n sterk teenwoordigheid in Oos-Europa. Dit het baie gemeen met die ultras-kultuur en het in dieselfde tyd ontstaan – in die laat 1960’s en vroeë 1970’s.

Alhoewel tifo veral algemeen in Europa voorkom, het dit wêreldwyd meer verspreid en algemeen geword in streke waar sokker gespeel word. Dit het in die laat 2000’s en vroeë 2010’s gewild geword onder spanne in Major League Soccer in die Verenigde State, met sommige ondersteunersgroepe wat tot $10 000 aan materiaal bestee het. Die rivaliteit tussen die Portland Timbers en Seattle Sounders het van die grootste en mees uitgebreide tifos in Amerikaanse sokker opgelewer.

Sokker

Ondersteuners van die Albanese nasionale sokkerspan, bekend as Tifozat Kuq e Zi (Rooi en Swart Tifosi), steek see-noodfakkels aan op die pawiljoen.

Tifosi word hoofsaaklik gebruik om ondersteuners van sokkerklubs te beskryf. Afgesien van die talle plaaslike ondersteunersklubs in Italië, waarvan die hoofrol byvoorbeeld is om ’n ontmoetingsplek vir ondersteuners en vriende te bied en uitstappies na uitwedstryde te reël, maak baie Italiaanse ondersteuners sedert die laat 1960’s staat op georganiseerde stadiongroepe wat as ultras bekend staan. Die hoofdoel is om die ondersteuning vir hul span te koördineer met behulp van vlae, baniere, gekleurde rookskerms, see-noodfakkels, tromme en gesange in koor. Die gebruik van see-noodfakkels is in die meeste lande onwettig in skares, aangesien dit ’n enorme hitte opwek, maar ultras-groeperings vind dikwels maniere om die fakkels by stadions in te smokkel.

Soms word historiese temas in tifo's gebruik wat aan die klub gekoppel is, maar soms ook temas wat geen direkte verband met die klub het nie – soos toe ondersteuners van Legia Warskou die herinnering aan die Warskou-opstand herdenk het. Poolse klubs is ook bekend vir hul anti-kommunistiese tifo's – ’n nalatenskap uit die tyd toe die land ’n kommunistiese diktatuur was.

Fietsry

Die woord tifosi word algemeen gebruik om ondersteuners langs die pad tydens professionele padfietsrenne in Italië te beskryf, soos Tirreno–Adriatico, Milan–San Remo, die Giro d'Italia en die Giro di Lombardia.

Formule Een

Die Ferrari-tifosi tydens die Grand Prix van Monza in 1996.

Dit het algemeen geword om die woord tifosi (in Italiaans letterlik "ondersteuners") te gebruik om die ondersteuners van Scuderia Ferrari in Formule Een te beskryf. Italiaanse motorwedrenondersteuners is bekend vir hul liefde vir Ferrari, alhoewel hulle ook sterk ondersteuners is van ander Italiaanse motors soos Maserati, Lancia en Alfa Romeo.

Die tifosi voorsien Formule Een van ’n see van rooi wat die tribunes by die Italiaanse Grand Prix vul. Een van die mees algemene gesigte van die tifosi is die vertoning van ’n reuse Ferrari-vlag in die tribunes tydens Formule Een-weekends by elke renbaan, met veral groot groepe in Ferrari-klere by die tuisrenne en nabygeleë Europese baan. ’n Gelyksoortige toneel kon in vroeëre jare tydens die San Marino-ren gesien word, wat gehou is by die Enzo en Dino Ferrari-renbaan naby die dorp Imola, sowat 80 km oos van die Ferrari-fabriek in Maranello.

Die tifosi in Italië is bekend daarvoor dat hulle selfs vir ’n nie-Italiaanse bestuurder in ’n Ferrari juig wanneer hy ’n Italiaanse bestuurder in ’n ander motor inhaal. By die San Marino Grand Prix van 1983 het die skare by Imola lank en hard gejuig toe die Italiaanse bestuurder Riccardo Patrese met sy Brabham net ses rondtes van die einde van die wedren afgekraak het, wat die Franse Patrick Tambay die oorwinning in sy Ferrari besorg het. Patrese het Tambay net ’n halfrondte vroeër vir die leiding verbygegaan.

Een bestuurder wat nooit werklik vir Ferrari gery het nie, maar steeds deur die tifosi ondersteun word, is die Fransman Jean-Louis Schlesser. Hy het vir die Williams-span gery tydens die Italiaanse Grand Prix van 1988 by Monza as plaasvervanger vir ’n siek Nigel Mansell. Op ronde 49 van die 51 het Schlesser onbedoeld betrokke geraak by ’n insident by die Variante del Rettifilo-chicane wat die voorste McLaren-Honda van Ayrton Senna uit die wedren gehaal het, wat Ferrari se Gerhard Berger en Michele Alboreto ’n emosionele 1–2-uitslag by die Italiaanse Grand Prix besorg het, net ’n maand na die dood van Enzo Ferrari. Berger se oorwinning het McLaren se enigste nederlaag in die 16-ren-seisoen van 1988 beteken.

Die tifosi het by Ferrari gebly tydens die moeilike tydperk vroeër in die 1990’s, toe Gerhard Berger en Jean Alesi elk ’n wedren gewen het, terwyl die voorste spanne McLaren, Williams en Benetton was. Die toename in die aantal tifosi in die middel 1990’s kan direk toegeskryf word aan die aankoms van Michael Schumacher wat in 1996 by Ferrari aangesluit het, nadat hy twee bestuurderskampioenskappe met Benetton gewen het en sleutelpersoneel soos Ross Brawn en Rory Byrne saamgebring het. Schumacher het vir Ferrari gery tot sy eerste aftrede aan die einde van die 2006-seisoen en die span gelei tot ses konstruktorskampioenskappe van 1999 tot 2004 en persoonlik vyf bestuurderskampioenskappe gewen.

Toe Ferrari se Charles Leclerc in 2019 by Monza gewen het, wat die eerste oorwinning vir die span sedert 2010 was, het ’n massiewe skare tifosi na die podium gegaan om die oorwinning te vier. Soos David Croft tydens die podiumviering onthul het, is daar ’n gespanne verhouding tussen die tifosi en Mercedes, wat van die begin van die turbo-hibriede-tydperk in 2014 tot 2018 in Monza gewen het. Wanneer ’n Mercedes die Italiaanse GP gewen het of op die podium was, het die tifosi die bestuurder uitgefluit.