Tjellokonsert no. 1 in C-majeur (Haydn)
| Tjellokonsert | |
|---|---|
| no. 1 | |
| Tjellokonsert deur Joseph Haydn | |
 Haydn c. 1770 | |
| Toonaard | C-majeur |
| Katalogus | Hob. VIIb/1 |
| Gekomponeer | c. 1765 |
| Bewegings | 3 |
Die Tjelloconcerto no. 1 in C-majeur, Hob. VIIb/1, deur Joseph Haydn is omstreeks tussen 1761 en 1765 gekomponeer vir sy jarelange vriend Joseph Franz Weigl, destyds die hooftjellis van Prins Nicolaus se Esterházy-orkes.[1]
Daar is tot 1961 geglo dat die werk vir wêreld verlore is, maar toe ontdek die musikoloog Oldřich Pulkert 'n kopie van die partituur indie Praagse Nasionale Museum.[1] Hoewel daar aanvanklike twyfel oor die egtheid van die werk bestaan het, is die meeste kenners dit tans eens dat Haydn wél hierdie konsert gekomponeer het.
Agtergrond
[wysig | wysig bron]Hoewel die volledige werk in 1961 ontdek is, het Haydn die begin van die hooftema van die eerste beweging in sy konsepkatalogus van 1765 geskryf.[2][3] Hierdie vroeë werk, bykans tydgenote van die Simfonieë nos. 6, 7 en 8, en ongeveer twintig jaar voor sy D-majeur tjellokonsert, dui daarop dat Haydn reeds 'n meester van instrumentale komposisie was. Die solotjello is heel idiomaties. Die konsert weerspieël sowel die ritornello-vorm van die Barokkonsert as die opkomende struktuur van die sonata-allegro-vorm.
Soos in die Barokse concerto grosso, is die begeleidende ensemble klein: strykers, twee hobo's en twee horings.[1] Dit is moontlik dat Weigl die enigste tjellis in die Esterházy-orkes was toe Haydn die concerto gekomponeer het, aangesien daar slegs een tjello-lyn in die partituur is, afwisselend gemerk as "solo" en "tutti". Daar is egter ook 'n basso continuo-lyn, wat moontlik óf deur 'n ander tjellis, óf deur Haydn self op die klavesimbel, óf deur 'n basviolis gespeel kon gewees het.
Bewegings
[wysig | wysig bron]
Die konsert het drie bewegings:
- Moderato
- Adagio (F-majeur)
- Allegro molto
Al drie bewegings van hierdie konsert is in sonatevorm geskryf, anders as die tweede concerto, waar die rondovorm in die tweede en derde bewegings gebruik word. Hierdie concerto is meer verwant aan Haydn se vioolconcerto as aan sy opvolger, en toon baie ooreenkomste met die Vioolconcerto no. 3 in A-majeur, soos die eerste beweging se geëtste ritmes, vloeiende tweede temas, 'n vreedsame stadige beweging en 'n vinnige finale. Albei konserte is in dieselfde tydperk gekomponeer.
Ná die orkestrale eksposisie van die eerste beweging speel die tjellissolis die openingstema, waarvan die eerste noot 'n volle akkoord is wat al vier snare gebruik. Virtuositeit word verder ontwikkel in die gebruik van vinnig herhalende note, die enorme toonomvang en vinnige kontraste van register. Hierdie beweging word oorheers deur 'n enkele tema, hoewel die tema self verskeie motiewe insluit wat Haydn afsonderlik ontwikkel. Teen die einde word 'n kadens gespeel.
In die stadige beweging (sonder houtblasers) kondig die tjello sy toetrede dramaties op 'n lang noot aan terwyl die orkesstrykers weer die openingstema speel. Twee mate later boots die tjello hierdie melodie na. Haydn was lief vir hierdie patroon: verskeie kere in die beweging tree die tjello op 'n volgehoue toon in. Hierdie beweging, soos die eerste, bevat vir 'n kadens teen die einde.
In die finale beweging tree die tjello ook op 'n lang noot in ná 'n uitgebreide orkestrale inleiding. Hierdie geesdriftige finale, geskryf in sonata-allegro-vorm, het Haydn nog 'n kans gebied om te wys wat hy kon doen om 'n enkele tema in 'n reeks kort motiewe en 'n groot verskeidenheid vinnig veranderende stemmings te ontvou. Die virtuositeit van die solo-instrument word in hierdie beweging benut, veral in gedeeltes waar die tjello vinnig tussen lae en hoë note beweeg sodat dit lyk asof dit twee instrumente is wat in kontrapunt speel. Haydn gebruik die ingang met die volgehoue noot verskeie kere, die laaste een op 'n baie hoë, deurdringende G.[4]
Invloed
[wysig | wysig bron]Haydn se Tjelloconcerto no. 1 in C-majeur het 'n belangrike deel van die tjellorepertorium geword ná die 20ste-eeuse première deur Miloš Sádlo en die Tsjeggoslowaakse Radio Simfonieorkes, gedirigeer deur Sir Charles Mackerras, op 19 Mei 1962. Baie bekende kunstenaars, insluitend Jacqueline du Pré, Yo-Yo Ma, Julian Lloyd Webber, Pierre Fournier, Truls Mørk, János Starker, Hidemi Suzuki, Anner Bylsma, Mstislav Rostropovich, Pieter Wispelwey, Heinrich Schiff, Lynn Harrell, Christine Walevska, Sol Gabetta, Maximilian Hornung, Mischa Maisky, Bruno Philippe, Steven Isserlis, Marie-Elisabeth Hecker, Maria Kliegel, Kian Soltani en Sergei Istomin het dit opgeneem, sowel as die kontrabasspeler Bozo Paradzik.
Verwysings
[wysig | wysig bron]- 1 2 3 Haydn, Joseph (2007). Konzert in C für Violoncello und Orchester. Clément, Roger (trans.). Kassel: Bärenreiter-Verlag. pp. V–VI. ISMN M-006-20254-6 Verwysingfout: Invalid
<ref>tag; name "autogenerated1" defined multiple times with different content - ↑ Anders, Gerhard; Anderson, Keith. "Liner notes to HAYDN: Cello Concertos Nos. 1, 2 and 4". naxos.com. Besoek op 17 Januarie 2017.
- ↑ Furse, Edward Niel (2009). "PERSPECTIVES ON THE RECEPTION OF HAYDN'S CELLO CONCERTO IN C, WITH PARTICULAR REFERENCE TO MUSICOLOGICAL WRITINGS IN ENGLISH ON HAYDN'S CONCERTOS AND THE CLASSICAL CONCERTO (Master's thesis)" (PDF). p. 4. Besoek op 17 Januarie 2017.
The only record of the work is its appearance in Haydn's own thematic catalogue of compositions, compiled in 1765 to prove to Prince Nikolaus Esterházy that he was working diligently.
- ↑ Cincinnati Symphony Orchestra Programnotas, 113-uitgawe