Gaan na inhoud

Uti possidetis

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Die Forum, Rome, 2017

Uti possidetis is 'n uitdrukking wat sy oorsprong in Romeinse privaatreg gehad het, waar dit die naam was van 'n prosedure oor grondbesit. Later, deur 'n misleidende analogie, is dit na internasionale reg oorgedra, waar dit meer as een betekenis gehad het, almal met betrekking tot soewereine reg op grondgebied.

In Rome, as twee partye besit van 'n huis of stuk grond betwis het, het die pretor die een verkies wat in werklike besit was, tensy hy dit van die ander deur geweld, sluip of as 'n tydelike guns (nec vi, nec clam, nec precario) verkry het. Die dispuut is begin deur 'n interdik genaamd uti possidetis. Die wenner is in besit bevestig of herstel, en die verloorder is beveel om hom nie met geweld te verplaas nie. Die wenner het egter nie bewys hy was die werklike eienaar nie, slegs dat hy, vir die oomblik, 'n beter reg op besit gehad het as sy teenstander. Derhalwe is die regte van derde partye nie benadeel nie. Die frase uti possidetis was 'n konvensionele afkorting van die pretoriale edik wat sulke sake hanteer het.

In die vroeë moderne era het sommige Europese state, wanneer hulle met ander Europese state gehandel het, die frase gebruik om die verkryging van grondgebied deur besetting te regverdig. Daar was geen universeel ooreengekome reël nie; Portugal het dit byvoorbeeld meer ambisieus toegepas as Spanje. Nietemin is daar geen twyfel dat belangrike politiese entiteite, soos Brasilië, op daardie interpretasie gevestig is nie. Dit was ook 'n algemeen aanvaarde reël oor die interpretasie van vredesverdrae. 'n Vredesverdrag is veronderstel om elke party 'n permanente reg te gee tot die grondgebied wat dit aan die einde van vyandelikhede beset het, tensy die teendeel uitdruklik gestipuleer is. Of hierdie reël in die internasionale regime ná die skepping van die Verenigde Nasies oorleef het, is twyfelagtig. Hierdie gebruik word soms uti possidetis de facto genoem.

In onlangse tye verwys uti possidetis na 'n leerstelling vir die trek van internasionale grense. Wanneer koloniale gebiede onafhanklikheid verkry, of wanneer 'n politieke entiteit opbreek (bv. Joego-Slawië), dan, by gebrek aan 'n beter reël, behoort die ou administratiewe grense tussen die nuwe state gevolg te word. Hierdie leerstelling, wat sy kritici het, word soms uti possidetis juris genoem.

Romeinse reg

[wysig | wysig bron]
'n Renaissance-verhandeling oor die Romeinse interdik Uti Possidetis

Inleiding

[wysig | wysig bron]

'n Verplaasde grondeienaar het 'n teoreties eenvoudige manier gehad om sy eiendom te herwin: 'n tradisionele aksie genaamd vindicatio. Al wat hy moes doen, was om te bewys hy was die eienaar en die verweerder was in besit. In werklikheid kon bewys van eienaarskap egter uiters moeilik wees[1] weens 'n gebrek aan dokumentasie, aangesien daar tydens die vormingsperiode van Romeinse reg geen stelsel van geskrewe oordrag en registrasie van grond was nie. In die Republikeinse era was die meeste grondoorplasings mondeling en hoef dit nie eers getuig te gewees het nie.[2] Gevolglik moes daar, soos tyd verbygegaan het, baie Romeinse landgoedere gewees het wie se eienaars nie kon bewys dat hulle dít was nie.

Gevolglik, in litigasie oor grond, het elke party probeer om 'n situasie te skep waar die bewyslas op sy teenstander gegooi is, en hy bloot moes verdedig.[3] Om dit te bereik, het hulle buite die tradisionele Romeinse aksies gegaan en 'n pretoriale remedie gebruik.

Pretoriale remedies

[wysig | wysig bron]

Reeds in die Romeinse Republiek was die pretor 'n amptenaar wie se pligte die handhawing van vrede ingesluit het. 'n Pretor het vir 'n jaar in amp gebly, aan die begin waarvan dit gebruiklik was om edikte te publiseer; hierdie het die regsbeleide aangekondig wat hy van plan was om toe te pas. Gewoonlik is dit met of sonder wysiging deur sy opvolgers aangeneem. Met hierdie edikte kon pretors die reg verander, hoewel hulle dit ietwat versigtig gedoen het.[4]

'n Interdik was 'n pretoriale bevel wat iemand verbied het om iets te doen. Die een wat hier relevant is, was die interdictum uti possidetis. Dit blyk dat hierdie interdik teen ongeveer 169 v.C. beskikbaar was, want daar is 'n grap daaroor in een van Terentius se komedies, hoewel ons nie die pretor se oorspronklike bewoording ken nie.[5] Waarskynlik het dit ontstaan as 'n middel om besetters van openbare gronde te beskerm, aangesien hierdie mense nie as eienaars kon dagvaar nie.[6] Later is dit egter aangepas as 'n prosedurale middel om betwisters onderskeidelik aan die rol van eiser en verweerder toe te wys.[7]

Die interdik uti possidetis

[wysig | wysig bron]

Volgens die Romeinse juris Gaius (Institute, Vierde Kommentaar):

Latynse teks[8]Afrikaanse vertaling[9] (klem bygevoeg)
§ 148. Retinendae possessionis causa solet interdictum reddi, cum ab utraque parte de proprietate alicuius rei controuersia est, et ante quaeritur uter ex litigatoribus possidere et uter petere debeat; cuius rei gratia comparata sunt VTI POSSIDETIS et VTRVBI.Interdikte vir die behoud van besit word gereeld toegestaan wanneer twee partye oor die eienaarskap van 'n saak stry, en die vraag wat eers bepaal moet word, is watter van die betwisters die eiser en watter die verweerder in die vindikasie* sal wees; dit is vir hierdie doel dat die interdikte Uti possidetis en Utrubi ingestel is.
§ 149. Et quidem VTI POSSIDETIS interdictum de fundi uel aedium possessione redditur, VTRVBI uero de rerum mobilium possessione.Die eerste interdik word met betrekking tot die besit van grond en huise toegestaan, die laaste met betrekking tot die besit van roerende goedere.
§ 150. Et siquidem de fundo uel aedibus interdicitur, eum potiorem esse praetor iubet, qui eo tempore quo interdictum redditur nec ui nec clam nec precario ab aduersario possideat; si uero de re mobili, eum potiorem esse iubet, qui maiore parte eius anni nec ui nec clam nec precario ab aduersario possederit; idque satis ipsis uerbis interdictorum significatur.Wanneer die interdik op grond of huise betrekking het, verkies die pretor die party wat ten tyde van die uitreiking van die interdik in werklike besit is, indien sodanige besit nie deur geweld, heimlikheid of met toestemming van die teenstander verkry is nie. Wanneer die interdik betrekking het op 'n roerende ding, verkies hy die party wat dit ten opsigte van die teenstander sonder geweld, heimlikheid of toestemming gedurende die grootste deel van daardie jaar besit het. Die terme van die interdikte toon hierdie onderskeid voldoende aan.

*Die vindikasie was die naam van die tradisionele aksie om eienaarskap van grond op te eis, soos reeds verduidelik.

'n Persoon kon besit vestig deur die eiendom self te beset, of deur 'n ander, bv. sy inquilinus (huishuurder) of colonus (landbouhuurder).[10]

Die drie uitsonderings: nec vi nec clam nec precario

[wysig | wysig bron]

Dat die pretor die party in besit sou bevestig, was slegs 'n verstekreël, aangesien daar drie uitsonderings was:

  • Vi (geweld). As die besittende party dit deur geweld van die ander verkry het,[11] was hy nie op die voordeel van die interdik geregtig nie. Andersins sou dit die verkryging van grond deur geweld beloon.
  • Clam (heimlik). Net so as sy besit op 'n geheime wyse verkry is; en om 'n soortgelyke rede.
  • Precario. 'n Precario was 'n persoon wat slegs deur guns in besit was en enige tyd gevra kon word om te vertrek. (Vandaar die Engelse woord precarious.)

As enige van hierdie uitsonderings van toepassing was, was sy besit gebrekkig (dit is possessio vitiosa genoem)[12] en het nie getel nie.

Derde partye

[wysig | wysig bron]

As hy sy besit van 'n derde party verkry het, het dit egter nie saak gemaak dat hy dit onwettig gedoen het nie, d.w.s. dit was van geen huidige belang nie. Dit word uitdruklik duidelik gemaak deur Justinius se Institute, IV, XV §5:

Hy het as oorwinnaar uitgekom wat ten tyde van die interdik in besit was, mits hy nie besit verkry het teen sy teenstander deur geweld, in die geheim, of op versoek nie, hoewel hy iemand anders met geweld verdryf het, of hom in die geheim van besit beroof het, of iemand [anders] gevra het om hom toe te laat om op versoek te besit.[13] [Klem bygevoeg]

Dit was die derde party se keuse of hy regsaksies daaroor te begin as hy wou; hy is nie uitgesluit nie.[14]

Dit was betekenisvol toe vroeë moderne Europese magte die uti possidetis-konsep op hul koloniale verkrygings probeer toepas het (sien hieronder). Dus, dat hulle die inheemse inwoners met geweld oorwin het, was van geen huidige gevolg as die dispuut tussen mededingende Europeërs was nie.[15]

Prosedure

[wysig | wysig bron]
Pretor wat 'n slaaf vrylaat (Paul Egell, pen en ink, Städel)

By die eerste verskyning in die hof het die pretor, wie se tyd waardevol was, nie probeer om die feite te ondersoek nie. Hy het die interdik eenvoudig onpartydig teen beide partye uitgespreek. (Vandaar dat dit 'n "dubbele interdik" genoem is).[16] Dit is denkbaar dat een van die partye geweet het hy is in die fout en besluit het hy moet maar die pretor se interdik gehoorsaam. As dit so was, was dit die einde van die saak.[17] Gestel egter hy kies om dit uit te braaf of, inderdaad, opreg geglo het hy is in die reg.

Die volgende stap was om sake tot 'n punt te bring. Gevolglik, op 'n vooraf gereëlde dag, sou die partye 'n simboliese daad van geweld pleeg (vis ex conventu)[18], bv. voorgee om mekaar uit die grond te verdryf. Dit moes, vir die een in die fout, 'n formele ongehoorsaamheid aan die pretor se bevel gewees het. Elke party het nou die ander uitgedaag tot 'n weddenskap waardeur hy 'n bedrag geld aan sy teenstander moes betaal as hy die een was wat die interdik nie gehoorsaam het nie. (Hierdie manier om dispute in Rome op te los – deur 'n weddenskap op die resultaat – is agere per sponsione genoem).[19] Die agere per sponsonie is gestuur om deur 'n iudex (soortgelyk aan 'n eenman-jurie, gewoonlik 'n prominente burger) bereg te word,[20] wat in die loop van tyd sy beslissing gelewer het.[21] Intussen is die reg op tussentydse besit van die grond aan die hoogste bieër van die twee mededingers geveil, op sy belofte om die huur aan sy teenstander te betaal as hy in die fout blyk te wees.

Romeinse litigasie was nie vir swakhartiges nie. Om jou teenstander hoegenaamd in die hof te kry, kon moeilik wees, en moontlik was pretors "niks meer as politici nie, dikwels onbevoeg, vatbaar vir omkopery, en grootliks geïsoleer teen aanklagte van wanpraktyke".[22] 'n Litigant kon die interdikproses frustreer deur nie aan die rituele deel te neem nie. Wanneer dit gebeur het, was dit egter moontlik om 'n sekondêre interdik te verkry waardeur hy die saak onmiddellik verloor het.[23]

Voordele van die interdik

[wysig | wysig bron]

Alhoewel die interdik geen eiendomsreg toegeken of erken het nie, het die party wat gewen het drie belangrike voordele behaal.

Eerstens het hy vreedsame besit van die grond teen sy teenstander vir die tyd geniet. Tweedens, alhoewel sy teenstander nog die grond kon kry – deur 'n vindicatio te bring – moes die saak bewys word. Dit was belangrik, aangesien dit die bewyslas toegewys het. Derdens, en in die praktyk, sou sy teenstander moontlik nie die moeite doen om dit verder te neem nie. Dan het die party wat in besit gelaat is, baie soos die werklike eienaar gelyk. Met verloop van tyd moes dit al hoe moeiliker geword het om te bewys dat hy dit nie was nie.

Deur vreedsame, oop en ongelisensieerde besit van grond het 'n party nie eienaarskap verkry nie, maar hy het wel praktiese voordele verkry.

Die Romeinse leerstelling oor die vestiging van besit (nie eienaarskap nie) mag effens ontwykend lyk vir diegene wat in die Engelse gemenereg grootgemaak is,[24] waar dit voor die hand liggend is dat 'n goeie titel op grond inderdaad deur blote besetting verkry kan word (bv. "plakkersregte"). Dit was egter nie so in Romeinse reg nie, wat 'n skerp lyn tussen eienaarskap en besit getrek het. Behalwe in spesiale gevalle, kon blote besetting van grond nie eienaarskap verleen nie.[25]

Latere kennis: die teks van die edik

[wysig | wysig bron]

Alhoewel Gaius se teks onvolledig aan vroeë moderne Europeërs bekend was, omdat dit verlore gegaan en eers in 1816 herontdek is,[26] het hulle die edik in die latere resensie deur Justinius geken.[27] Die interdik se naam uti possidetis was 'n konvensionele afkorting van die bewoording van die pretoriale edik:

Uti eas aedes, quibus de agitur, nec vi nec clam nec precario alter ab altero possidetis, quo minus ita possideatis, vim fieri veto. De cloacis hoc interdictum non dabo: neque pluris quam quanti res elit; intra annum, quo primum experiundi potestas fuerit, agere permittan. (Dig. 43, 17, 1)

wat vertaal is

Watter party ookal besit van die betrokke huis het, sonder dat hy dit deur geweld, in die geheim, of met verlof en lisensie van die teenstander verkry het, verbied ek die gewelddadige versteuring van sy besit. Riole is nie by hierdie interdik ingesluit nie. Die waarde van die ding in dispuut en nie meer nie mag herwin word, en ek sal nie toelaat dat 'n party op hierdie manier voortgaan nie, behalwe binne die eerste jaar van dae beskikbaar vir prosedure (annus utilis).[28]

Veel later, toe dit in internasionale reg aangeneem is, is die afkorting voorgestel as Uti possidetis, ita possideatis ("soos jy besit, so mag jy besit"), waardeur "besit tien-tiende van die reg geword het", waarvan gesê word dat dit 'n verdraaiing van die Romeinse leerstelling is.[29]

Uti possidetis as 'n leerstelling vir die verkryging van grondgebied in internasionale reg

[wysig | wysig bron]

Uit Romeinse privaatreg is uti possidetis oorgedra na internasionale reg as 'n bewering van soewereiniteit oor grondgebied, hoewel die analogie misleidend was.[30][31][32]

Pedro Álvares Cabral ontdek Brasilië (Oscar Pereira da Silva, olie op doek, Museu Paulista)

Europese moondhede, toe hulle gepoog het om hul verkryging van grondgebied in die Amerikas en elders te regverdig, het hul aansprake op 'n verskeidenheid regsgronde gebaseer. Een argument was dat die nuwe lande terra nullius (aan niemand behorend nie) was en dus deur besetting verkry kon word. Maar sommige prominente Europese juriste en teoloë, soos Francisco de Vitoria, het dit verwerp en geargumenteer dat die lande wel eienaars gehad het: die inheemse volke.[33] Aangesien die Europese moondhede egter nie hulself teenoor die inheemse mense wou regverdig nie, maar teenoor hul Europese mededingers, moes hulle slegs 'n beter aanspraak toon, nie 'n absolute een nie. Hier het hulle die analogie van die Romeinse regsbegrip uti possidetis waardevol gevind.[34]

Dit blyk dat dit eerste deur die Portugese diplomaat Luís da Cunha bedink is om sy land se aansprake op grondgebied in koloniale Suid-Amerika te regverdig, alhoewel sommige die idee aan die Luso-Brasiliaanse diplomaat Alexandre de Gusmão toegeskryf het.[35]

Terwyl Spaans-Amerikaanse state tevrede was om onderlinge grense te trek deur die interne administratiewe verdelings van die ou Spaanse Ryk aan te neem (sien uti possidetis juris hieronder), is dit nie gedoen tussen Portugees-Amerika (Brasilië) en die Spaans-Amerikaanse politieke entiteite nie,[36] en was dit nie moontlik nie. John Bassett Moore het verduidelik:

Daar kan geen meer oortuigende bewys wees van die vrugtelosheid van die pogings deur Portugal en Spanje om die grense van hul heerskappye in Suid-Amerika vas te stel nie as die feit dat hulle geen verdrag aan hul opvolgers nagelaat het waardeur daardie grense gepoog is om bepaal te word nie.[37]

Die Brasiliaanse grensbeweging na Spaans-geëiste lande

[wysig | wysig bron]

In 1494 het Spanje en Portugal ooreengekom om die pouslike bul van 1492 wat die wêreld in twee invloedsfere verdeel het, te wysig, met elke land wat ooreengekom het dat dit die ander se verkrygings aan weerskante van 'n denkbeeldige lyn sou respekteer. Die Verdrag van Tordesillas het hierdie denkbeeldige lyn wat van pool tot pool loop, gewysig: Spanje sou die lande wes van daardie lyn kry en Portugal dié oos daarvan.[38][39] Kort daarna, en omtrent tegelykertyd, het ekspedisies van beide lande Suid-Amerika ontdek.[40] Namate die nuwe kontinent verken is, is geleidelik besef dat die Tordesillas-lyn, hoewel taamlik vaag,[41] Portugal slegs 'n hoek van die kontinent gegee het, met die oorgrote meerderheid aan Spanje.[42][43]

Ten spyte daarvan het Portugees-Amerika, en sy opvolger Brasilië, vir die volgende 400 jaar onverbiddelik in 'n algemeen westelike rigting uitgebrei, diep in die lande wat deur Spanje en sy opvolgers geëis is. E. Bradford Burns het opgesom:

Vanuit 'n paar dorpskerns en plantasies in die middel van die sestiende eeu wat swak aan die kus van die Suid-Atlantiese Oseaan vasgeklou het, het eerstens die Luso-Brasilianers en, na 1822, die Brasiliane weswaarts en noordweswaarts gekruip tot aan die voet van die magtige Andesgebergte teen 1909. Die grensbeweging het ten koste van die grondgebied van elf naburige [Hispaniese] nasies en kolonies getriomfeer... Net in die tydperk 1893–1909 alleen het Brasilië grondgebied ter grootte van Spanje en Frankryk saam ingesluk.[44]

Vandag beslaan Brasilië ongeveer die helfte van die kontinent.

Die Portugese het vroeg begin weens Spaanse toegewings. Alhoewel Portugal en Spanje wettiglik afsonderlike koninkryke was, het dieselfde Spaanse dinastie van 1580 tot 1640 op beide trone gesit. Portugese setlaars het die Tordesillas-limiet geïgnoreer, en die Spaanse kroon het nie teen hul indringings nie beswaar gemaak. Dus, teen die middel van die 17de eeu – sien kaart (a) – het die Portugese indringende voetstukke rondom die monding van die Amasone en langs die suid-Atlantiese kus gevestig.[45]

Os Bandeirantes (Henrique Bernardelli, olie op doek, Museu Nacional de Belas Artes)

Daar was te min Portugese mans om die uitgestrekte lande van Brasilië alleen te verower[46] en byna geen Portugese vroue[47] het aanvanklik daarheen gegaan nie. In effek is sektore van die inheemse mense gekoöpteer. Die land is deur groepe ondernemers oopgestel.[48] Die bekendste hiervan is die bandeirantes, wat het na rykdom gesoek: inboorlinge om te verslaaf, goud of diamante. Alhoewel meestal lojaal aan die Portugese koning, was die meeste bandeirantes mamelucos (van gemengde ras) of moontlik inboorlinge; ongeletterd; en uiters arm;[49] en het Tupi eerder as Portugees onder mekaar gepraat.[50] Sommige bandeira-bevelvoerders was swart. Die wildernis – waar hulle ernstige ontberings verduur het en waar hulle gehoop het om rykdom te vind – het hul verbeelding aangegryp.[51][52] Bandeirismo in een of ander vorm sou tot in die 19de eeu aanhou.[53]

Na die herstel van 'n onafhanklike Portugese monargie het die Portugese die Tordesillas-verdrag kreatief geïnterpreteer. Hul weergawe sou hulle nie net Patagonië, die Río de la Plata en Paraguay gegee het nie, maar selfs die silwerryke Potosí in Bo-Peru.[42] Moderne navorsing het onthul dat hul kartograwe doelbewus kaarte verdraai het om die Spanjaarde te oortuig dat hulle meer land in die ooste beset het as wat die geval was.[54][55][56]

Teen 1750 het die Luso-Brasilianers, met behulp van hul "indirekte metode van verowering", die uitbreiding van Portugees-Amerika verdrievoudig bo dit wat deur die Verdrag van Tordesillas toegelaat is.[57] Hierdie metode was om die land met mense te beset en hul weergawe van die Romeinse leerstelling van uti possidetis toe te pas. In die Portugese siening het dit Spaanse papieraansprake – soos dié onder die Verdrag van Tordesillas – oorheers, omdat dit mettertyd verouderd geraak het en nie meer die werklikheid weerspieël het nie. Vandag sou dit dalk ex factis jus oritur (feite op die grond) genoem word.

Portugal het sy beginsel van uti possidetis geartikuleer in die onderhandelinge wat tot die Verdrag van Madrid (1750) gelei het, en hierdie verdrag het breedweg aanvaar dat lande wat deur Portugal beset is, so moes bly. Die Verdrag van Tordesillas is nietig verklaar.[58][59]

Hierdie nuwe verdrag het nie die voortdurende Luso-Brasiliaanse uitbreiding gestop nie. Die Markies van Pombal, wat feitlik die Portugese Ryk regeer het, het opdrag gegee:

Aangesien die krag en rykdom van elke land hoofsaaklik bestaan uit die aantal en vermenigvuldiging van die mense wat dit bewoon ... is hierdie aantal en vermenigvuldiging van mense nou hoogsaan nodig op die grense van Brasilië.

Aangesien daar nie genoeg inheemse Portugese was om die grense te bevolk nie (het hy geskryf), was dit noodsaaklik om "alle verskille tussen inboorlinge en Portugese" af te skaf, om die inboorlinge uit die Uruguay-missies te lok, en huwelike met Europeërs aan te moedig. Die Jesuïete-missies onder die Guaraní-inboorlinge het in die pad van hierdie plan gestaan en Pombal het die Jesuïete in 1759 uit die Portugese ryk verdryf.[60] In The Undrawn Line: Three Centuries of Strife on the Paraguayan-Mato Grosso Frontier, het John Hoyt Williams geskryf:

Toe die Verdrag van Madrid in 1750 onderteken is, wat die Spanjaarde en Portugese van mekaar se kele geskei het, het dit die hooggestemde beginsel van uti possidetis as basis vir territoriale skikking vasgelê. Bedoel om 'n gelykmatige manier te wees om die grondgebied wat werklik gehou is (eerder as bloot geëis) deur elkeen van die mededingers te erken, het dit in werklikheid komplekse en bittere maneuvers ontketen om soveel as moontlik van die ongerekende wildernis te gryp voordat afbakeningsspanne kon arriveer en presiese keiserlike grense begin uitstippel. Verder was daar groot moeilikheid rakende watter riviere waar was, in watter rigting hulle gevloei het, en in watter vorm hul name gespel is. Sommige riviere is jare lank gesoek en nooit gevind nie.[61]

Daar was daaropvolgende verdrae tussen Portugal en Spanje, maar om verskeie redes het hulle nooit daarin geslaag om 'n grens tussen hul Amerikaanse besittings te definieer nie.[62] Grensgeskille tussen hul onderskeie opvolgerstate moes deur verwysing na die feitelike uti possidetis opgelos word.[63][64]

Brasilië, nadat dit sy onafhanklikheid verkry het, het met dieselfde beginsels voortgegaan en geëis dat alle territoriale kwessies op die beginsel van uti possidetis de facto beslis word.[65] In verdrae tussen Brasilië en (onderskeidelik) Uruguay (1851), Peru (1852), Venezuela (1852), Paraguay (1856), die Argentynse Konfederasie (1857), en Bolivië (1867), is die beginsel van uti possidetis de facto aangeneem.[66]

Afrika

[wysig | wysig bron]

'n Soortgelyke beginsel, genaamd die beginsel van effektiewe besetting, is deur Europese moondhede aangeneem, byvoorbeeld by die Berlynse Konferensie (1884–85). Dit is gevolg deur die Wedloop om Afrika.

Vredesverdrae

[wysig | wysig bron]

Klassieke internasionale reg

[wysig | wysig bron]

Wanneer twee state in oorlog was, is die daaropvolgende vredesverdrag só geïnterpreteer dat elke party 'n permanente reg verkry op die grondgebied wat dit aan die einde van vyandelikhede beset het, tensy die teendeel uitdruklik bepaal is. Waarskynlik die mees invloedryke 19de-eeuse handboek, Henry Wheaton se Elemente van internasionale reg, het beweer (in teks wat vir 80 jaar deur opeenvolgende uitgawes feitlik onveranderd gebly het):[67]

Die vredesverdrag laat alles in die toestand waarin dit gevind is – volgens die beginsel van uti possidetis – tensy daar 'n uitdruklike bepaling is tot die teendeel. Die bestaande toestand van besit word gehandhaaf, behalwe in soverre dit deur die bepalings van die verdrag gewysig word. As daar niks gesê word oor die verowerde land of plekke nie, bly hulle by die veroweraar, en sy titel kan daarna nie in twyfel getrek word nie. Tydens die voortduur van die oorlog het die veroweraar in besit slegs 'n vruggebruikreg, en die latente titel van die voormalige soewerein bly voort, totdat die vredesverdrag, deur sy stilswyende werking of uitdruklike bepalings, sy titel vir ewig uitdoof.

Dit was egter slegs 'n verstekreël, want state was gewoonlik versigtig om uitdruklik in die vredesverdrag te spesifiseer.[68]

Soms sou 'n oorlog sonder 'n vredesverdrag ophou. (Byvoorbeeld, in die Spaans-Amerikaanse onafhanklikheidsoorloë het die gevegte in 1825 opgehou, maar Spanje het die nuwe republieke se onafhanklikheid eers 'n generasie later formeel erken.) In sulke gevalle was dit twyfelagtig of die verloorkant geag word (1) om die status quo ante bellum te beweer of (2) om die uti possidetis toe te gee, maar die meeste outeurs het die laaste alternatief verkies.[69]

Huidige posisie

[wysig | wysig bron]

Die klassieke leerstelling dat oorwinning in oorlog 'n goeie titel op verowerde grondgebied gee, is in die 20ste eeu gewysig. Die Volkebondverdrag van 1919, hoewel dit vereis het dat state konflikoplossing najaag, het oorlog tog toegelaat. Die 1928 Kellogg–Briand-verdrag, wat deur die meeste van die wêreld se onafhanklike state bekragtig is, het egter aggressiewe oorlog verbied; dit was die basis waarop die Tweede Wêreldoorlog se oorlogsmisdadigers in die Neurenberg- en Tokio-verhore vervolg is. Die kern daarvan is in die Handves van die Verenigde Nasies (1945) herhaal. Deur Artikel 2(4):

Alle Lede sal in hul internasionale verhoudings afsien van die dreigement of gebruik van geweld teen die territoriale integriteit of politieke onafhanklikheid van enige Staat, of op enige ander wyse wat onverenigbaar is met die Doelstellings van die Verenigde Nasies

alhoewel Artikel 51 selfverdediging toelaat.[70]

'n Gevolgtrekking is dat internasionale reg nie geweldadige territoriale verkrygings erken nie, en 'n verdrag wat deur geweld of die dreigement van geweld verkry is, is nietig;[71] met ander woorde, die interpretasie van uti possidetis van vredesverdrae is nou verouderd.[30] Die posisie van 'n staat wat in selfverdediging veg en grondgebied herwin wat voorheen aan die agressor verloor is, blyk egter nie bespreek te wees nie.

Uti possidetis juris

[wysig | wysig bron]

Dit is 'n metode om internasionale grense op grond van voorafgaande regsverdelings te vestig. "Eenvoudig gestel, bepaal uti possidetis dat state wat uit dekolonisering ontstaan, vermoedelik die koloniale administratiewe grense erf wat hulle ten tyde van onafhanklikheid gehad het".[72] Die nuwe state kan moontlik die ou grense deur onderlinge ooreenkoms met hul bure wysig.[73]

Hierdie beginsel het ná die opbreek van die Spaanse ryk in Amerika ontstaan, waar dit aangeneem is dat dit moontlik was "deur 'n noukeurige studie van Spaanse dekrete, om 'n duidelike skeidslyn tussen die koloniale administratiewe eenhede ten tyde van onafhanklikheid te trek". Gevolglik het die nuwe state, wanneer hul onderlinge grense vasgestel is, dikwels arbiters opdrag gegee om die uti possidetis op die datum van onafhanklikheid te gebruik. In werklikheid het dit geblyk dat 'n duidelike historiese lyn selde gevind kon word.[74] Later is die beginsel na die nuut onafhanklike Afrika-state uitgebrei en is dit op die ontbinding van Joego-Slawië en die Sowjetunie toegepas.[75]

Die leerstelling van uti possidetis juris is gekritiseer omdat dit met die beginsel van selfbeskikking bots.[76] Dit is aangevoer dat dit, in plaas daarvan om duidelike internasionale grense te bevorder, sake vererger.[77] Castellino en Allen het aangevoer dat baie van die moderne separatistiese konflikte of stamkonflikte, soos in Biafra, Oos-Timor, Katanga, Kosovo, en Rwanda, na blinde aandrang op sulke kunsmatige grense teruggevoer kan word.[78]

Verwysings en notas

[wysig | wysig bron]
  1. Poste & Whittuck 1904, p. 618.
  2. Scott 2011, pp. 23, 26–30.
  3. "And as it is far more advantageous to possess than to claim the possession; there is generally, indeed, nearly always, a great effort made to obtain the possession. The advantage of possessing consists in this, that even though the thing be not his who possesses it, yet if the plaintiff cannot prove that it is his, the possession remains where it is. and, for this reason, when the rights of both parties are doubtful, it is usual to decide against the claimant." JUST. IV, xv, §5 ( Mears 1882, p. 562).
  4. Poste & Whittuck 1904, pp. xxxi–xxxii, 592.
  5. Watson 1970, pp. 107, 106, 109–110.
  6. Muirhead 1899, pp. 205–6.
  7. Moore 1913, pp. 5–6.
  8. Bron: Krueger en Studemund se apograaf van die Verona-palimpses van Gaius se Institute soos in Poste & Whittuck 1904, pp. ii, 584. weergegee
  9. Poste & Whittuck 1904, p. 584).
  10. Poste & Whittuck 1904, p. 585.
  11. Maybe he had got it by force from a third party; but if he was not before the praetor complaining, it was of no present concern.
  12. Berger 1953, p. 512.
  13. Mears 1882, p. 562.
  14. Poste & Whittuck 1904, p. 610.
  15. Benton & Straumann 2010, pp. 17, 30.
  16. So genoem, het Gaius geskryf, "omdat die verhouding van beide partye gelyk is, nie uitsluitlik eiser of verweerder nie, maar albei speel beide rolle, en albei word deur die pretor in identiese terme aangespreek." ( Poste & Whittuck 1904, p. 587.)
  17. Muirhead 1899, pp. 347.
  18. Berger 1953, p. 76.
  19. Berger 1953, pp. 357–8.
  20. Berger 1953, p. 518.
  21. Muirhead 1899, pp. 347–8.
  22. Schiller 1968, pp. 506–7.
  23. Muirhead 1899, p. 348.
  24. Gordley & Mattei 1996, p. 300.
  25. Lesaffer 2005, pp. 40–1, 43, 45, 47. Eienaarskap kon deur usucaptio verkry word, maar dit het 'n gebrekkige titel vereis, nie geen titel nie.
  26. Poste & Whittuck 1904, p. lii.
  27. Benton & Straumann 2010, p. 18.
  28. Poste & Whittuck 1904, p. 599.
  29. Ratner 1996, p. 593.
  30. 1 2 Nessi 2011, p. 626 §2.
  31. Fisher 1933, p. 415.
  32. Moore 1913, p. 8.
  33. Benton & Straumann 2010, pp. 1, 4, 15, 16, 17, 20–5, 38.
  34. Benton & Straumann 2010, pp. 3, 17, 30, 38.
  35. Furtado 2021, pp. 109–135, see especially pp.113, 119, 127–9, 130, 131 and 133..
  36. Lalonde 2001, p. 33 and n.(31).
  37. Moore 1904, p. 2.
  38. Ozmańczyk 2003, pp. 2329–2230.
  39. 'n Vertaling van die Verdrag en agtergrondverduideliking is in Greenlee 1945, pp. 158–59 en passief.
  40. Christopher Columbus, derde reis, 1498 (Spanje); Pedro Álvares Cabral, 1500 (Portugal). Daar is 'n hipotese dat die Portugese Brasilië voor 1500 ontdek het, maar die teorie is gekritiseer: Marchant 1945, pp. 296–300
  41. The line was supposed to run 370 leagues west of the Cape Verde islands, but the Treaty did not specify which of those islands. Nor did it specify which sort of league: several kinds were in use. ( Tambs 1966b, p. 166)
  42. 1 2 Tambs 1966b, p. 166.
  43. "Eintlik moes die lyn van Tordesillas in die Nuwe Wêreld waarskynlik tussen Belém do Pará en Santos geloop het.": Tambs 1966b, p. 166.
  44. Burns 1995, pp. 1, 3.
  45. Tambs 1966b, p. 168.
  46. Russell-Wood 2005, p. 356.
  47. Hennessy 1993, p. 17.
  48. Russell-Wood 2005, p. 363.
  49. Evans & Dutra e Silva 2017, pp. 121–126, 129–130.
  50. Hennessy 1993, p. 32.
  51. Evans & Dutra e Silva 2017, p. 129-133.
  52. Burns 1995, p. 2.
  53. Russell-Wood 2005, p. 362.
  54. Mullan 2001, p. 156.
  55. Tambs 1966b, p. 174.
  56. Furtado 2021, p. 134.
  57. Tambs 1966b, pp. 165, 178.
  58. Furtado 2021, pp. 111–113, 118–121, 127–130, 131–134.
  59. Moore 1913, p. 17.
  60. Maxwell 1968, pp. 619, 628, 629.
  61. Williams 1980, p. 20.
  62. Die Verdrag van Madrid van 1750 is nietig verklaar en in 1777 deur die Verdrag van San Idelfonso vervang. Maar die Verdrag van 1777 het nie die grense tussen die Spaanse en Portugese ryke gedefinieer nie; dit het bloot voorsiening gemaak vir grenskommissarisse om die betwiste gebiede te ondersoek en dit op te los. Portugal het die stuur van kommissarisse na die betwiste gebiede vertraag en, voordat enigiets kon gebeur, het Spanje Portugal tydens die Napoleontiese Oorloë aangeval – die sogenaamde Oorlog van die Lemoene, wat na die Suid-Amerikaanse kolonies uitgebrei is. Deur die Vrede van Badajoz (1801) is geen voorsiening gemaak vir die herstel van die status quo ante bellum nie. Die Verdrag van 1777 is weliswaar nietig verklaar. ( Moore 1904, pp. 5–6)
  63. Moore 1904, pp. 2–8.
  64. Tambs 1966b, pp. 175–8.
  65. Tambs 1966a, p. 255.
  66. Moore 1904, pp. 6–7.
  67. Van die eerste uitgawe van 1836 ( Wheaton 1836, p. 370) tot 1916 ( Phillipson 1916a, p. 807).)
  68. Phillipson 1916b, p. 220–222.
  69. Phillipson 1916b, pp. 4–6.
  70. Crawford 2012, pp. 744–746.
  71. Crawford 2012, pp. 757–58.
  72. Ratner 1996, p. 590.
  73. Nessi 2011, p. 627 §7.
  74. Fisher 1933, pp. 415, 416.
  75. Nessi 2011, p. 627 §6.
  76. Nessi 2011, p. 630 §19.
  77. Ratner 1996, pp. 590–624.
  78. Epps 2004, pp. 869–70.

Bronne

[wysig | wysig bron]
  • Benton, Lauren; Straumann, Benjamin (2010). "Acquiring Empire by Law: From Roman Doctrine to Early Modern European Practice". Law and History Review. 28 (1). American Society for Legal History: 1–38. doi:10.1017/S0738248009990022. S2CID 143079931.
  • Berger, Adolf (1953). "Encyclopedic Dictionary of Roman Law". Transactions of the American Philosophical Society. 43 (2). Philadelphia: The American Philosophical Society: 333–809. doi:10.2307/1005773. hdl:2027/uva.x000055888. JSTOR 1005773. Besoek op 30 Maart 2022.
  • Burns, E. Bradford (1995). "Brazil: Frontier and Ideology". Pacific Historical Review. 64 (1). University of California Press: 1–18. doi:10.2307/3640332. JSTOR 3640332.
  • Crawford, James, red. (2012). Brownlie's Principles of Public International Law (8th uitg.). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-965417-8.
  • Epps, Valerie (2004). "Review: Title to Territory in International Law: A Temporal Analysis by Joshua Castellino and Steve Allen". The American Journal of International Law. 98 (4). Cambridge University Press: 869–872. doi:10.2307/3216726. JSTOR 3216726. S2CID 230237911.
  • Evans, Sterling; Dutra e Silva, Sandro (2017). "Crossing the Green Line: Frontier, environment and the role of bandeirantes in the conquering of Brazilian territory". Fronteiras: Journal of Social, Technological and Environmental Science. 6 (1). Universidade Evangélica de Goiás: 120–142. doi:10.21664/2238-8869.2017v6i1.p120-142.
  • Fisher, F. C. (1933). "The Arbitration of the Guatemalan-Honduran Boundary Dispute". The American Journal of International Law. 27 (3). Cambridge University Press: 403–427. doi:10.2307/2189971. JSTOR 2189971. S2CID 147670425.
  • Furtado, Junia Ferreira (2021). "Portuguese America under Foreign Threat and the Creation of the Concept of uti possidetis in the First Half of the 18th Century". Espacio, Tiempo y Forma — serie IV Historia Moderna. 34 (34): 109–142. doi:10.5944/etfiv.34.2021.29359. Besoek op 29 Maart 2022.
  • Gordley, James; Mattei, Ugo (1996). "Protecting Possession". The American Journal of Comparative Law. 44 (2). Oxford University Press: 293–334. doi:10.2307/840711. JSTOR 840711.
  • Greenlee, William B. (1945). "The Background of Brazilian History". The Americas. 2 (2): 151–164. doi:10.2307/978215. JSTOR 978215.
  • Hennessy, Alistair (1993). "The Nature of the Conquest and the Conquistadors" (PDF). Proceedings of the British Academy. 81: 5–36. Besoek op 2 April 2022.
  • Lalonde, Suzanne (2001). "Uti Possidetis: Its Colonial Past Revisited". Revue Belge de Droit International / Belgian Review of International Law. 34 (1). E-ditions BRUYLANT, Bruxelles: 23–99. Besoek op 15 April 2022.
  • Lesaffer, Randall (2005). "Argument from Roman Law in Current International Law: Occupation and Acquisitive Prescription". The European Journal of International Law. 16 (1): 25–58. doi:10.1093/ejil/chi102.
  • Marchant, Alexander (1945). "The Discovery of Brazil: A Note on Interpretations". Geographical Review. 35 (2): 296–300. Bibcode:1945GeoRv..35..296M. doi:10.2307/211482. JSTOR 211482.
  • Maxwell, Kenneth R. (1968). "Pombal and the Nationalization of the Luso-Brazilian Economy". The Hispanic American Historical Review. 48 (4). Duke University Press: 608–631. doi:10.2307/2510901. JSTOR 2510901.
  • Mears, T. Lambert (1882). The Institutes of Gaius and Justinian. London: Stevens and Sons. Besoek op 30 Maart 2022.
  • Moore, John Bassett (1904). Brazil and Peru Boundary Question. New York: Knickerbocker Press. Besoek op 4 April 2022.
  • Moore, John Bassett (1913). Costa Rica-Panama Arbitration: Memorandum on Uti Possidetis. Rosslyn, VA: The Commonwealth Co. Besoek op 20 Februarie 2022.
  • Muirhead, James (1899). Goudie, Henry (red.). Historical Introduction to the Private Law of Rome (2nd uitg.). London: A & C Black. Besoek op 21 Maart 2022.
  • Mullan, Anthony Páez (2001). "Review: La Cartografia Iberoamericana by M. Luisa Martín-Merás, Max Justo Guedes and José Ignacio González Leiva". Imago Mundi. 53: 156. JSTOR 1151583.
  • Nessi, Giuseppe (2011). "The Max Planck Encyclopedia of International Law". X. Oxford.