Vatikaan-lekkasieskandaal

Die Vatikaan-lekkasieskandaal, of "Vatileaks", het voorgekom nadat die Italiaanse joernalis Gianluigi Nuzzi in 2012 briewe van aartsbiskop Carlo Maria Viganò gepubliseer het waarin hy korrupsie ontbloot wat daartoe gelei het dat die Heilige Stoel verhoogde pryse vir kontrakte moes betaal.

In die daaropvolgende maande het die situasie vererger toe dokumente aan Italiaanse joernaliste uitgelek is wat magstryde binne die Vatikaan onthul het as gevolg van pogings om groter finansiële deursigtigheid in werking te stel en te voldoen aan internasionale norme om geldwassery te beveg. Vroeg in 2012 het ’n anonieme brief die koerantopskrifte gehaal met ’n waarskuwing oor ’n doodsdreigement teen pous Benedictus XVI.

Die skandaal het in Mei 2012 toegeneem toe Nuzzi ’n boek publiseer met die titel Sy Heiligheid: Die Geheime Dokumente van Benedictus XVI (Italiaans: Sua Santità. Le carte segrete di Benedetto XVI), wat bestaan uit vertroulike briewe en memorandums tussen pous Benedictus en sy persoonlike sekretaris. Dit was ’n omstrede boek wat die Vatikaan beskryf het as verdeel deur jaloesie, intrige en faksiegevegte.

Die boek onthul ook besonderhede oor die pous se persoonlike finansies en bevat verhale van omkoopgeld wat betaal is om ’n oudiënsie met hom te bekom.

Lekkasie

Gianluigi Nuzzi, 2013.

Die skandaal is vir die eerste keer in laat Januarie 2012 onthul deur ’n televisieprogram genaamd Die Onaanraakbares (Italiaans: Gli intoccabili), wat in Italië deur La7 uitgesaai is. Dit het in Mei 2012 toegeneem toe Gianluigi Nuzzi ’n boek publiseer getiteld Sy Heiligheid: Die Geheime Dokumente van Benedictus XVI, wat bestaan uit vertroulike briewe en memorandums.

Onder die dokumente was briewe wat beide aan die pous en aan sy sekretaris, kardinaal Tarcisio Bertone, geskryf is deur die destydse apostoliese gesant in die Verenigde State, die Italiaanse aartsbiskop Carlo Maria Viganò, waarin hy kla oor korrupsie in die Vatikaan se finansies en ’n lasterveldtog teen hom. Viganò, wat vroeër die tweede hoogste administrateur in die Vatikaan was ná die pous, het glo versoek om nie oorgeplaas te word nie omdat hy korrupsie blootgelê het wat daartoe gelei het dat die Heilige Stoel kunsmatig hoë kontrakpryse betaal het.

’n Anonieme dokument het ’n gesprek beskryf met kardinaal Paolo Romeo van Palermo, Sisilië, waarin hy glo voorspel het dat die pous binne 12 maande dood sou wees. Volgens die Amerikaanse joernalis John L. Allen jr. het geen van die inligting wat uitgelek is “besonder noodlottig” gelyk nie. “Dis nie soseer die inhoud van die lekkasie nie, maar die feit dat dit uitgelek het, wat die werklike probleem is.”

Vatikaan se interne ondersoek

Die Vatikaan se ondersoek na die lekkasie het op verskeie vlakke plaasgevind, met Vatikaanse magistrate wat die kriminele ondersoek hanteer het en die Vatikaanse staatsekretariaat wat ’n administratiewe ondersoek gedoen het. In Maart 2012 het pous Benedictus ’n kommissie van kardinale aangestel om die lekkasie te ondersoek. Die drie kardinale wat hy aangestel het, het in ’n toesighoudende rol opgetree, met ’n ondersoek wat verder gestrek het as net die beperkte kriminele aard van die lekkasie. ’n Groot deel van die Vatikaanse burokrasie is ondervra en 'n seksuele en afpersingskandaal is na bewering ontdek. Die kardinale het direk aan die pous verslag gedoen. Die groep is deur kardinaal Julián Herranz Casado gelei.

Die pous se reaksie

Op 30 Mei 2012 het pous Benedictus sy eerste regstreekse kommentaar oor die skandaal gelewer tydens opmerkings aan die einde van sy weeklikse algemene audiënsie. Hy het gesê die "oordrewe" en "onnodige" gerugte het ’n valse beeld van die Heilige Stoel geskep, en bygevoeg: "Die gebeure van die afgelope dae oor die kurie (pouslike regering) en my medewerkers het hartseer in my hart gebring. Ek wil my vertroue en aanmoediging hernu aan my naaste medewerkers en aan almal wat elke dag, met lojaliteit en ’n gees van opoffering en in stilte, my help om my bediening te vervul."

Op 26 Julie het pous Benedictus ’n vergadering van die kommissie van kardinale gehou. Volgens ’n verslag deur Federico Lombardi was die hoof van die Vatikaanse polisie, die regters wat by die saak betrokke was en verteenwoordigers van die Vatikaanse staatssekretariaat teenwoordig. Maande later, nadat Paolo Gabriele en Claudio Sciarpelletti – twee Vatikaanse personeellede – skuldig bevind is in die saak, het die pous hulle vergewe.

Inhegtenisnemings en skuldigbevindings

Paolo Gabriele, wat sedert 2007 die pous se persoonlike butler was, is op 23 Mei 2012 deur die Vatikaanse polisie in hegtenis geneem nadat vertroulike briewe en dokumente, gerig aan die pous en ander Vatikaanse amptenare, in sy woonstel in die Vatikaan gevind is. Dit het geblyk dat hy geklassifiseerde inligting aan die joernalis Gianluigi Nuzzi gelek het. Soortgelyke dokumente is in die voorafgaande vyf maande deur die Italiaanse media gepubliseer; baie daarvan het gehandel oor bewerings van korrupsie, magsmisbruik en 'n gebrek aan finansiële verantwoordbaarheid in die Vatikaan. Piero Antonio Bonnet, die Vatikaan se regter, is opdrag gegee om die getuienis in die saak te ondersoek en te bepaal of daar genoeg materiaal was om met 'n verhoor voort te gaan. Gabriele het 'n maksimum vonnis van agt jaar in die gesig gestaar vir die onwettige besit van dokumente van 'n staatshoof.

Hy is op 13 Augustus 2012 deur Vatikaanse magistrate aangekla van diefstal. Sy verhoor het op 2 Oktober 2012 begin.

Gabriele het beweer hy het die dokumente gesteel om "boosheid en korrupsie" te beveg en die Vatikaan "weer op koers te kry". Verskeie evaluasies van sy geestesgesondheid het teenstrydige resultate opgelewer: Een verslag het tot die gevolgtrekking gekom dat hy ly aan 'n "brose persoonlikheid met paranoïese neigings wat diep persoonlike onsekerheid verbloem", terwyl 'n ander bevind het dat hy geen tekens van 'n ernstige psigiatriese versteuring toon of 'n ernstige bedreiging vir homself of ander inhou nie. Volgens hofgetuienis het die Vatikaanse polisie gekodeerde en vertroulike dokumente, wat die pous gemerk het as "om vernietig te word", gekonfiskeer toe hulle sy woonstel deursoek het.

Op 6 Oktober is Gabriele skuldig bevind aan diefstal en hy is tot 18 maande gevangenisstraf gevonnis. Hy is ook gelas om die regskoste te betaal.

Nadraai van die ondersoek

Een van die redes wat aangevoer is vir die ontslag van Ettore Gotti Tedeschi as president van die Vatikaanbank, was die "versuim om enige formele verduideliking te gee vir die verspreiding van dokumente wat laas sover bekend in die president se besit was".

Op 17 Desember 2012 het die pous ’n verslag ontvang oor "Vatikaan-drukgroepe" wat opgestel is deur kardinale Julián Herranz, Salvatore De Giorgi, ’n voormalige aartsbiskop van Palermo, en Jozef Tomko. Op dieselfde dag het die pous glo besluit om af te tree – ’n besluit wat hy in Februarie 2013 openbaar gemaak het – en hy was sodoende die eerste pous in byna 600 jaar wat uit eie wil bedank het. Sy bedanking het op 28 Februarie 2013 van krag geword.

Die Vatikaanse woordvoerder, Federico Lombardi, het op 23 Februarie 2013 op Vatikaanradio gepraat en sterk kritiek gelewer op mediaverslaggewing oor die verslag wat volgens hom ’n finansiële skandaal was wat, ná die kardinale se interne ondersoek, oorgegaan het in 'n homoseksuele-seks- en afpersingskandaal. Hoewel die dossier slegs beskikbaar was vir pous emeritus Benedictus XVI en die ondersoekspan, kon laasgenoemde die bevindings met die kardinaalkiesers van die 2013-pouskonklaaf deel, en die dossier is ook aan Benedictus se opvolger, pous Franciskus, oorhandig. Op 1 Maart 2013 het Lombardi berig "twee of drie telefone" is afgeluister.

In Julie 2016 het die Vatikaanse hof die twee joernaliste wat by die "Vatileaks"-verhoor betrokke was, vrygespreek met verwysing na vryheid van spraak as rede. Regter Giuseppe Della Torre, direkteur van die tribunaal van die Vatikaan, het verklaar "die hof het geen wetlike jurisdiksie oor Gianluigi Nuzzi en Emiliano Fittipaldi nie." Monsignor Lucio Balda, daarenteen, is tot 18 maande tronkstraf gevonnis vir die uitlek van amptelike dokumente. Versoeke vir 'n pouslike kwytskelding vir Balda is met stilte begroet, totdat pous Franciskus hom begenadig het nadat hy die helfte van sy tronkstraf uitgedien het.

Paolo Gabriele is op 24 November 2020 op 54-jarige ouderdom ná 'n lang siekte oorlede.

Skakels

• Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.