Gaan na inhoud

Vlieënde piering

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie

   Hierdie artikel behoort versmelt te word met Vreemde vlieënde voorwerp.
Maak seker om die inhoud te skuif na die bladsy wat reeds aan Wikidata gekoppel is!
Indien altwee gekoppel is, sien hier.

’n vermeende vlieënde piering gefotografeer bo Passaic, New Jersey, in 1952

’n Vlieënde piering, of vlieënde skyf, is ’n vermeende tipe skyf-vormige vreemde vlieënde voorwerp (VVV). Die term is in 1947 deur die Amerikaanse nuusmedia geskep vir die voorwerpe wat die vlieënier Kenneth Arnold beweer het langs sy vliegtuig gevlie het naby Mount Rainier, in Washington-staat. Koerante het Arnold se storie met snelheidskattings verslaan wat onwaarskynlik was vir vliegtuie van daardie tydperk. Die storie het voorafgegaan aan ’n golf van honderde waarnemings dwarsdeur die Verenigde State, insluitend die Roswell-voorval en die Flight 105 UFO sighting. ’n Nasionale Garde-vlieënier is in 1948 dood terwyl hy ’n vlieënde piering agtervolg het,[1] en burgerlike navorsingsgroepe en samesweringsteorieë het rondom die onderwerp ontwikkel. Die konsep het vinnig na ander lande versprei. Vroeë berigte het gespekuleer oor geheime militêre tegnologie, maar teen 1950 het vlieënde pierings sinoniem geword met buitenaardse wesens. Die meer algemene militêre terme “vreemde vlieënde voorwerp” (VVV) en “onbekende anomale verskynsels” (unidentified anomalous phenomena, UAP) het mettertyd die term vervang.

swart-wit foto met reflektiewe sirkelvorm
Lugfoto geneem bo Lake Cote, Costa Rica, deur Sergio Loaiza (1971)[2]

In wetenskapsfiksie, VVV-waarnemings, VVV-samesweringsteorieë en breër populêre kultuur word pierings tipies deur nie-menslike wesens bestuur.[3] Die meeste gerapporteerde waarnemings beskryf pierings in die verte en noem nie ’n bemanning nie. Beskrywings van die vaartuie wissel aansienlik. Vroeë berigte het klem gelê op spoed, maar die beskrywings het oor die dekades verskuif na die voorwerpe wat meestal sweef. Hulle word oor die algemeen as rond beskryf, soms met ’n uitsteeksel bo-op, maar die details van die vorm wissel tussen verslae. Getuies beskryf vlieënde pierings as stil of oorverdowend, met ligte in elke kleur, en vlieg alleen of in formatie. Grootte-skattings wissel van klein genoeg om in ’n woonkamer te pas tot meer as 2 000 feet (610 m) in deursnee. Waarnemings is mees gereeld snags. Sterrekundige Donald Howard Menzel het tot die gevolgtrekking gekom dat die verslae te veel varieer om almal dieselfde tipe voorwerpe te beskryf. Kenners het die meeste gerapporteerde pierings geïdentifiseer as bekende verskynsels, insluitend sterrekundige voorwerpe soos Venus, lugvoorwerpe soos ballonne, en optiese verskynsels soos bysonne.

Die popkultuur van die 1950’s het vlieënde pierings omhels. Die skywe het in rolprente, televisie, literatuur, musiek, speelgoed en advertensies verskyn. Hul verslae het godsdienstige bewegings beïnvloed en was die onderwerp van militêre ondersoeke. Die vorm het visuele kortsluiting geword vir buitenaardse indringers. Tydens die 1960’s het pierings in gewildheid afgeneem terwyl VVV’s in ander vorms gerapporteer en uitgebeeld is. Skywe het opgehou om as die standaardvorm vir buitenaardse ruimtetuie beskou te word, maar word steeds dikwels uitgebeeld, soms vir hul retro-waarde om die vroeë Koue Oorlog-era op te roep.

Geskiedenis

[wysig | wysig bron]

Voorlopers

[wysig | wysig bron]
tydskrif, volledige omslagtekst by skakel
’n "vlieënde piering" op die omslag van ’n 1929-uitgawe van Science Wonder Stories[4]

Verslae van fantastiese vliegtuie dateer voor die eerste vlieënde pierings.[5] In die oudheid is geheimsinnige ligte in die lug as spirituele verskynsels geïnterpreteer.[6] In die 1800’s het baie koerante massiewe lugskippe met gloeiende ligte en brommende enjins gerapporteer. Hierdie word dikwels gesien as voorlopers van vlieënde piering- en VVV-waarnemings.[7] Op 25 Januarie 1878 het die Denison Daily News ’n artikel gedruk waarin John Martin, ’n plaaslike boer, ’n voorwerp wat soos ’n ballon lyk, gerapporteer het wat “met wonderlike spoed” vlieg. Die koerant het gesê dit het van sy perspektief soos ’n piering gelyk, een van die eerste gebruike van die woord “piering” in verband met ’n VVV.[8] ’n Uitbarsting van talle waarnemings van "mystery airships" het in Amerika in 1896 en 1897 plaasgevind. Tydens Tweede Wêreldoorlog het Geallieerde vlieëniers balle ligte gerapporteer wat hul vliegtuie gevolg het. Hulle het die ligte "foo fighters" genoem en geglo dit was gevorderde Spilmoondhede-toestelle.[9]

Baie aspekte van die tipiese vlieënde piering het eers in wetenskapsfiksie verskyn.[10][11] Die Franse sosioloog Bertrand Méheust het byvoorbeeld Jean de La Hire se 1908-roman La Roue fulgurante (The Lightning Wheel) opgemerk.[12] In die roman word ’n vlieënde skyf-vormige masjien wat die protagoniste via ’n ligstraal ontvoer.[11] Die wetenskapsfiksie-tydskrif Amazing Stories het in 1945 begin publiseer "The Shaver Mystery". Geschryf deur Richard Sharpe Shaver en geredigeer deur Raymond A. Palmer, was dit wetenskapsfiksie-verhale oor tegnologies gevorderde "skadelike robotte" wat mense ontvoer het, maar die verhale is as ’n ware rekening van Shaver se lewe aangebied.[3][13] Totdat die tydskrif The Shaver Mystery gestaak het, was Amazing Stories' briefkolom gereeld vol lesers wat hul eie vermeende ware waarnemings van die robotte deel.[13]

Voor die term “vlieënde piering” geskep is, het fantasiekuns in pulptydskrifte vlieënde skywe uitgebeeld.[4] Die skeptiese fisikus Milton Rothman het die voorkoms van sogenaamde vlieënde pierings in die fantasiekuns van 1930’s pulp wetenskapsfiksie-tydskrifte opgemerk, deur kunstenaars soos Frank R. Paul.[14][15] Een van Paul se vroegste uitbeeldings van ’n vlieënde piering het op die omslag van die November 1929-uitgawe van Hugo Gernsback se pulp wetenskapsfiksie-tydskrif Science Wonder Stories verskyn.[4] Die wetenskapsfiksie-illustrateur Frank Wu het geskryf:

Die punt is dat die idee van ruimtetuie in die vorm van vlieënde pierings jare lank voor 1947, toe die Roswell-voorval plaasgevind het, in die nasionale psige ingedrukt was. Dit het nie veel verbeelding verg om die eerste waarnemers van VVV’s te laat aanvaar dat die onbekende voorwerpe wat in die lug sweef dieselfde skyfvorm as die wetenskapsfiktiewe voertuie het nie.[14]

Oorsprong

[wysig | wysig bron]
gedrukte verslag met sy- en bo-aansigsketse plus handgeskrewe notas
Kenneth Arnold se Julie 1947-verslag aan Army Air Forces (AAF)-intelligensie met sketse

Die moderne vlieënde piering-konsep, insluitend die assosiasie met buitenaardse wesens, kan teruggevoer word na die 1947 Kenneth Arnold VVV-waarneming.[16][6] Op 24 Junie 1947 het die sake-man en amateurvlieënier Kenneth Arnold by die Yakima, Washington-lughawe geland. Hy het personeel en vriende vertel dat hy nege ongewone lugvoorwerpe gesien het.[17] Arnold het hul spoed geskat op 1 700 myl per uur, verby die vermoëns van bekende vliegtuie.[16] Koerante het gou Arnold vir onderhoude gebel. Die East Oregonian het sy vermeende vliegtuie as "piering-agtig" gerapporteer.[18] In ’n 26 Junie radio-onderhoud het Arnold hulle beskryf as "iets soos ’n pietbak wat in die helfte gesny is met ’n soort konvekse driehoek agter".[19][20] Nuuskopskrywers het die terme "vlieënde piering" en "vlieënde skyf" (of net "skyf") vir die storie geskep.[16][21] Arnold het later aan CBS News gesê dat die vroeë dekking "het my nie behoorlik aangehaal nie [...] toe ek beskryf hoe hulle gevlie het, het ek gesê dat hulle gevlie het soos jy ’n piering oor die water gooi. Die meeste koerante het dit verkeerd verstaan en verkeerd aangehaal. Hulle het gesê dat ek gesê het dat hulle piering-agtig was; ek het gesê dat hulle op ’n piering-agtige manier gevlie het."[22] Die sirkelvorm van tipiese vlieënde pierings kan wees as gevolg van verslaggewers wat Arnold se "piering-agtige" beskrywing van beweging verkeerd verstaan het.[16]

Arnold se storie het voorafgegaan aan ’n golf van honderde vlieënde piering-verslae.[16] Die Luitenant-Goewerneur van Idaho Donald S. Whitehead het beweer dat hy ’n vinnig bewegende voorwerp wat soos ’n meteoriet lyk, gesien het rondom die tyd van Arnold se waarneming.[23] In vroeë Julie het die hoof van Air Materiel Command Nathan F. Twining aan verslaggewers gesê dat "enigiemand wat die voorwerpe sien" moet kontak maak met Wright Field.[24] Die volgende wydverspreide verslag was die waarneming deur ’n United Airlines-bemanning op 4 Julie van nog nege skyf-agtige voorwerpe wat hul vliegtuig oor Idaho pas.[25][9]

Die publiek was verdeeld oor die potensiële oorsprong van die pierings.[26] Arnold het militêre intelligensiebeamptes vertel dat hy vermoed die skywe was eksperimentele vliegtuie, en vroeë koerante het Arnold as sêende aangehaal: "Ek weet nie wat hulle was nie—tensy hulle geleide missiele was."[27][16] Nuusmedia het gespekuleer oor ’n Sowjet-oorsprong, en baie oorlogsveterane het hulle verbind met die foo fighters wat tydens die Tweede Wêreldoorlog gesien is.[28][5] ’n Gallup-peiling het bevind dat 90% van Amerikaners bewus was van die piering-verhale, en 16 persent het geglo hulle was geheime militêre wapens, meestal Amerikaans. Die mees algemene verklaring wat gegee is, was een of ander tipe illusie of mirage.[29][30] Minder as een persent het geglo hulle was buitenaardse vaartuie.[29][26] Een verslag uit Seattle, Washington, het ’n hamer en sekel geskilder op ’n vlieënde skyf beskryf.[26] Die stories het na ander lande versprei, waar hulle beïnvloed is deur plaaslike politieke en sosiale kwessies. In Europa, wat nog steeds herstel het van die Tweede Wêreldoorlog, was pierings dikwels gerapporteer met raket-agtige eienskappe. Duitse koerante het vlieënde pierings gerapporteer wat ontplof het of vuursterte gehad het.[31] Die name vir die skywe was grootliks afgelei van die Engelse "flying saucer", insluitend die Franse soucoupe volante, Spaanse platillo volante, Portugese disco voador, Sweedse flygande tefat, Duitse fliegende Untertasse, en Italiaanse disco volante.[32][5]

Die 1947-waarnemings het ’n hoogtepunt bereik in die dae ná die Vierde van Julie en het vinnig tot half-Julie afgeneem.[33][34] Veelvuldige organisasies het $1 000-pryse vir harde bewyse aangebied.[35][36] In die wydverspreide 7 Julie 1947, Twin Falls-vlieënde piering-bedrogspul, het vier tienerlinge in Idaho ’n neergestorte skyf van jukebox-dele vervals.[37][38] Op 8 Julie het die Army Air Force-basis by Roswell, New Mexico, ’n persverklaring uitgereik dat hulle ’n "vlieënde skyf" van ’n nabygeleë plaas herstel het; die sogenaamde Roswell-voorval het voorbladnuus gemaak.[39][40] Internasionale media het die militêre aankondiging van ’n neergestorte skyf gedek, maar binne 24 uur het hulle die militêre terugtrekking en verduideliking gerapporteer dat die materiaal ballonpuin was.[41][34] Teen 11 Julie was die wydverspreidste storie ’n inwoner van North Hollywood se bewering dat ’n 30-duim galvaniseerde ysterskyf met glas radiobuise in sy tuin neergestort het. Koerante het Brandweer-bataljonhoof Wallace Newcombe se assessering aangehaal: "Dit lyk nie vir my asof dit kan vlieg nie."[42][34]

Die Lugmag het meer as honderd verslae by Wright Field, nou Wright-Patterson Air Force Base, Ohio, versamel.[43] Lugmag-generaal Nathan Twining het Project SAUCER gestig, later hernoem na Project Sign,[44] die eerste in ’n reeks van VVV-ondersoeke deur die VSA-regering.[45] Ander nasionale regerings het gevolg. Kanada het Project Magnet begin en die Verenigde Koninkryk het die Flying Saucer Working Party in 1950 geloods, wat piering-verslae toegeskryf het aan meteorologiese verskynsels, sterrekundige verskynsels, verkeerde identifikasie, optiese illusies, misverstande of grappies.[46][47]

Ontwikkeling

[wysig | wysig bron]
vae profiel van OVV wat soos ’n motor se sy-spieël lyk
Vergroting van tweede McMinnville VVV-foto van 1950

Teen die 1950’s was die term "vlieënde piering" wyd geassosieer met buitenaardse lewe.[5] Nadat kommersiële vlieëniers Clarence Chiles en John Whitted in 1948 ’n gloeiende silindriese voorwerp gerapporteer het wat hul vliegtuig verbygevlie het, het die VSA Lugmag begin om ernstig die moontlikheid van ’n buitenaardse oorsprong te ondersoek, maar het ook tot die gevolgtrekking gekom dat gerapporteerde skywe "blyk onverenigbaar met die vereistes vir ruimtereis."[5][9] In ’n 1950-onderhoud oor vlieënde pierings het Kenneth Arnold gesê: "as dit nie deur ons wetenskap of ons Army Air Forces gemaak is nie, is ek geneig om te glo dit is van ’n buitenaardse oorsprong".[16] Hierdie buitenaardse hipotese is gepaard met ander ongewone teorieë. Meade Layne het gespekuleer dat hulle uit ’n alternatiewe dimensie kom.[48] Baie mense het beweer dat hulle die uitvinders van die skywe is, maar kon geen bewyse bied nie.[5] Van 1947 tot 1970 was daar ’n wye verskeidenheid oorvleuelende en strydige verklarings vir die oorsprong en doel van die pierings, selfs onder voorstanders.[49]

Oortuigings oor vlieënde pierings is beïnvloed deur pulp wetenskapsfiksie.[49] Amazing Stories-redakteur Ray Palmer het oorgeskakel van die publisering van die vermeende ware Shaver Mystery, na die publisering en organiseer van VVV-ondersoeke.[5] In 1946 het Palmer Fred Crisman se briewe oor sy ontmoetings met ondergrondse wesens gepubliseer.[50] Die volgende jaar het Crisman pale metaalfragmente saam met ’n verslag van sy werknemer, Harold Dahl, oor ’n wanwerkende vlieënde piering aan Palmer gestuur.[51][52] Palmer het Kenneth Arnold gerekruteer om Crisman en Dahl se Maury Island-voorval te ondersoek. Die fragmente het uitgekom as slak van ’n plaaslike smelter, maar die "men in black" wat Crisman en Dahl beweer het hulle volg, sou ’n algemene element in latere VVV-literatuur word.[51][52] Gray Barker het die idee van "men in black" wat VVV-getuies intimideer of stilmaak in sy boek They Knew Too Much About Flying Saucers gewild gemaak.[53] Palmer het die tydskrif Fate in 1948 geloods, met die bewering om "die waarheid oor vlieënde pierings" aan te bied.[5] Dit was die eerste van baie nie-fiksie paranormale tydskrifte, ’n genre wat in die 1950’s gebloei het.[13]:3

gedomeerde wit struktuur in die woestyn
Die Integratron

’n Vlieënde piering-beweging het tydens die 1950’s ontwikkel.[5]:83 Dit is beïnvloed deur wetenskaplike navorsing, okkulte praktyke, popkultuur, bestaande godsdienste en vroeëre mites. In verslae en in popkultuurmedia soos die 1951-film The Day the Earth Stood Still, is pierings en hul vlieëniers gekarakteriseer as boodskappers.[54] Die eerste golf van sogenaamde contactees, George Van Tassel, George Adamski, Truman Bethurum, Orfeo Angelucci, en George Hunt Williamson, het almal beweer dat hulle aan boord van die pierings gery het en boodskappe vir die mensdom teruggebring het.[48] Nuwe godsdienste en instellings het rondom die contactees ontstaan.[48] Van Tassel het die Integratron, ’n gedomeerde struktuur naby Landers, Kalifornië, gebou om verdere kontak met buitenaardse wesens, fisieke verjonging en ’n soort spirituele tydreis te fasiliteer.[48] Volgens George King het hy die Aetherius Society—’n nuwe godsdienstige beweging beïnvloed deur teosofie—gestig op die direkte instruksie van ’n buitenaardse wese.[48] Sommige bestaande godsdienste het begin om vlieënde pierings in te sluit. Die Nasie van Islam het geleer dat die einde van die wêreld deur die "Moederwiel" of "Moedervliegtuig", ’n vlieënde piering half ’n myl wyd, gebring sal word.[54] Terwyl Margaret Murray se "Ou Godsdienst" of heksekultus-hipotese in akademiese kringe diskrediet is, is die kernidee—’n verlore beskawing wat in mites onthou word—in pulp-fiksie, okkulte groepe en die groeiende VVV-beweging omhels.[55] Verskeie outeurs het gespekuleer dat antieke buiteaardse wesens wat VVV’s bestuur, die oorsaak van mites en godsdienste was. Skoolonderwyser Robert Dione het God Drives a Flying Saucer geskryf om bybelse mirakels en die Miracle of the Sun as die werk van mensagtige buitenaardse wesens wat vlieënde pierings bestuur, te herinterpreteer. Later het Erich von Däniken Chariots of the Gods? vrygestel, ’n werk van pseudowetenskap wat antieke artefakte en monumente toegeskryf het aan sy vermeende antieke astronautte.[56]

grafiek, details by skakel
1952-piek in VVV-verslae

Ufologie het as ’n parallelle sosiale beweging ontwikkel.[57] Die bekende Variety-kolomnis Frank Scully het Behind the Flying Saucers in 1950 gepubliseer. Die boek bied die neergestorte piering-grap in Aztec, New Mexico, as die ware rekening van ’n buitenaardse vaartuig wat "sagweg soos Sonja Henie wat ’n stervende swaan naboots, op aarde neergepancake het" en deur die Verenigde State-regering herstel is. Die grapmakers is van bedrog skuldig bevind vir die verkoop van nuttelose wichelroede-toerusting aan die olie-industrie op grond van ’n beweerde buitenaardse oorsprong, maar die boek het een van die mans as ’n dokter met "meer grade as ’n termometer" beskryf.[58][48] Donald Keyhoe het ’n "nuts and bolts"-benadering tot die idee van die regering wat buitenaardse lewe bedek, in sy 1950-boek The Flying Saucers Are Real gevolg.[48] Toe die gewilde en gerespekteerde Life-tydskrif in 1952 "Have We Visitors From Space?" loop, wat idees van buitenaardse besoekers ernstig opneem, het ’n golf van waarnemings gevolg.[59] Die 1952-waarnemings het Leonard H. Stringfield aangespoor om ’n vroeë VVV-ondersoekgroep genaamd die Civilian Investigating Group for Aerial Phenomena te vorm en navorsing oor VVV’s te publiseer.[5] Albert K. Bender het sy eie International Flying Saucer Bureau in Bridgeport, Connecticut, in 1952 begin.[5] Beïnvloed deur hierdie werke, het James W. Moseley begin om die land te toer, getuies te onderhou en ’n nuusbrief vir die groeiende piering-subkultuur te versprei.[5]

Binne ’n dekade van die eerste piering-waarnemings het verslae na ander lande versprei, wat gelei het tot die ontstaan van plaaslike groepe en ufologe.[5] Antonio Ribera het Centro de Estudios Interplanetarios in Spanje begin, en Edgar Jarrold het die Australia Flying Saucer Bureau gestig.[5] In Frankryk het VVV-groepe oorvleuel met okkultistiese groepe en die anti-kernkragbeweging.[5] Verslae is meer dikwels gemaak in lande waar VVV-groepe aktief is, soos die Verenigde State, Frankryk, Spanje, die Verenigde Koninkryk, Brasilië, Chili en Argentinië.[60] Teen die einde van die dekade het The Case for the UFO-outeur Morris K. Jessup oor sy veld nagedink: "Hierdie embrio-wetenskap is so vol kulte, vete en dogmas soos ’n hond vol vlooie. Daar is waarskynlik meer menings oor die aard en doel van VVV’s as wat daar ufologe is."[61][5]

Adamski word vermoed om ook ’n 1930’s gaslantern gebruik het.

VVV-fotografie het as ’n subgenre van dokumentêre fotografie ontstaan, wat dikwels wasige of abstrakte skywe wys wat deur andersins alledaagse omgewings raam word.[62] Opmerklike voorbeelde sluit in die 1950 McMinnville-foto's,[63][64][26] die Passaic UFO photographs,[65] en die foto's van contactee George Adamski.[62] Sommige van die beweerde vlieënde piering-foto's van die era was grape, geskep met alledaagse voorwerpe soos hubcaps.[66] Die Duitse rakettekenaar Walther Johannes Riedel het George Adamski se VVV-foto's ontleed en gevind dat hulle vervals is. Die VVV se "landingsstutte" was General Electric gloeilampe met GE-logo's sigbaar daarop.[67][68] VVV-navorsers Joel Carpenter het die liggaam van Adamski se "vlieënde piering" as die lampskerm van ’n 1930’s druklantern geïdentifiseer.[69][70]

Vlieënde pierings word nou as retro beskou en emblematies van die 1950’s en van wetenskapsfiksie B-flieks.[71][66] Die term "vlieënde piering" is geleidelik deur "VVV" en later "UAP" vervang.[72] Skywe het opgehou om die standaardvorm in VVV-verslae te wees,[73][74] en ’n wyer verskeidenheid voorwerpe is gerapporteer.[75] Onlangse verslae beskryf meer dikwels sferiese en driehoekige VVV’s.[76][77]

Beskrywing

[wysig | wysig bron]

Identifikasie

[wysig | wysig bron]
’n byson veroorsaak deur yskristalle, sigbaar links van die son

Kenneers het die meerderheid vlieënde piering- en breër VVV-verslae geïdentifiseer met bekende verskynsels.[78] Britse regeringsondersoeke in die 1950’s het bevind dat die oorgrote meerderheid van verslae verkeerde identifikasies of grappies was.[5]:111 Algemene verklarings vir piering-waarnemings sluit in die planeet Venus, weerfenomene soos yskristalle, ballonne en lugafval.[79] Die VSA Mariniers en General Mills het duisende top-geheime Skyhook spioenasie-ballonne teen die middel van die 1950’s geloods. Omdat hulle teen hoë hoogte gesweef het, was dit moeilik om die spoed van die massiewe ballonne te beoordeel, en hulle is wyd gerapporteer as vlieënde pierings.[80] Kentucky Air National Guard-vlieënier Thomas Mantell is dood terwyl hy ’n onbekende ronde voorwerp "van geweldige grootte" agtervolg het,[9] later geïdentifiseer as ’n Skyhook-ballon.[81] Nuusmedia het Mantell as iemand wat "’n vlieënde piering agtervolg" het, neergestort, en sommige verlore Skyhook-ballonne is opgespoor deur nuusverslae van VVV-waarnemings.[1]

In die middel van die 1950’s het sielkundiges begin om te bestudeer waarom mense in vlieënde pierings glo ten spyte van die gebrek aan bewyse. Die Franse psigiater Georges Heuyer het die verskynsel as ’n soort globale folie à deux, of gedeelde waan, gesien, uitgelok deur vrees vir ’n moontlike nukleêre holocaust.[5] In die 1970’s het die Franse VVV-navorsers Michel Monnerie gerapporteerde verslae wat later geïdentifiseer is, met dié wat onverklaarbaar gebly het, vergelyk. Monnerie het geen verskil gevind in die frekwensie van parapsigologiese verskynsels wat langs die waarnemings gerapporteer is nie. Hierdie bevindinge het hom gelei om die tesis te ontwikkel dat die piering-spesifieke ervarings ’n "psigososiale" proses van miteskepping was wat deur, maar nie veroorsaak deur, lugverskynsels was. Hierdie psigososiale VVV-hipotese het ’n gewilde verklaring in Frankryk geword.[82][5]

Gerapporteerde waarnemings

[wysig | wysig bron]
diagram met reeks gerapporteerde OVV-vorms
Sketse van gerapporteerde vlieënde pierings (uit die VK Nasionale Argiewe)

Ooggetuiebeskrywings verskil in gerapporteerde voorkoms, beweging en doel. In ’n 1963-oorsig van vlieënde pierings het sterrekundige Donald Howard Menzel sekere breë eienskappe oor waarnemings gevind, maar opgemerk dat "geen twee verslae presies dieselfde tipe VVV beskryf nie."[83] Menzel het gevind dat pierings gewoonlik as rond gerapporteer word, maar sluit voorwerpe in wat soos eetskottels, traandrope, sigare, nierboontjies, die planeet Saturnus, en garing spindels lyk. Pierings word dikwels gerapporteer met ’n koepel of knopvormige uitsteeksel op die boonste kant. Grootte-skattings het gewissel van 6 m tot meer as 610 m in deursnee. Menzel het gevind dat pierings in byna elke kleur gerapporteer word, dikwels gloeiend of flitsend. Die waarnemings het min konsekwentheid in gerapporteerde beweging gehad. Getuies het klanke beskryf wat wissel van ’n donderslag tot totale stilte. Waarnemings het tipies snags plaasgevind, rond sononder of sonsopkoms. Byna alle getuies het afgeleë pierings in vlug beskryf.[83] Menzel het tot die gevolgtrekking gekom: "Geen enkele verskynsel kon moontlik sulke oneindige verskeidenheid vertoon nie."[83]

As ’n getuie ’n bemanning van ’n piering beskryf, beskou hulle hulle gewoonlik as buitenaards.[22] Grys buitenaardse wesens ("grey aliens") het geleidelik die mees gerapporteerde tipe vlieënier geword, maar ’n wye verskeidenheid wesens is gerapporteer.[84] Die diversiteit was groter in die 1950’s en vroeë 1960’s, toe getuies die buitenaardse wesens verskeie as behaard, onbehaard, monstersagtig, pragtig, reusagtig, dwergagtig, robotagtig, insekagtig, voëlachtig, Nordiese buitenaardse wesens, of grysvel-agtig beskryf het.[60][22] Die historikus Greg Eghigian argumenteer dat hierdie geleidelike standaardisering ’n kulturele proses aandui om ’n breed herkenbare ontwerp te skep.[60]

Getuies beskryf en beeld vlieënde pierings konsekwent uit as vooruitgang op tydgenootlike tegnologie. By die vergelyking van die 1947 piering-verslae met die mystery airships van die 1800’s, het die sosioloog Robert Bartholomew gevind dat die beweerde waarnemings "populêre sosiale en kulturele verwagtinge van elke periode weerspieël".[26] Die mystery airship-waarnemings van die 1800’s het details soos metaalrompe, propellers, soekligte en groot vlerke ingesluit.[26] Die 1947-waarnemings—wat maande voor Chuck Yeager die klankmuur gebreek het—het die "ongelooflike spoed" van vlieënde pierings beklemtoon.[85] Terwyl die meeste 1947-verslae op spoed gefokus het, het dit in 1971 tot 41 persent en in 1986 tot 22 persent gedaal.[85] In die 1950’s was swevende vlieënde pierings geassosieer met kontakpersone en grappies. Teen 1986 is byna die helfte van gerapporteerde VVV’s gesê om stadig te sweef of roerloos te bly.[85]

Fiksie-uitbeeldings

[wysig | wysig bron]

In popkultuurmedia het vlieënde pierings ’n verandering in beweging ondergaan wat soortgelyk is aan die verskuiwing in ooggetuieverslae. Vroeë uitbeeldings het klem gelê op hoëspoedmanoeuvres, maar later media het geleidelik verskuif na stadig swevende skywe.[85] Vroeë rolprente soos The Flying Saucer (1950) en fliekreekse soos Bruce Gentry – Daredevil of the Skies (1949), wys pierings wat teen hoë snelhede verbyjaag. The Day the Earth Stood Still (1951) noem hoë snelhede wat deur radar opgespoor is, maar sluit ook ’n stadige landingtoneel in. Die 1960’s televisiereeks The Invaders bevat prominent ’n stadige landingtoneel in elke episode. Baie latere ikoniese vlieënde piering-films, insluitend Close Encounters of the Third Kind (1977) en Fire in the Sky (1993), beeld sweef- en stadige bewegings uit.[85]:175

Popkultuur

[wysig | wysig bron]
Earth vs. the Flying Saucers (1956)

Sedert die laat 1940’s het vlieënde skywe toenemend geassosieer geword met ’n kulturele konsep van buitenaardse wesens wat die sosiale en politieke angs van die 20ste eeu weerspieël. Fiktiewe vlieënde pierings verteenwoordig kommer oor atomoorlog, die Koue Oorlog, verlies van liggaamlike integriteit, xenofobie, regeringsgeheimhouding, en die vraag of die mensdom alleen in die heelal is.[86] Verslae van getuies het popkultuurmedia beïnvloed, wat gelei het tot groter belangstelling in vlieënde pierings.[86] Vir die film Earth vs. the Flying Saucers het produsent Charles H. Schneer Donald Keyhoe se VVV-boeke vir die draaiboek aangepas, terwyl spesiale effekte-kunstenaar Ray Harryhausen met contactee George Adamski oor die piering-ontwerp geraadpleeg het.[87] Geen korrelasie is gevind tussen die vrystelling van groot VVV-films en pieke in waarnemings nie.[5] ’n Skyf, dikwels met ’n koepel of wat ’n ligstraal uitsit, het visuele kortsluiting vir buitenaardse wesens geword.[66] In 2017 is die vlieënde piering-emoji by Unicode gevoeg.[88]

Alhoewel die simbool nou buitenaardse lewe beteken, het soortgelyke motiewe in die verlede onverwante godsdienstige en sterrekundige betekenisse gehad. Sommige ufologe het probeer om premoderne kuns te herinterpreteer om pseudohistoriese aansprake van antieke buitenaardse interaksies met die mensdom te ondersteun. Ufologe beweer dat vroeë uitbeeldings van vlieënde skywe ’n historiese basis kan vestig vir hul bestaan as fisieke vaartuie of een of ander ander tipe eksterne verskynsel. Tog het kenners konsekwent vermeende uitbeeldings van antieke VVV’s as artefakte van die kulture wat hulle geproduseer het, verduidelik. Byvoorbeeld, die Italiaanse Renaissance-skilder Carlo Crivelli het ’n skyfvormige element in sy 1486 altaarstuk The Annunciation, with Saint Emidius geplaas wat kuns-historikus Massimo Polidoro as "’n wervelstorm van engele in die wolke" beskryf het. Die kunstenaars en gehore van daardie tyd het dit as ’n artistieke toestel verstaan wat die invloed van die Christelike God verteenwoordig, nie buitenaardse wesens nie. Die toestel is duideliker in baie tydgenootlike werke gesien, veral Luca Signorelli se 1491 Annunciation.[89]

Literatuur

[wysig | wysig bron]
omslag, details by skakel
1946
omslag, details by skakel
1957
Vlieënde skyf-vormige vaartuie uitgebeeld op pulp-tydskrifte uit 1946 en 1957

Verskeie voorlopers van moderne vlieënde pierings het in wetenskapsfiksie-literatuur verskyn, insluitend The Shaver Mystery.[90] Richard Sharpe Shaver se verhale oor ’n geheime tegnologies gevorderde beskawing van "skadelike robotte" binne die aarde is as ’n ware rekening van sy lewe gepubliseer.[49] Terugslag uit die wetenskapsfiksie-gemeenskap het oorgedra na VVV-literatuur.[13] Pierings het wel in konvensionele wetenskapsfiksie verskyn,[91] maar ’n genre het ontstaan wat fantastiese verhale as óf waar óf plausibel waar behandel het.[92] Die debuutuitgawe van Mystic-tydskrif het lesers gevra: "Wanneer jy hierdie storie lees, sal jy vir jouself sê dat dit fiksie is; die redakteurs verseker jou dat dit is. Maar wat as—dit nie is nie?"[93] The Fortec Conspiracy, ’n wetenskapsfiksie-roman, het beide uit en in neergestorte piering-gerugte geput.[94] Groot koerante het selde resensies vir piering-boeke gedoen, maar het hul sensasionele advertensies gedruk wat beweer het dat vlieënde pierings geland het of bedek word. Kultuurstudies-geleerde Jonathan Gray beskryf hierdie tipe wydgesiene alarmistiese advertensie as ’n parateks (verwantskap met die sentrale teks, maar nie deel daarvan nie), wat ’n veel wyer gehoor as die teks self kan bereik.[95]

’n Advertensie lees: "Waarom is hierdie mans verstil? Hulle het te veel geweet oor vlieënde pierings"
Advertensie geformateer soos ’n koerantartikel[96]

Advertensies het kulturele belangstelling in vlieënde pierings vanaf die vroegste verslae benut. Tydskrifte is bevorder as biedend skeptiese, ontmaskerende verklarings vir die verskynsel. Van 1947 tot in die 1970’s het bemarking die skywe se potensiaal as gevorderde tegnologie benut. Teen die 1980’s is pierings in advertensies gebruik om eerder ontzag vir hul potensiële vlieëniers as futurisme op te roep.[95]

Buitenaardse wesens en vlieënde skywe was algemeen in 1950’s wetenskapfiksie-streekstrips wat gebloei het ná die "Golden Age of Comic Books".[97] Geloods in die 1960’s, het die stripverhaal-antologie UFO Flying Saucers illustrasies van vermeende ware waarnemings bevat.[97] Die openingslyn van sy eerste uitgawe het verklaar: "Ons wetenskaplikes het hulle gesien! Ons vlieëniers het teen hulle geveg!"[98] Soos die 1950’s vorder het, het vorige pulp-lesers hul aandag na die groeiende medium van televisie verskuif.[99]

Film en televisie

[wysig | wysig bron]
Filmplakkaat vir ’n drive-in bioskoop wat Forbidden Planet wys

Baie vroeë uitbeeldings van vlieënde pierings het hulle met die Koue Oorlog verbind.[5] Die 1949-filmreeks Bruce Gentry – Daredevil of the Skies het ’n mensgemaakte vlieënde piering uitgebeeld,[100] en die 1950-film The Flying Saucer het op Koue Oorlog-spioenasie gefokus.[5] Piering-films in die 1950’s het buitenaardse vlieëniers uitgebeeld, maar baie het steeds op Koue Oorlog-vrese gefokus.[101] The Thing from Another World (1951) was ’n losse aanpassing van John W. Campbell se "Who Goes There?", opgedateer om buitenaardse wesens in te sluit en na Alaska verplaas, waar Amerikaners ’n Russiese aanval gevrees het.[101] Later daardie jaar het The Day the Earth Stood Still sy mensagtige buitenaardse Klaatu gehad om gehore eksplisiete waarskuwings oor ’n moontlike kernholocaust te gee.[101]:4 The Day the Earth Stood Still en The Thing from Another World was finansiële suksesse wat die mark vir ’n "buitenaardse besoeker"-subgenre van wetenskapsfiksie gevestig het wat vlieënde pierings in bestaande ruimte-opera-tropes ingesmelt het.[5] Stadig swevende skywe, soos dié uit die landingstoneel in The Day the Earth Stood Still, het deur wetenskapsfiksie verskyn, insluitend It Came from Outer Space (1953), Earth vs. the Flying Saucers (1956), en die televisiereeks The Invaders.[85] Terwyl contactees buitenaardse wesens as weldadige boodskappers beskryf het, het Hollywood-flieks hulle dikwels as monstersagtige antagoniste uitgebeeld.[5]

Ander lande het die grotendeels Amerikaanse verskynsel op verskillende tye aangepas en elemente van die plaaslike kultuur bygevoeg. Vroeë Britse rolprente was lae-begroting produksies soos Devil Girl from Mars (1954) en Stranger from Venus (1954).[102][103] Japannese rolprentmakers het vlieënde skywe en buitenaardse indringers in die tokusatsu-tradisie ingesluit in middel-50’s films soos Fearful Attack of the Flying Saucers en Warning from Space.[104] Indiese rolprente het begin om buitenaardse indringers in die 1960’s in te sluit, begin met die Tamil-taalrolprent Kalai Arasi.[105] ’n aanpassing van Bankubabur Bandhu deur Satyajit Ray is nooit voltooi nie, maar mag ander werke van wetenskapsfiksie beïnvloed het.[106] In Spanje het buitenaardse-tema televisieprogramme in die 1960’s gewild geword.[5]:174 Vlieënde pierings het vinnig na ander genres versprei. In Metro-Goldwyn-Mayer se groot-begroting Forbidden Planet, ’n futuristiese 1956-aanpassing van William Shakespeare se toneelstuk The Tempest, reis mense deur die ruimte in die United Planets Cruiser C-57D, ’n skip wat soos ’n vlieënde piering lyk.[107] The Twilight Zone episodes "The Monsters Are Due on Maple Street", "Third from the Sun", "Death Ship", "To Serve Man", "The Invaders", en "On Thursday We Leave for Home", maak almal gebruik van die ikoniese piering uit Forbidden Planet.[108] Die C-57D is gevolg deur ander skyf-vormige ruimtetuie in breër wetenskapsfiksie, soos die Jupiter 2 uit die televisiereeks Lost in Space (1965–1968).[109] Pierings het in die televisiereeks Babylon 5 (1994–1998) verskyn as sterreskepe wat deur ’n ras genaamd die Vree gebruik word.[110] Buitenaardse wesens in die film Independence Day (1996) het die mensdom in reuse stadsgrootte piering-vormige ruimtetuie aangeval.[111]

’n vlieënde piering en sy moederskip in Plan 9 from Outer Space (1957)

Vlieënde pierings is deur ander konsepte vervang en het uit gunsteling by Hollywood-film-makers geraak.[66][101] Na 1956 was Amerikaanse piering-films hoofsaaklik B-flieke. Plan 9 from Outer Space is berug vir sy "pietpan"-pierings wat aan sigbare pianodraad hang.[112][101] Televisieprogramme en Britse films het tot in die 1960’s voortgegaan om vlieënde skywe en buitenaardse indringers uit te beeld.[101]:106 Verskeie piering-ontwerpe het in Doctor Who verskyn, soos dié wat deur die Daleks in Daleks' Invasion Earth 2150 A.D. of die Cybermen in "The Tenth Planet" gebruik is.[113][114] Italië het ’n golf lae-begroting films geproduseer, dikwels ruimte-operas of komedies, insluitend Omicron (1963) en Il disco volante (1964).[101] Teen die einde van die 1960’s het Japan, Italië en Brittanje grotendeels opgehou om piering-films te produseer.[101] Skyf-vormige ruimtetuie het uit gunsteling in reguit wetenskapsfiksie geraak, maar het voortgegaan om ironies in komedies gebruik te word.[115][66] Die beeld word dikwels retrofuturisties aangeroep om ’n nostalgiese gevoel in periode-werke te skep.[86] Byvoorbeeld, Mars Attacks! (1996) put uit die vlieënde piering as deel van die groter satiriese weergawe van 1950’s B-film-tropes.[116]

Argitektuur

[wysig | wysig bron]
Die Theme Building in Los Angeles, Kalifornië, is ’n voorbeeld van Googie architecture.

Die glansende, silwer vlieënde piering word wyd beskou as ’n simbool van 1950’s kultuur.[66] Die motief is algemeen in Googie-argitektuur en Atomic Age-dekór.[117] Opmerklike vlieënde piering-strukture sluit in Seattle se Space Needle en Los Angeles Internasionale Lughawe se Theme Building.[118][119] Googie-argitektuur in Kalifornië, soos die Chemosphere-huis, het die futuristiese strukture in die 1960’s tekenfilm The Jetsons beïnvloed. Die tekenfilm het die styl so gewild gemaak dat dit dikwels as die "Jetsons look" verwys word.[120] Argitek Frank Lloyd Wright, wat saamgewerk het aan die ontwerp van die vlieënde piering in The Day The Earth Stood Still, het daarna die vlieënde piering as ’n argitektoniese motief gebruik.[121][122] Wright se sirkelvormige Annunciation Greek Orthodox Church in Wauwatosa, Wisconsin, Verenigde State, is gekap met ’n plat koepel oor honderd voet oor.[123]

Tentoonstellingsmodel van ’n vlieënde piering (2022)

Ruimtetuie is een van die onderwerpe van popargitektuur. Ook bekend as mimetiese argitektuur, is popargitektuur die praktyk om strukture te skep wat soos ander bestaande voorwerpe lyk.[124] Die Kommunist-era Kielce-busstasie in Kielce, Pole, is deur argitek Edward Modrzejewski ontwerp om soos ’n VVV te lyk.[125] Die historiese landmerkarena in Katowice, Pole, word Spodek (Pools vir "piering") genoem op grond van sy ooreenkoms met die pierings van 1960’s wetenskapsfiksie.[126] Ander modernistiese en brutalistiese VVV-strukture sluit in die Oekraïense Instituut vir Wetenskaplike, Tegniese en Ekonomiese Inligting,[127] Bulgarije se Buzludzha monument,[128] die Brug van die Slowaakse Nasionale Opstand (Most SNP) in Bratislava, Slowakye,[129] en The Flying Saucer in Sharjah, Verenigde Arabiese Emirate.[130] Die Westall UFO is herdien met die Grange Reserve UFO Park, wat ’n UFO met rooi glybane bevat wat op die gerapporteerde waarneming gemodelleer is.[131] Roswell, Nieu-Meksiko, is ’n VVV-toeriste-bestemming in die Suidwestelike Verenigde State. Baie strukture in Roswell, insluitend die straatligte en die McDonald's, is ontwerp rondom buitenaardse temas.[132] Moonbeam, Ontario, Kanada, het ’n buitenaardse wese as sy maskotte en ’n prominente padlangs vlieënde piering by sy welkom-sentrum.[133] UFO-vormige huise sluit in die Futuro-kapsules ontwerp deur Matti Suuronen,[134] die voormalige Sanzhi UFO houses uit die Sanzhi District, Nieu-Taipei, Taiwan,[135] en kunstenaar Harry Visser se ikoniese huis in Roodepoort, Johannesburg, Suid-Afrika.[136]

Breër popkultuur

[wysig | wysig bron]
Battery-aangedrewe tin UFO

Vlieënde pierings was ’n alomteenwoordige deel van popkultuur van 1947 tot die middel van die 1970’s.[97] Vlieënde skyf-motiewe is in speelgoed en ander nuuskierighede gebruik kort nadat die vroegste verslae verskyn het. Die frisbee is in 1948 vrygestel en aanvanklik as die "vlieënde piering" gemerk.[137] Vlieënde piering-lekkers is in die 1950’s bekendgestel toe ’n Belgiese produsent van kommuniehosties ’n daling in verkope gehad het.[138] Saam met ander vintage lekkers het hulle sedertdien hernieude belangstelling van kliënte as "retro" gesien.[139] In die 1950’s en vroeë 1960’s was Japan ’n groot vervaardiger van blikke speelgoed dikwels met ruimte-temas soos robotte, vuurpyle en vlieënde skywe.[140] Deur die 1950’s het musikante soos Billy Lee Riley, Jesse Lee Turner, en Betty Johnson novelty-liedjies oor vlieënde skywe en buitenaardse indringers vrygestel. Bill Buchanan en Dickie Goodman het die eerste break-in-opnames, "The Flying Saucer", vrygestel, wat die vorm van ’n nagemaakte nuusuitsending oor ’n buitenaardse invasie geneem het.[141] Disneyland het Flying Saucers, ’n aantreklikheid waar gaste ’n sweefskyf kon bestuur deur hul eie liggaam te kantel, oopgemaak.[75]

Videospelletjies het ’n lang geskiedenis van die uitbeelding van vlieënde pierings, tipies as antagoniste.[142] In die speelhallen het die gewilde vroeë skiet-spelletjies Asteroids (1979) en Space Invaders (1978) vlieënde pierings as "bonus"-vyande uitgebeeld wat slegs kortliks verskyn het.[143] Super Mario Land, een van Nintendo se lanseertitels vir die oorspronklike Game Boy, het ruimtetuie bevat wat op foto's deur George Adamski gemodelleer is en tussen verskeie monumente gestel is wat valslik aan antieke ruimtetuigreisigers toegeskryf word, soos die Egiptiese piramides en die monolitiese Moai van Paas-Eiland.[144] Die XCOM-reeks stel spelers voor om ’n invasie van buitenaardse wesens wat in vlieënde skywe op aarde land, te keer. Pierings het verskyn as ’n vaartuig wat spelers in Fortnite, Destroy All Humans, en Spore kan beheer.[142]

Verwysings

[wysig | wysig bron]
  1. 1 2 Hambling, David (1 Julie 2002). "The Secrets of Area 51: classified balloons and flying saucers". The Skeptic.
  2. ↑
  3. 1 2 Britt, Ryan (13 September 2016). "Meet the UFO Expert Who Doesn't Believe in Aliens". Inverse (in Engels). Besoek op 13 Julie 2024.
  4. 1 2 3 Prothero, Donald R.; Callahan, Timothy D. (2 Augustus 2017). UFOs, Chemtrails, and Aliens: What Science Says (in Engels). Indiana University Press. pp. 319–321. ISBN 978-0-253-03338-3.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 Eghigian, Greg (2024). After the Flying Saucers Came: A Global History of the UFO Phenomenon. New York, NY: Oxford University Press. ISBN 9780190092054.
  6. 1 2 Bader, Christopher D.; Mencken, F. Carson; Baker, Joseph O. (2011). Paranormal America: Ghost Encounters, UFO Sightings, Bigfoot Hunts, and Other Curiosities in Religion and Culture (in Engels). NYU Press. pp. 46–50. ISBN 978-0-8147-8642-0.
  7. ↑ Welsch, Robert (1979). "'This Mysterious Light Called an Airship': Nebraska 'Saucer' Sightings, 1897" (PDF). Nebraska History. 60: 92–113.
  8. ↑ "Before the Wright Brothers...There Were UFOs". American Chronicle. 19 Augustus 2012. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 19 Augustus 2012. Besoek op 4 Julie 2022.
  9. 1 2 3 4 Peebles, Curtis (1994). Watch the Skies!: A Chronicle of the Flying Saucer Myth. Washington, DC: The Smithsonian Institution. ISBN 978-1-56098-343-9.
  10. ↑ "Early 20th Century Magazine Covers with "Flying Saucer"-Like Craft". Ufopop.org. Besoek op 23 Maart 2013.
  11. 1 2 Kripal, Jeffrey J. (2010). Authors of the Impossible: The Paranormal and the Sacred. University of Chicago Press.
  12. ↑ Meheust, Bertrand (1978). Science Fiction et Soucoupes Volantes. Mercure de France.
  13. 1 2 3 4 Mckee, Gabriel (18 Julie 2020). ""Reality – Is It a Horror?": Richard Shaver's Subterranean World and the Displaced Self". The Journal of Gods and Monsters. 1 (1): 1–17. doi:10.58997/jgm.v1i1.1.
  14. 1 2 Wu, Frank (1998). "Gallery of Frank R. Paul's Science Fiction Artwork". www.frankwu.com. Besoek op 1 April 2015.
  15. ↑ Darr, Jennifer (3 Julie 1997). "Coming To A Sky Near You". Philadelphia Citypaper. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 Oktober 2015. Besoek op 1 April 2015.
  16. 1 2 3 4 5 6 7 Garber, Megan (15 Junie 2014). "The Man Who Introduced the World to Flying Saucers". The Atlantic (in Engels). Besoek op 14 Julie 2024.
  17. ↑ Wright, Phil (16 Junie 2017). "The Sighting". East Oregonian (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 14 Julie 2024. Besoek op 14 Julie 2024.
  18. ↑ Lee, Russell (24 Junie 2022). "1947: Year of the Flying Saucer". airandspace.si.edu (in Engels). Besoek op 18 Julie 2024. He told his story to reporters Bill Bequette and Nolan Skiff of the East Oregonian newspaper the day after his sighting. Skiff used the words 'saucer-like aircraft' when he published a short print article that same day. After suggesting to Arnold that a wire story might generate comments from the military on flights of experimental aircraft that could explain Arnold's sighting, Bequette published a brief story picked up by the Associated Press wire service, using the words 'nine bright saucer-like objects' to describe what Arnold said he saw.
  19. ↑ Arnold, Kenneth (26 Junie 1947). 12:15 News (Radio). Onderhoud met Smith, Ted. Pendleton, Oregon: KWRC.
  20. ↑ Meyer, Dave (24 Junie 2011). "64th Anniversary of Flying Saucers at Mt. Rainier". KNKX Public Radio (in Engels). Besoek op 18 Julie 2024. Arnold described the shiny objects as 'something like a pie plate that was cut in half with a sort of a convex triangle in the rear' and that they flew 'like a saucer if you skipped it across the water.' The term 'flying saucer' made it into a newspaper headline and the rest, as they say, is history.
  21. ↑ "Supersonic Flying Saucers Sighted by Idaho Pilot". Chicago Sun. Chicago. 26 Junie 1947.
  22. 1 2 3 Sagan, Carl (1997). The Demon-Haunted World (Paperback uitg.). London: Headline. pp. 69, 123–127. ISBN 978-0-7472-5156-9.
  23. ↑ Bartholomew, Robert E. (2 November 2010). Hoaxes, Myths, and Manias: Why We Need Critical Thinking (in Engels). Prometheus Books. p. 172. ISBN 978-1-61592-338-0.
  24. ↑ Arnold, Gordon (17 Desember 2021). Flying Saucers Over America: The UFO Craze of 1947 (in Engels). McFarland. p. 55. ISBN 978-1-4766-4652-7.
  25. ↑ Renshaw, Eric. "Argus Leader Subscription Offers, Specials, and Discounts". Argus Leader. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 17 Mei 2023.
  26. 1 2 3 4 5 6 Bartholomew, Robert E. (2000). "From Airships to Flying Saucers: Oregon's Place in the Evolution of UFO Lore". Oregon Historical Quarterly. 101 (2): 192–213. ISSN 0030-4727. JSTOR 20615052.
  27. ↑ "Whizzing 'Pie-Pan' Plane Report Gets Army Skepticism". The Oregon Daily Journal. Pendleton, Oregon. 26 Junie 1947.
  28. ↑ Geppert, Alexander C. T. (2012). Imagining Outer Space: European Astroculture in the Twentieth Century (PDF). New York: Palgrave Macmillan. p. 227. ISBN 978-0-230-23172-6.
  29. 1 2 Gallup, George (15 Augustus 1947). "9 out of 10 Heard of Flying Saucers". Tampa Bay Times. St. Petersburg, Florida. 'What do you think these saucers are?' No answer, don't know: 33%. Imagination, optical illusion, mirage, etc.: 29%. Hoax: 10%. U.S. secret weapon, part of atomic bomb, etc.: 15%. Weather forecasting devices: 3%. Russian secret weapon: 1%. Searchlights on airplanes: 2%. Other explanations: 9%.
  30. ↑ Gabilliet, Jean-Paul (29 Maart 2012). "Making a Homefront Without a Battlefront: The Manufacturing of Domestic Enemies in the Early Cold War Culture". European Journal of American Studies. 7 (2). doi:10.4000/ejas.9549.
  31. ↑ Eghigian, Greg (3 Julie 2014). "'A Transatlantic Buzz': Flying Saucers, Extraterrestrials and America in Postwar Germany". Journal of Transatlantic Studies. 12 (3): 282–303. doi:10.1080/14794012.2014.928032.
  32. ↑
  33. ↑ Bloecher, Ted (1967). Report on the UFO Wave of 1947 (PDF). OCLC 429980. which reached its peak on July 6–7, 1947
  34. 1 2 3 Wright, Susan (1998). UFO Headquarters: Investigations on Current Extraterrestrial Activity in Area 51. New York: St. Martin's Press. p. 39. ISBN 9780312207816.
  35. ↑ "Thinking Flashes in the Sky (Part 3)". San Diego Reader (in Engels).
  36. ↑ Watson, Nigel (22 Augustus 2022). "75 Years On, the Roswell Mythology Continues to Captivate Ufologists and the Public Alike". The Skeptic.
  37. ↑ "Twin Falls Falling Disc Proves Ingenious Hoax of 4 Teen-Age Boys". Deseret News. 12 Julie 1947. p. 9 – via Newspapers.com.
  38. ↑ Weeks, Andy (2015). "Fooled by a, Um... UFO". Forgotten Tales of Idaho. Charleston, South Carolina: The History Press. ISBN 9781625852465.
  39. ↑ Becket, Stefan (1 Julie 2022). "Recently Uncovered 1947 Headline From Long-Defunct Newspaper Offers "Amazing Glimpse" at UFO Incident in Roswell". CBS News.
  40. ↑ Goldberg, Robert Alan (2001). Enemies Within: The Culture of Conspiracy in Modern America. New Haven, Connecticut: Yale University Press. p. 192. ISBN 978-0300132946.
  41. ↑ Pflock, Karl (2001). Roswell: Inconvenient Facts and the Will to Believe. Amherst, New York: Prometheus Books. pp. 27, 171. ISBN 978-1-57392-894-6.
  42. ↑
  43. ↑ Dick, Steven J. (1998). Life on Other Worlds: The 20th-Century Extraterrestrial Life Debate. Cambridge, UK: Cambridge University Press. p. 141. ISBN 0521620120.
  44. ↑ "CIA's Role in the Study of UFOs, 1947-90 — Central Intelligence Agency". www.cia.gov. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 Junie 2007. Besoek op 30 April 2020.
  45. ↑ Eghigian, Greg (19 Desember 2017). "That Secret Government Program to Track UFOs? It's Not the First". Smithsonian Magazine. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Julie 2023. Besoek op 29 Julie 2023.
  46. ↑ Posted, Chris Rutkowski (21 Mei 2022). "May 2022: Disdain, Confusion Around Officials' Handling of UFO Reports". Winnipeg Free Press. Besoek op 22 Augustus 2024.
  47. ↑ Blackshaw, Ethan; O'sullivan, John (25 Junie 2024). "UK's Hidden UFO Probes by MoD and Their Strong Verdicts Unveiled". Irish Star (in Engels).
  48. 1 2 3 4 5 6 7 Reece, Gregory L. (2007). UFO Religion: Inside Flying Saucer Cults and Culture. I. B. Tauris. ISBN 978-1845114510.
  49. 1 2 3 Gulyas, Aaron John (11 Mei 2013). Extraterrestrials and the American Zeitgeist: Alien Contact Tales Since the 1950s (in Engels). McFarland. pp. 30–36. ISBN 978-1-4766-0168-7.
  50. ↑ Kinsella, Michael (2011). Legend-Tripping Online: Supernatural Folklore and the Search for Ong's Hat (1. pr uitg.). Jackson: University Press of Mississippi. ISBN 9781604739848.
  51. 1 2 Harrison, Albert A. (2007). Starstruck: Cosmic Visions in Science, Religion, and Folklore. Berghahn Books. p. 123. ISBN 978-1-84545-286-5. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Oktober 2013. Besoek op 2 Oktober 2013.
  52. 1 2 Gulyas, Aaron John (2015). The Paranormal and the Paranoid: Conspiratorial Science Fiction Television. Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield. pp. 30–31. ISBN 9781442251144.
  53. ↑ "The Legacy of Men in Black". CNN (in Engels). 24 Mei 2012. Besoek op 4 September 2024.
  54. 1 2 Partridge, Christopher (2003). UFO Religions. London: Routledge. ISBN 0-415-26323-9.
  55. ↑ Card, Jeb J. (2019). "Witches and Aliens: How an Archaeologist Inspired Two New Religious Movements". Nova Religio: The Journal of Alternative and Emergent Religions. 22 (4): 44–59. doi:10.1525/nr.2019.22.4.44. ISSN 1092-6690. JSTOR 26770451.
  56. ↑ Peters, Ted (1993). "Chariots, UFOs, and the Mystery of God". Religion Online.
  57. ↑ Zeller, Benjamin E. (1 November 2021). "(Dis)Enchanted Ufology". Nova Religio. 25 (2): 61–86. doi:10.1525/nr.2021.25.2.61.
  58. ↑ McAndrew, James (1997). The Roswell Report: Case Closed (PDF). Washington, DC: US Government Printing Office. pp. 84–85. ISBN 9780160490187.
  59. ↑ Mazur, Allan (2017). Implausible Beliefs: In the Bible, Astrology, and UFOs. Routledge. ISBN 978-1-351-51322-7 – via Google Books.
  60. 1 2 3 Todd, Iain (7 Augustus 2024). "Historian Greg Eghigian Looked at the History of Reported UFO Sightings. This Is What He Found". www.skyatnightmagazine.com (in Engels). Besoek op 7 September 2024.
  61. ↑ Dirda, Michael (12 April 2023). "'Flying Saucers Are Real!': Womack's New Book Looks at the Heyday of UFO Lore". Washington Post. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 14 Oktober 2022. Besoek op 24 Augustus 2024.
  62. 1 2 Joseph, Branden W. (2015), "Nose-To-Nose With a Mutant: UFO Photography", Imponderable: The Archives of Tony Oursler (Zurich: LUMA Foundation), https://comparativemedia.columbia.edu/nose-nose-mutant-ufo-photography
  63. ↑ Sheaffer, Robert (10 September 2010). "The Trent UFO Photos McMinnville, Oregon - May 11, 1950". The Debunker's Domain.
  64. ↑ Sheaffer, Robert (10 September 2014). "The Trent UFO Photos -". www.debunker.com. Besoek op 12 April 2018.
  65. ↑ "Ronald Reagan Sees a UFO". HowStuffWorks (in American English). 1 Januarie 1970. Besoek op 4 September 2024.
  66. 1 2 3 4 5 6 Barber, Nicholas (14 Julie 2022). "The UFO Sightings That Swept the US". BBC. Besoek op 7 September 2024.
  67. ↑ Nóng, Xã Luận Tin (4 Augustus 2021). "Do You Remember Dolores Barrios, the Woman from the Planet Venus??". www.xaluannews.com. Besoek op 21 Augustus 2024.
  68. ↑ Moseley, James W.; Pflock, Karl T. (2002). Shockingly Close to the Truth! Confessions of a Grave-Robbing Ufologist. Amherst, NY: Prometheus Books. p. 69. ISBN 1-57392-991-3.
  69. ↑ Carpenter, Joel. "Preliminary Notes on the Adamski Scout Ship Photos" (PDF). Besoek op 8 Junie 2017.
  70. ↑ Hallet, Marc (2015). A Critical Appraisal of George Adamski The Man Who Spoke to the Space Brothers. Self-published. p. 70.
  71. ↑ Kelly, Jon (12 Junie 2014). "The Lasting Allure of the Flying Saucer". BBC News.
  72. ↑ Eghigian, Greg. "UFOs, UAPs—Whatever We Call Them, Why Do We Assume Mysterious Flying Objects Are Extraterrestrial?". Smithsonian Magazine (in Engels). Besoek op 18 Julie 2024.
  73. ↑ Rao, Smriti (28 Junie 2023). "UFO Sightings: The Shapes They Are A-Changing". Discover Magazine (in Engels). Besoek op 22 Augustus 2024.
  74. ↑ Wiley, Chris (4 Augustus 2023). "The Enticing Mysteries of U.F.O. Photography". The New Yorker. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 Augustus 2023.
  75. 1 2 Gnerre, Sam (1 April 2019). "South Bay History: Flying Saucers Land with a Vengeance in 1950s Pop Culture". Daily Breeze. Besoek op 4 Oktober 2024.
  76. ↑ Gottschalk, Molly (20 Maart 2018). "These Drawings Show How Pop Culture Has Changed the Way We See UFOs". Artsy (in Engels).
  77. ↑ "Flying Saucers Are So 1947. This Is the New Shape of the Modern UFO". Popular Mechanics. 17 Mei 2023. Besoek op 12 Oktober 2024.
  78. ↑ Huang, Nancy (21 Maart 2022). "UFO Sightings Are Real, but Aliens Are Not Responsible". Northrop Grumman (in Engels).
  79. ↑ Achenbach, Joel (11 Augustus 2021). "Dear Earthlings: Please Stop Obsessing About UFOs". Washington Post (in Engels).
  80. ↑ Baker, Nicholson (31 Januarie 2024). "No Aliens Haven't Visited the Eart". Intelligencer (in Engels). Besoek op 9 Oktober 2024.
  81. ↑ Graff, Garrett M. (8 Februarie 2023). "A History of Confusing Stuff in the Sky". The Atlantic (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Februarie 2023. Besoek op 16 November 2023.
  82. ↑ Monnerie, Michel (1977). Et Si Les OVNIs N'existaient Pas? [What If UFOs Do Not Exist?] (in Frans). Paris: Les Humanoïdes Associés.
  83. 1 2 3 Menzel, Donald Howard; Boyd, Lyle Gifford (1963). "The Saucer Worlds". The World of Flying Saucers: A Scientific Examination of a Major Myth of the Space Age (in Engels). pp. 7, 9, 10 – via Project Gutenburg. Scan – via HathiTrust.
  84. ↑ Bryan, C. D. B. (1995). Close Encounters of the Fourth Kind: Alien Abduction, UFOs, and the Conference at M.I.T. (First uitg.). NY, US: Alfred A. Knopf, Inc. p. 68. ISBN 978-0-679-42975-3. OCLC 32390030.
  85. 1 2 3 4 5 6 Kottmeyer, Martin S. (2017). "Why Have UFOs Changed Speed Over the Years?". In Grossman, Wendy M.; French, Christopher C. (reds.). Why Statues Weep: The Best of the "Skeptic". Oxfordshire, England: Routledge. ISBN 978-1134962525.
  86. 1 2 3 Horton, Adrian (25 Junie 2021). "How Pop Culture Has Shaped Our Understanding of Aliens". The Guardian. Besoek op 12 September 2024.
  87. ↑ Hankin, Mike (14 September 2008). Ray Harryhausen - Master of the Majicks Vol. 2: The American Films. Ray Harryhausen - Majicks. pp. 146–147. ISBN 978-0-9817829-0-4.
  88. ↑
  89. ↑
    • Kreidler, Marc (1 Mei 2005). "There's a UFO in My Painting!" (PDF). Skeptical Inquirer. Vol. 29, no. 3. pp. 22–23.
    • Polidoro, Massimo (2018). "Does the Vatican Hold a Painting of a UFO?". Skeptical Inquirer. Vol. 42, no. 3. Committee for Skeptical Inquiry. p. 19.
    • Cuoghi, Diego (2002). "Part 1". Art and UFO. Vertaal deur Cisi, Daniela.
    • Cuoghi, Diego (2002). "Part 2". Art and UFO. Vertaal deur Cisi, Daniela.
    • Cuoghi, Diego (2002). "Part 5". Art and UFO. Vertaal deur Serni, Leonardo.
    • Speigel, Lee (23 Desember 2015). "Look! Is That A UFO Over Jesus' Head?". HuffPost (in Engels). Besoek op 13 September 2024.
  90. ↑ Maughan, Tim (10 Augustus 2016). "Your Coffee Table Needs This Lavish Collection of Retro UFO Pulp Fiction Art". VICE. Besoek op 2 Oktober 2024.
  91. ↑ Asimov, Isaac (1987). "Introduction". In Asimov, Isaac; Greenberg, Martin Harry; Waugh, Charles Gordon (reds.). Flying Saucers (in Engels). Fawcett Crest. ISBN 978-0-449-21400-8.
  92. ↑ Stupple, David; Dashti, Abdollah (1977). "Flying Saucers and Multiple Realities: A Case Study in Phenomenological Theory" (PDF). Journal of Popular Culture. 11 (2): 479–493. doi:10.1111/j.0022-3840.1977.00479.x. hdl:2027.42/75099.
  93. ↑ Crumm, David (29 Junie 2013). "Amazing Ray Palmer, the Pulp Pioneer Behind the Flying Saucer Craze". Read the Spirit. Front Edge Publishing. Besoek op 2 Oktober 2024.
  94. ↑ Smith, Toby (2000). Little Gray Men: Roswell and the Rise of a Popular Culture. Albuquerque: University of New Mexico Press. p. 82. ISBN 978-0826321213.
  95. 1 2 McAllister, Matthew P.; Eghigian, Greg (2022). "Flying Saucers and UFOs in US Advertising During the Cold War, 1947–1989". Advertising & Society Quarterly. 23 (3). doi:10.1353/asr.2022.0028. ISSN 2475-1790.
  96. ↑ University Books (24 Junie 1956). "They Knew Too Much About Flying Saucers". The Los Angeles Times. p. 100.
  97. 1 2 3 Reece, Gregory L. (19 Junie 2014). "Where Do They Come From? What Do They Want?". PopMatters. Besoek op 1 Oktober 2024.
  98. ↑ "UFO Flying Saucers". Gold Key Comics. 1968. p. 1. {{cite web}}: Onbekende parameter |artist= geïgnoreer (|others= voorgestel) (hulp); Onbekende parameter |story= geïgnoreer (hulp); Onbekende parameter |writer= geïgnoreer (hulp)
  99. ↑ "Out of This World". The Sydney Morning Herald (in Engels). 23 April 2005. Besoek op 2 Oktober 2024.
  100. ↑ Greer, John Michael. The UFO Phenomenon: Fact, Fantasy and Disinformation. Woodbury, Minnesota: Llewellyn Publications, 2009. ISBN 978-0-73871-319-9. p.33
  101. 1 2 3 4 5 6 7 8 Meehan, Paul (1998). Saucer Movies: A UFOlogical History of the Cinema. Lanham, Md.: Scarecrow Press. pp. 105–145. ISBN 978-0-8108-3573-3.
  102. ↑ "Devil Girl from Mars". British Film Institute Collections Search. Besoek op 16 Desember 2023.
  103. ↑ Lenera, Dr (7 Januarie 2024). "Devil Girl From Mars [1954]". Horror Cult Films. Besoek op 13 September 2024.
  104. ↑
  105. ↑ Fritzsche, Sonja, red. (2014). The Liverpool Companion to World Science Fiction Film. Oxford University Press. p. 56. ISBN 978-1-78138-038-3. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 Junie 2021. Besoek op 18 Oktober 2020.
  106. ↑ Khan, Murtaza Ali (16 Junie 2018). "Did Steven Spielberg Plagiarise Satyajit Ray's The Alien?". Newslaundry (in Engels). Besoek op 13 September 2024.
  107. ↑ Wilson, Robert F. (2000). Shakespeare in Hollywood, 1929-1956. Fairleigh Dickinson University Press. pp. 71, 101–109. ISBN 0838638325.
  108. ↑ Braukman, Stacy; Maderer, Jason (28 Augustus 2018). "Out of This World".
  109. ↑ Seibold, Witney (7 Maart 2018). "How Netflix's Lost in Space Compares to the Other Lost in Spaces". IGN.
  110. ↑ Nizalowski, Ursula (12 Julie 2019). "Babylon 5: The 10 Fastest Ships In The Universe, Ranked". ScreenRant (in Engels). Besoek op 28 September 2024.
  111. ↑ "8 Things We'll Never Forget From Alien Invasion Blockbuster 'Independence Day'". New York Film Academy. 28 Junie 2019.
  112. ↑ Newman, Bruce (30 Junie 1996). "Computers Now, Apocalypse Coming Right Up". The New York Times.
  113. ↑ Mount, Paul. "Daleks – Invasion Earth – 2150 AD (1966)". Starburst. Besoek op 28 September 2024.
  114. ↑ Blair, Andrew (20 November 2023). "Doctor Who: The 60 Best Episodes". Den of Geek. Besoek op 28 September 2024.
  115. ↑ Anders, Charlie Jane (3 Maart 2009). "Alien Trespass: The Ultimate 1950s Nostalgia Trip". Gizmodo. Besoek op 7 Oktober 2024.
  116. ↑ Busack, Richard von (18 Desember 1996). "Alien Notions". Metro. Besoek op 23 Maart 2013.
  117. ↑ Suaya, Stacy (27 Oktober 2022). "9 UFO-Inspired Homes Around the World".
  118. ↑ "Astronomers and the Space Needle". Astroprof's. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 Februarie 2007. Besoek op 23 Maart 2013.
  119. ↑ Winter, Robert (September 2009). An Architectural Guidebook to Los Angeles (in Engels). Gibbs Smith. p. 77. ISBN 978-1-4236-0893-6.
  120. ↑ Novak, Matt. "Mid-21st Century Modern: That Jetsons Architecture". Smithsonian Magazine (in Engels). Besoek op 12 September 2024.
  121. ↑ Walla, Douglas (9 Mei 2016). The Essential Paul Laffoley: Works from the Boston Visionary Cell. University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-31541-6.
  122. ↑ Hamilton, Tierney (19 Julie 2019). "Imagining the Future Through Frank Lloyd Wright's Work". Marin Cultural Association.
  123. ↑ "9400 W Congress St". Architecture and History Inventory (in Engels). Wisconsin Historical Society. 1 Januarie 2012. Besoek op 12 September 2024.
  124. ↑ Campbell, Tori (29 Januarie 2021). "The Art of Imitation: Novelty Architecture".[dooie skakel]
  125. ↑
  126. ↑ Bulsa, Michał; Grzegorek, Grzegorz; Tabaczyński, Piotr; Waniek, Henryk; Witaszczyk, Beata (2013). Domy i gmachy Katowic. Katowice: Wydawnictwo Prasa i Książka Grzegorz Grzegorek. p. 208. ISBN 978-83-63780-00-5.
  127. ↑ "Institute of Scientific & Technological Research & Development, Kyiv". Kathmandu & Beyond. 7 Januarie 2019. Besoek op 13 September 2024.
  128. ↑ Salem, Jarryd (18 Januarie 2017). "Inside Bulgaria's Crumbling Communist UFO". CNN (in Engels). Besoek op 13 September 2024.
  129. ↑ Majumdar, Debashree (28 Junie 2019). "Rough Edges of Bratislava". Open The Magazine. Besoek op 2 Oktober 2024.
  130. ↑ Ravenscroft, Tom (28 September 2020). "Sharjah's Brutalist Flying Saucer Turned into Arts Centre". Dezeen (in Engels). Besoek op 13 September 2024.
  131. ↑ "The Grange Reserve (UFO Park)". kingston.vic.gov.au. Kingston City Council. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 Junie 2021. Besoek op 24 Maart 2021.
  132. ↑ Siegler, Kirk; Baker, Liz (5 Junie 2021). "The Truth Is (Still) Out There In 'UFO Capital' Roswell, New Mexico". NPR. Besoek op 13 September 2024.
  133. ↑ Dunne, Nick. "Roadside-Attraction Showdown: Moonbeam's Flying Saucer". TVO Today. Besoek op 13 September 2024.
  134. ↑ Terzon, Emilia (3 September 2015). "Australia's Lost Futuro: The Tropical UFO Shaped Ski Chalet". ABC News (in Australian English). Besoek op 13 September 2024.
  135. ↑ Morrison, Geoffrey (23 September 2018). "The Sci-Fi Future Stands Derelict: Taiwan's Abandoned UFO Houses". CNET (in Engels). Besoek op 13 September 2024.
  136. ↑ Patrick, Alex (15 Februarie 2019). "If You've Got a UFO Obsession & R50k for Rent, We've Got a Jozi House for You". Sunday Times. Besoek op 13 September 2024.
  137. ↑ "On This Day (Jan. 23) in History – 1957 – Toy Company Wham-O Produces First Frisbees". Herald Chronicle (in Engels). 12 September 2024. Besoek op 13 September 2024.
  138. ↑ Banim, Julia (10 April 2023). "People Astounded over History Behind Flying Saucer Sweets from Their Childhood". The Mirror (in Engels). Besoek op 12 September 2024.
  139. ↑ Salter, Katy (6 Augustus 2014). "Sherbet Dips, Flying Saucers and the British Retro Sweet Revival". The Guardian. Besoek op 12 September 2024.
  140. ↑
  141. ↑ Blevins, Joe (26 April 2016). "Let's Celebrate Alien Day with Crazy Late 1950s Novelty Songs". AV Club. Besoek op 7 Oktober 2024.
  142. 1 2 Winchester, Jonah (14 Augustus 2022). "8 Iconic Flying Saucers In Gaming". TheGamer (in Engels). Besoek op 12 September 2024.
  143. ↑ Jozefowicz, Gabriela (30 Desember 2023). "The Rise of the Arcade". theboar.org. Besoek op 12 September 2024.
  144. ↑ Lambie, Ryan (22 April 2019). "Super Mario Land: The Brilliance of an Underrated Classic". Den of Geek. Besoek op 12 September 2024.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Vlieënde_piering&oldid=2896387"