Georgiese alfabet

Hierdie artikel bevat Georgiese letters. Sonder die regte taalinstelling kan u vraagtekens, vierkante of ander simbole sien pleks van die Georgiese letters.

Georgiese alfabet
Soort skryfstelsel	Alfabet
Taal	Georgies
Tydperk	sedert 284 v.C.
Rigting	Links-regs
ISO 15924	Geor, 240 Geok, 241
Unicode	U+10A0–U+10FF, U+2D00–U+2D2F
Nota	Hierdie bladsy kan fonetiese IFA-simbole of letters uit ander alfabette bevat

’n Moderne padaanwysingsbord in die Georgiese en die Latynse alfabet.

Die antieke Asomtawroeli-weergawe van die Georgiese alfabet in die Dawit Garejis-klooster in Oos-Georgië.

Die Georgiese alfabet (Georgies: ქართული დამწერლობა, uitgespreek [kʰɑrtʰuli dɑmtsʼɛrlɔbɑ] (IFA), letterlik "Georgiese skrif") is die skryfstelsel wat vir Georgies en ander Suid-Kaukasiese tale gebruik word, en gedurende die 1940's ook vir ander Kaukasiese tale soos Osseties en Abchasies. Die moderne alfabet het 33 letters en is ’n eenkasstelsel (dit het nie aparte bo- en onderkasletters nie).

Geskiedenis van die Georgiese alfabette

Georgies het histories drie skryfstelsels gebruik, in Georgies Asomtawroeli, Noeschoeri en Mchedroeli genoem. Dit is drie heeltemal verskillende alfabette, hoewel hulle saam al gebruik is vir die skryf van sommige tale en die letters dieselfde name het. Die mees onlangse alfabet, Mchedroeli, het meer letters as die ander twee, maar die ekstra letters word nie in moderne Georgies gebruik nie.

Asomtawroeli, die historiese alfabet

Die Georgiese Koninkryk van Iberië is in die 330's n.C. tot die Christendom bekeer. Kenners glo die ou Georgiese alfabet, Asomtawroeli, wat op die Latynse alfabet geskoei is, was nodig om godsdienstige leesstof toegankliker vir die Georgiërs te maak. Dit het in die 4de of 5de eeu gebeur. Die oudste voorbeeld van dié alfabet is ’n inskripsie uit 430 n.C. in ’n kerk in Betlehem.

Asomtawroeli (ასომთავრული, "hoofletters") is afgelei van aso (ასო, "letter") en mtawari (მთავარი, "hoof"). Ondanks die Georgiese naam was dit ook ’n eenkasstelsel, nes die moderne Georgiese alfabet.

Asomtawroeli-letters
Ⴀ	Ⴁ	Ⴂ	Ⴃ	Ⴄ	Ⴅ	Ⴆ	Ⴡ	Ⴇ	Ⴈ	Ⴉ	Ⴊ	Ⴋ	Ⴌ
Ⴢ	Ⴍ	Ⴎ	Ⴏ	Ⴐ	Ⴑ	Ⴒ	Ⴣ	ႭჃ, Ⴓ	Ⴔ	Ⴕ	Ⴖ	Ⴗ	Ⴘ
Ⴙ	Ⴚ	Ⴛ	Ⴜ	Ⴝ	Ⴞ	Ⴤ	Ⴟ	Ⴠ	Ⴥ

Dié alfabet word deesdae soms vir hoofstukname in boeke gebruik, of as hoofletters in ’n groter lettertipe saam met letters van een van die ander twee alfabette.

Noeschoeri, die kerkalfabet

Noeschoeri (ნუსხური "klein, onderkas") het in die 9de eeu vir die eerste keer sy verskyning gemaak. Dit is veral in die kerk gebruik.

Mchedroeli, die moderne alfabet

Die huidige alfabet, Mchedroeli (მხედრული, "militêr"), het in die 11de eeu sy verskyning gemaak. Dit is vir niekerklike doeleindes gebruik tot in die 18de eeu, toe dit die Choetsoeri-styl (wat die vorige twee alfabette gebruik het) vervang het.

Mchedroeli-letters
ა	ბ	გ	დ	ე	ვ	ზ	ჱ	თ	ი	კ	ლ	მ	ნ
ჲ	ო	პ	ჟ	რ	ს	ტ	ჳ	უ	ფ	ქ	ღ	ყ	შ
ჩ	ც	ძ	წ	ჭ	ხ	ჴ	ჯ	ჰ	ჵ	ჶ	ჷ	ჸ

Nes die ander twee alfabette het Mchedroeli nie aparte hoofletters nie. Sommige moderne skrywers het egter ’n soort tweekasstelsel geskep deur Asomtawroeli-letters as hoofletters te gebruik, soortgelyk aan die Choetsoeri-styl. Ander skep hoofletters deur sommige letters in ’n groter lettertipe te gebruik.

Agt van die 41 Mchedroeli-letters (bo in pers) word nie meer gebruik nie.

Transkripsie

Die tabel hier onder bevat net die 33 letters in die moderne Mchedroeli-alfabet en nie die agt wat in onbruik is nie. "Nasionaal" is die amptelike transliterasiestelsel van die Georgiese regering, terwyl "Laz" die amptelike stelsel in Noordoos-Turkye is vir die taal Laz.

Letters	Unicode	Naam	Nasionaal	ISO 9984	Afrikaans	Laz	IPA
ა	U+10D0	an	A a	A a	A a	A a	/ɑ/
ბ	U+10D1	ban	B b	B b	B b	B b	/b/
გ	U+10D2	gan	G g	G g	G g	G g	/ɡ/
დ	U+10D3	don	D d	D d	D d	D d	/d/
ე	U+10D4	en	E e	E e	E e	E e	/ɛ/
ვ	U+10D5	vin	V v	V v	W w	V v	/v/
ზ	U+10D6	zen	Z z	Z z	Z z	Z z	/z/
თ	U+10D7	tan	T t	T' t'	T' t'	T t	/tʰ/
ი	U+10D8	in	I i	I i	I i	I i	/i/
კ	U+10D9	k'an	K' k'	K k	K k	K' k'	/kʼ/
ლ	U+10DA	las	L l	L l	L l	L l	/l/
მ	U+10DB	man	M m	M m	M m	M m	/m/
ნ	U+10DC	nar	N n	N n	N n	N n	/n/
ო	U+10DD	on	O o	O o	O o	O o	/ɔ/
პ	U+10DE	p'ar	P' p'	P p	P p	P' p'	/pʼ/
ჟ	U+10DF	žan	Zh zh	Ž ž	Zj zj	J j	/ʒ/
რ	U+10E0	rae	R r	R r	R r	R r	/r/
ს	U+10E1	san	S s	S s	S s	S s	/s/
ტ	U+10E2	t'ar	T' t'	T t	T t	T' t'	/tʼ/
უ	U+10E3	un	U u	U u	Oe oe	U u	/u/
ფ	U+10E4	par	P p	P' p'	P' p'	P p	/pʰ/
ქ	U+10E5	kan	K k	K' k'	K' k'	K k	/kʰ/
ღ	U+10E6	ḡan	Gh gh	Ḡ ḡ	Gh gh	Ğ ğ	/ɣ/
ყ	U+10E7	q'ar	Q' q'	Q q	Q q	Q q	/qʼ/
შ	U+10E8	šin	Sh sh	Š š	Sj sj	Ş ş	/ʃ/
ჩ	U+10E9	čin	Ch ch	Č' č'	Tsj tsj	Ç ç	/tʃ/
ც	U+10EA	can	Ts ts	C' c'	Ts' ts'	Ts ts	/ts/
ძ	U+10EB	jil	Dz dz	J j	Dzj dzj	Ž ž	/dz/
წ	U+10EC	c'il	Ts' ts'	C c	Ts ts	Ts' ts'	/tsʼ/
ჭ	U+10ED	č'ar	Ch' ch'	Č č	Tsj tsj	Ç' ç'	/tʃʼ/
ხ	U+10EE	xan	Kh kh	X x	Ch ch	X x	/x/
ჯ	U+10EF	ǰan	J j	J̌ ǰ	J j	C c	/dʒ/
ჰ	U+10F0	hae	H h	H h	H h	H h	/h/

Sien ook

• Geskiedenis van die alfabet

Bibliografie

• Aronson, Howard I. (1990), Georgian: a reading grammar (tweede ed.), Columbus, OH: Slavica 
• Shosted, Ryan K.; Vakhtang, Chikovani (2006), "Standard Georgian", Journal of the International Phonetic Association 36 (2): 255–264, doi:10.1017/S0025100306002659 

Hierdie artikel is vertaal vanuit die Engelse Wikipedia