Afrikaans
vanuit Wikipedia, die vrye ensiklopedie.
| Afrikaans | ||
|---|---|---|
| Gepraat in: |  Suid-Afrika Namibië Verenigde Koninkryk Australië Nieu-Seeland |
|
| Gebied: | Suider-Afrika | |
| Totale sprekers: | 6,44 miljoen (huistaal, insluitende Namibië) 6,75 miljoen (tweede of derde taal) 12 tot 16 miljoen (basiese taalkennis vir eenvoudige kommunikasie)[1] |
|
| Taalfamilie: | Indo-Europees Germaans Wes-Germaans Nederfrankies Afrikaans |
|
| Amptelike status | ||
| Amptelike taal in: | Suid-Afrika |
|
| Gereguleer deur: | Die Taalkommissie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns (in Suid-Afrika) | |
| Taalkodes | ||
| ISO 639-1: | af | |
| ISO 639-2: | afr | |
| ISO 639-3: | afr | |
| Nota: Hierdie bladsy kan IFA fonetiese simbole in Unicode bevat. | ||
Die taal Afrikaans is 'n Nederfrankiese taal wat weer tuis hoort onder die Germaanse tale. 'n Taalvariëteit word as 'n taal beskou wanneer dit amptelik erken word, anders word dit 'n dialek genoem. Afrikaans wat op 8 Mei 1925 erken is, is die derde jongste Germaanse taal, naas Luxemburgs of Lëtzebuergesh wat in 1984 grondwetlik erken is en Faroërs of Faroës wat in 1948 grondwetlik erken is. Sommige taalvariëteite is wel gestandaardiseer, maar nie grondwetlik erken nie, byvoorbeeld Pennsylwanish Deitsch of Pennsilvaniese Duits in Amerika, wat in 1938 gestandaardiseer is. Afrikaans is een van die elf amptelike tale van Suid-Afrika en 'n belangrike taal van Namibië. Dit word deur ongeveer 6 miljoen mense as eerste taal gebruik. Afrikaans het uit Nederlands ontwikkel en is meer as 95 persent van sy woordeskat van Nederlandse oorsprong. 'n Klein aantal woorde is ontleen uit tale soos Maleis, Portugees, Frans, Duits, Engels en ander Afrikatale.[2][3] Afrikaans het op sy beurt weer 'n groot invloed uitgeoefen op Suid-Afrikaanse Engels en plaaslike swart tale en 'n aantal Afrikaanse woorde is in baie ander tale opgeneem.[4]
Sowat een miljoen van Suid-Afrika se 6,2 miljoen Afrikaanstaliges is tweetalige moedertaalsprekers van Afrikaans en Engels.[5] Daar is groot groepe Afrikaanstaliges in lande soos Namibië (146 000), die Verenigde Koninkryk (ongeveer 100 000[6]), Nieu-Seeland (21 000 in 2006)[7], Botswana (20 000), Australië (13 000), en Kanada (2 400 volgens die sensus van 1974; die aantal Suid-Afrikaanse immigrante beloop tans egter meer as 60 000).[5]
Inhoud |
[wysig] Klassifikasie
Afrikaans is 'n Indo-Europese taal wat aan die Wes-Germaanse tak van die Germaanse tale behoort. Afrikaans behoort saam met Nederlands aan die Nederfrankiese taalgroep wat van Oudnederlands afstam. Nederfrankiese variëteite word in Europa in Nederland, die noorde van België, Frans-Vlaandere in Frankryk en die Duitse gebied langs die Ryn tussen Keulen en die grens tussen Duitsland en Nederland gepraat. Buite Europa word Nederfrankiese variëteite in Suid-Afrika, Namibië, Suriname en die Nederlandse eilande in die Karibiese See gepraat.
Die Nederfrankiese variëteite word saam met Nedersaksies onder Nederduits gegroepeer. Daar het 'n skeiding gekom tussen Nederduits en Hoogduits vanweë die Hoogduitse klankverskuiwing.[8]
[wysig] Geskiedenis
Sien Hoofartikel: Geskiedenis van Afrikaans.
[wysig] Ontstaan van die Afrikaanse omgangstaal
Teen die middel van die 17de eeu het Europeërs hulle gevestig aan die Kaap. Op taalgebied sou hier 'n proses afspeel wat in alle Nuwe Wêreldlande afgespeel het, waar mense van verskillende tale en kulture vermeng het. Nuwe omgangsvariëteite sou ontstaan. Aan die Kaap sou ook taalontwikkelinge wat latent in Nederlands aanwesig was tot ontplooiing kom )[9], (soos die sinkopee van die intervokaliese -d- en -g- (byvoorbeeld: sadel > saal en regen > reën).
By die ontwikkeling van die Afrikaanse omgangsvariëteite was die invloed van vreemde tale gering. Alle vreemdelinge het Nederlands eie probeer maak. Veral ander Europeërs is binne 'n relatief kort tydperk geassimileer. Die nuwe omgangsvariëteite word wel gekenmerk deur 'n eenvoudiger taalkode. Hierdie proses was egter nie alleen tot die Kaap beperk nie. In Brasilië sou in dieselfde tyd 'n omgangsvariëteit ontstaan het wat grammatikaal eenvoudiger as as Europese Portugees. Ook in Quebec sou 'n omgangsvariëteit ontstaan wat grammatikaal eenvoudiger is as Europese Frans.
As gevolg van die Europese volksverhuising, verhuis Friese, Angele, Sakse en Jutte van die Europese vasteland na die Britse eilande waar hierdie Germaanse immigrante vermeng met die Britse Kelte. Tussen 800 en 1100 sou ook Vikinge hulle vestig op die Britse Eilande. Die nuwe Germaanse taal wat hier ontwikkel het en later as Engels (afkomstig van Angele) bekend sou staan, is ook grammatikaal eenvoudiger as die Germaanse tale van die vasteland.
As gevolg van die grootskaalse taal- en kultuurvermenging in Amerika, sou dáár ook nuwe omgangsvariëteite ontstaan het wat grammatikaal eenvoudiger is as Standaardengels. Die bekendste voorbeeld hiervan is Negerengels.
Die Nederlandse omgansvariëteite aan die Kaap tussen 1652 en omstreeks 1800 is selde op skrif gesit, wat beteken dat ons vandag nie presies weet hoe hierdie variëteite gelyk het nie.)[10] Volgens die skrywer G.S. Nienaber is daar teen omsteeks 1800 die volgende omgangsvariëteite aan die Kaap gepraat, naamlik: 1) Suiwer Nederlands; 2) Burger Afrikaans of Kaaps-Hollands, soos gebruik deur die aristokrasie; 3) Boere-Afrikaans, veral op die platteland; 4) Hottentot-Hollands (of Hottentot-Afrikaans); 5) Slawe-Afrikaans; 6) Vreemdeling-Afrikaans..)[11]
Die skywer A.N.E. Changuion vermeld dat in 1844 die volgende variëteite aan die Kaap gepraat was, naamlik: 1) Suiwer Nederlands; 2) Hoog-Hollands, soos gebruik in die gegoede burgerlike kringe aan die Kaap; 3) Plat-Kaaps van ander blankes en Engelse; 4) Plat-Kaaps van die Hottentotte en ander 'gepeupel'..)[12]
In 1875 was S.J. du Toit van mening dat daar drie soorte Afrikaans gepraat was aan die Kaap en dit was volgens hom: 1) Heere-Afrikaans; 2) Boere-Afrikaans; 3) Hottentots-Afrikaans.
S.J. du Toit was van mening dat die 'regte' inwoners van Suid-Afrika, Boere-Afrikaners was en het hy Boere-Afrikaans beskou as die model waarop Standaardafrikaans geskoei moes word.
[wysig] Standaardisering en ontwikkeling van Afrikaans as Skryftaal
Tot en met die negentiende eeu het Afrikaans slegs as spreektaal bestaan, en Nederlands het as die formele en geskrewe taal gedien. Nederlands was veral die taal van die skool en die kerk. In 1806 het die Kaapkolonie vir die tweede keer in Britse hande geval wat die begin van sterk Engelse invloed in ingelui het en wat sou voortduur tot met die totstandkoming van die Republiek van Suid-Afrika in 1961. Dit is geassosieer met 'n verengelsingsbeleid waarvolgens die gebruik van beide Nederlands en Afrikaans ontmoedig is.
Die instelling van persvryheid in 1828 en die opkoms van plaaslike koerante het aan mense 'n kans gegee om die eerste bydraes in Afrikaans te publiseer, terwyl lesers vir die eerste keer blootgestel is aan tekste in hulle eie spreektaal. Hierdie vroeë vorm van die Afrikaanse skryftaal is egter nog sterk deur die Nederlandse tradisie beïnvloed. Die Kaapse Maleiers het Afrikaans-Nederlands naas Arabies al in die 19de eeu as 'n volwaardige taal in hulle godsdiensgeoefening gebruik. Die Maleiers het onder andere Afrikaans-Nederlands geskryf maar in die Arabiese alfabet.
[wysig] Eerste taalbeweging
Op 14 Augustus 1875 is die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA) in die Paarl gestig onder leiding van ds. S.J. du Toit. Dit word as 'n sleutel gebeurtenis in die Eerste Afrikaanse Taalbeweging gesien. Hierdie organisasie het hom van meets aan beywer vir die bevordering van Afrikaans en die strewe daarna om die taal stelselmatig uit te bou, onder meer deur middel van 'n Bybelvertaling. Die GRA het hulle vir 'n soort Afrikaans beywer wat duidelik van Nederlands verskil het en waarin kenmerke van sowel Kaapse Afrikaans asook Oosgrensafrikaans 'n groter rol sou speel.[13] Die dryfkrag agter die GRA was mense soos Arnoldus Pannevis en S.J. du Toit. Du Toit het sy volksgenote aangemoedig om in Afrikaans te skryf en sodoende die publikasie van 'n aantal boeke en klein toneelstukke bevorder. Die GRA se belangrikste medium was die koerant Di Patriot, 'n dagblad waarin hulle hul eie soort Afrikaans aan die publiek bekend gestel het, en later ook Ons Klyntji. In 1876 het du Toit se grammatikaboek, Eerste beginsels van die Nederlandse taal, verskyn, en in 1897 het hy die Fergelijkende Taalkunde fan Afrikaans en Engels gepubliseer.
[wysig] Tweede taalbeweging
Die Afrikaanse spelling is uiteindelik eers in 1914 deur die Taalkommissies van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gestandaardiseer. Die spelling is ná aan Nederlands gehou, en daar is sodoende nie tred gehou met die spellingvernuwings en -vereenvoudigings wat in Arabiese Afrikaans en die Patriot se Afrikaans al voorgekom het nie.[14] Die nuwe bewussyn van Afrikaners en hul taalbeweging was gekoppel aan blanke Afrikaanssprekendes en hulle opvoeding, terwyl Kleurlinge as die ander helfte van die taalgemeenskap nie aktief by die uitbouproses van die taal betrek is nie.[15] Eers in die laat 20ste eeu het die eerste bruin spreker op die Taalkommissie gedien, en vyftig persent van die Afrikaanse taalgemeenskap het sodoende dekades lank geen seggenskap by die uitbouing van Afrikaans gekry nie.[16]
Die Taalkommissie het in 1915 begin om die Afrikaanse skryftaal te standaardiseer, en sy Woordelys en Spelreëls het tot 'n beduidende faktor by die geleidelike normering van Afrikaans ontwikkel.[17] Met sy spellingnorme het die Taalkommissie egter ook groot invloed op die uitspraaknorme en keuse van variante uitgeoefen. Hulle samestellings het die toenemende noordelike invloed weerspieël sodat Wes-Kaapse vorme deur Transvaalse variante vervang is.[18]
[wysig] Opkoms van Afrikaans as nasionale taal
In ooreenstemming met Wet 8 van 1925, het Afrikaans 'n amptelike taal geword tesame met Engels, en Nederlands as amptelike taal vervang. Die eerste volledige vertaling van die Bybel in Afrikaans is voltooi teen 1933.
Met sy nuwe funksie as amptelike taal het die woordeskat van Afrikaans in die 20ste eeu grootskaals uitgebrei, en intussen het meer as 200 Afrikaanse vakwoordeboeke verskyn. Om die taal, wat oorspronklik 'n eenvoudige kommunikasiemiddel en omgangstaal was, te kon uitbou as 'n medium vir die onderwys, administrasie, literatuur, kunste en wetenskappe, is dikwels na Nederlandse terme teruggegryp om nuwe woorde te vorm. Die verskillende Afrikaanse vaktale het intussen ook die internasionale woordeskat, wat op hulle gebiede gebruiklik is, oorgeneem.
Ná 1948 is die besiging van die taal begin gelykstel aan Afrikanernasionalisme en het dit 'n belangrike rol gespeel in die wit minderheidsregering tydens die apartheidsjare. Toe 'n nuwe grondwet in 1996 daargestel is, is Afrikaans behou as een van elf ander amptelike tale in Suid Afrika.
[wysig] Afrikaans na 1994
Die afskaling van Afrikaans as 'n volwaardige tweede ampstaal in Suid-Afrika is een van die groot uitdagings wat Afrikaanssprekers tans ervaar. Regeringsinstellings en privaat maatskappye gee om verskillende redes dikwels die voorkeur aan Engels, eerder as om alle landstale te probeer akkommodeer. Tegelykertyd begin in sommige kringe die oortuiging posvat dat Engels as 'n sogenaamde wêreldtaal 'n meer geskikte taal vir onderwys en internasionale kommunikasie sou wees.
Hierdie beskouing is in stryd met die teenswoordige ontwikkeling in baie lande, waar streektale - as 'n soort reaksie op die toenemende globaliseringstendense en die dreigende verlies van kulturele identiteit - begin herleef. Afrikaans toon in sy huidige situasie baie ooreenkomste met Europese streektale en beskik oor dieselfde potensiaal om in sy hoofsaaklike taalgebiede - die weste van Suid-Afrika en die suide van Namibië - 'n funksie as enigste amps- en wetenskapstaal te kan vervul. Daar is talle voorbeelde van ander lande, waar 'n konsekwente taalbeleid ten gunste van kleiner tale suksesvol ingestel is. Die Kanadese provinsie Québec het 'n eentalige Franse gebied in Noord-Amerika geword, ondanks die ekonomiese druk wat vanuit die Engelse omgewing uitgaan. In Katalonië, die historiese nywerheidsentrum van Spanje, het die plaaslike Katalaans Spaans volledig verdring uit die openbare lewe, en selfs die tersiêre onderwys het Katalaans as enigste voertaal aanvaar. In Luxemburg begin die plaaslike Moeselfrankiese Duitse dialek naas Frans en Duits tot 'n volwaardige amptelike taal ontwikkel.
In die geval van Afrikaans bly die letterkunde en die kultuurlewe 'n waarborg vir die voortbestaan van Afrikaans. Afrikaanse koerante en tydskrifte is net so suksesvol soos privaat televisiekanale, wat op die Afrikaanse mark gemik is. In die suidelike helfte van Namibië is Afrikaans die belangrikste huis- en omgangstaal, en ook die grootste koerant van die land, Die Republikein, verskyn in Afrikaans.
Volgens 2007 se skatting blyk dit nou duidelik dat Engels as onderrigtaal net min invloed op kinders se huistaalgebruik het. Dit blyk dat baie minder bruin Afrikaanssprekers as voorheen veronderstel is, na Engels oorskakel - 'n fenomeen wat ook in Namibië tot voorskyn kom. Alhoewel Engels sedert 1990 die amptelike taal in die onderwys is, groei die getal veral Afrikaanssprekende nie-blankes vinnig aan.[verwysing benodig]
[wysig] Huidige verspreiding
[wysig] Afrikaans in Suider-Afrika
Die mees onlangse sensussyfers toon aan dat 5 811 547 mense Afrikaans as hul eerste taal gebruik in Suid-Afrika. Volgens 2007 se Community Survey word nou geskat dat daar omtrent 6,44 miljoen Suid-Afrikaners Afrikaans as huistaal gebruik (Blankes: 2,76 miljoen - insluitende Namibië, Bruin: 3,44 Miljoen - insluitende Namibië, Swart: 0,24 Miljoen (uitsluitende Namibië), Indiërs: minder as 10 000). Benewens blanke en bruin Afrikaanssprekendes word Afrikaans deur meeste etniese groepe in Suid-Afrika as 'n tweede (of selfs derde) taal gepraat. Die westelike Suid-Afrika (met die provinsies Noord- en Wes-Kaap en die westelike gebiede van die Vrystaat) is tans 'n oorwegend Afrikaanstalige gebied; 'n groot persentasie van Afrikaanses in die gebied is Kleurlinge. In die oostelike Suid-Afrika is daar stedelike konsentrasies van veral blanke Afrikaanssprekers in Pretoria, Bloemfontein, Vereeniging, Welkom, Potchefstroom, Klerksdorp, Kempton Park, Pietersburg, Nelspruit, Witbank en Krugersdorp. In Namibië is daar ongeveer 146 000 sprekers. Afrikaans word daar erken as nasionale taal, maar die enigste amptelike taal is sedert onafhanklikheid in 1989 Engels. Volgens skattings is daar tot twintig miljoen mense wêreldwyd, wat Afrikaans as moeder-, tweede of derde taal kan praat.
[wysig] Afrikaans in die res van die wêreld
Met die einde van die amptelike beleid van rasseskeiding het die internasionale belangstelling in Suid-Afrika duidelik toegeneem, en kulturele bande met Nederland[verwysing benodig] en Vlaandere[verwysing benodig] is versterk. 'n Aantal universiteite in die buiteland, onder meer Gent in België, Keulen en Göttingen in Duitsland en Wene in Oostenryk, het Afrikaans as 'n taalvak binne die verband van die Neerlandistiek ingevoer.
Suid-Afrikaanse emigrante het in baie oorsese lande Afrikaanse gemeentes, klubs en ander instellings gestig, en tans is daar enkele honderdduisend sprekers van Afrikaans in die buiteland. In Julie 2008 is die eerste Afrikaanse radioprogram, OppieStasie, in Australië deur Erika von Kaschke (nee Jooste) op die gemeenskapsradiostasie, [Radio Fremantle 107.9FM][1] begin. Die program, wat Afrikaanse musiek speel en inligting aan nuwe immigrante verskaf, word elke Sondag vanaf 15:30 tot 16:30 (Wes-Australiese tyd) uitgesaai.
[wysig] Die woordeskat van Afrikaans
Met insluiting van komposita het die woordeskat van Afrikaans tussen 1900 en die laat 20ste eeu gegroei van slegs 50 000 tot 'n driekwart miljoen woorde.[19] Saam met die uitbou van Afrikaans tot 'n volwaardige moderne amps- en wetenskapstaal is dus honderdduisende nuwe woorde by die oorspronklike kernwoordeskat, wat van Nederlands oorgeërf is, gevoeg. Alhoewel Afrikaans in leksikale opsig grotendeels sy Nederlandse wortels bewaar het, is daar nogtans net soos in ander gevalle waar 'n Europese taal na 'n nuwe oorsese omgewing oorgeplant is 'n aantal belangrike afwykings van moderne Nederlands.
[wysig] Ou Nederlandse woorde
Net soos Amerikaanse Engels baie woorde van 17de en 18de eeuse Engels bewaar het wat in moderne Britse Engels uitgesterf het (soos fall wat in Engeland deur die Latynse autumn vervang is), het sommige ou Nederlandse woorde, wat in die moderne Nederlandse standaardtaal nie meer gebruiklik is nie, in Kaaps-Nederlands bly voortleef:
| KAAPS-NEDERLANDS / AFRIKAANS | ALGEMEEN NEDERLANDS (AN) |
|---|---|
| bloeisel | bloesem |
| fontein | bron |
| plaas | boerderij, hofstede, hoeve |
| navorsing | onderzoek |
| party | enige, menige |
| ystervark | stekelvarken |
[wysig] Dialektiese woorde
Alhoewel die destydse, veral Suid-Nederlandse standaardtaal van VOC-amptenare aanvanklik die meeste hoë funksies aan die Kaap vervul het, het Afrikaans hoofsaaklik uit die volkstaal, dit wil sê 17de eeuse Nederlandse dialekte ontwikkel. Dialektiese woorde, wat in Nederland nie in die huidige woordeskat van die standaardtaal opgeneem is nie, is wél ingesluit by die Kaaps-Nederlandse en Afrikaanse leksikon:
| KAAPS-NEDERLANDS / AFRIKAANS | ALGEMEEN NEDERLANDS (AN) |
|---|---|
| bees | rund (cfr. beest) |
| vark | zwijn, varken |
| vat | nemen (cfr. vatten) |
| spog | pochen |
| kuier ('n besoek aflê) | kuieren (op jou gemak stap/wandel) |
Die Afrikaanse woorde boetie en boeta het hulle oorsprong heel waarskynlik in Nederlandse dialekvorme soos beut en boetje.[20]
[wysig] Woorde met veranderde betekenis
Net soos in ander oorsese gebiede het Europese setlaars ook aan die Kaap begin om met bekende woorde uit hul beskaafde en dialektiese Nederlands na nuwe diere, plante en ander dinge te verwys mits hulle ten minste 'n sekere ooreenkoms met Europese spesies en natuurverskynsels getoon het. Sodoende het 'n aantal Nederlandse woorde in 'n nuwe konteks en omgewing ook 'n ander betekenis gekry.
'n Groter aantal voorbeelde kom uit die landboutaal. 'n Dam is in Nederland steeds 'n wal, terwyl dit in Afrikaans ook na die water kan verwys wat deur die damwal ingehou word. Afrikaanssprekendes kan byvoorbeeld sê dat hulle in die dam gaan swem, en bedoel dan die damwater. Die Suid-Afrikaanse taalkundige S.P.E. Boshoff het hierdie oorgang na 'n nuwe betekenis aan die verskil van bodem tussen die waterryke Nederland en die droë, dor klimaat van Suid-Afrika toegeskryf, alhoewel die Dagregister van Jan van Riebeeck, die eerste Nederlandse goewerneur aan die Kaap, volgens J. du P. Scholtz ook bewys lewer dat die betekenisverskuiwing al in die Nederlandse omgangstaal aan die gang was.[21]
Pad het in Afrikaans 'n ruimer betekenis gekry as in Nederlands waar dit slegs na 'n weg verwys wat deur die voetstappe van mense of diere gemaak is. In Suid-Afrika het dit ook 'n sinoniem vir 'n geasfalteerde verkeersweg geword, en reeds in die 18de eeu het afleidings soos padmaker in die Kaapse taal voorgekom wat na 'n opsigter verwys het wat vir die instandhouding van 'n pad verantwoordelik was.[22]
Vlei - wat uit vallei ontstaan het - het naas "dal tussen twee bergreekse" spesifiek Kaapse betekenisse gekry soos "moerassige laagte tussen berge" en "duinmeer". 18de en 19de eeuse reisigers het reeds na hierdie taalgebruik verwys.[23]
Dalk - wat uit dadelik saamgetrek is - het selfs 'n verandering ten opsigte van sy woordsoort ondergaan. Terwyl dadelik 'n bywoord van tyd is ("onmiddellik, gou"), word dalk in Afrikaans as 'n bywood met modale funksie gebruik en is 'n sinoniem vir "miskien, moontlik". Die oudste dokumente, waarin die Kaaps-Nederlandse dalk voorkom, dateer uit die jare 1787 en 1789.[24]
[wysig] Anglisismes
Ná die einde van die Tweede Vryheidsoorlog het groot getalle Afrikaanstalige plattelanders stede en veral die Witwatersrand toe getrek, waar meestal Engels as omgangstaal gebruik is. Tot by die twintigerjare het baie stedelike Afrikaners weens die gebrek aan 'n Afrikaanse infrastruktuur verengels. Sodoende het veral in die Witwatersrandkompleks 'n hele geslag Afrikaanssprekers verlore gegaan. Die Engelse atmosfeer het 'n soort psigologiese druk op Afrikaanssprekendes uitgeoefen en hulle dikwels minderwaardig teenoor Engelssprekendes laat voel.
In die twintigerjare is die eerste Afrikaanse hoërskole aan die Rand gestig, en Afrikaners is aangemoedig om hulle eie taal met trots te gebruik. Tegelykertyd het 'n taaloorlog teen die Engelse invloede - die sogenaamde Anglisismes - in Grootstadafrikaans begin. Taalkontak met Engelssprekendes het tot die ontlening van 'n groot aantal woorde in Afrikaans gelei, wat duidelik as Engels herkenbaar was, soos brekfis (van Engels breakfast, "ontbyt") of rent (van Engels rent, "huur"). Hierdie Anglisismes, wat nog in die veertigerjare gebruiklik was, het lankal verdwyn (alhoewel Anglisismes soos brêkvis tans weer gebruiklik is).
Terwyl daar Afrikaanse ekwivalente vir die bogenoemde terme was, kan leenvertalings 'n waardevolle bydrae lewer om Afrikaans te verryk indien daar nog nie 'n Afrikaanse term bestaan nie. In die laaste dekades is die Afrikaanse woordeskat aangevul met woorde soos behuising, skootrekenaar, besigheid en blaaier, wat almal as sinvolle vertalings van Engelse woorde beskou moet word.
[wysig] Spelwyse
Alhoewel die Arabiese Afrikaans van die Kaapse Moslemgemeenskap en die tipe Afrikaans wat deur die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA) in die Paarl bevorder is, reeds gebruik maak van 'n vereenvoudigde en vernieude spelling (vgl. getoelies), hou die Taalkommissies van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap, wat sedert 1914 die enigste gesag in hierdie verband is, die spelling dekades lank ná aan die oorgeërfde Nederlandse model. Intussen word die feit gewaardeer, dat Afrikaans reeds meer as 350 jaar van Nederlands geskei is en oor sy eie fonologie beskik.
[wysig] Woordeboek van die Afrikaanse Taal
Die Woordeboek van die Afrikaanse Taal, algemeen bekend as die WAT, is die grootste verklarende Afrikaanse woordeboek. As omvattende verklarende woordeboek probeer dit om Afrikaans in sy wydste omvang te weerspieël. Afrikaans in al sy verskyningsvorme, nl. standaardtaal, streektaal, geselstaal en die verskillende variëteite van Afrikaans soos Namakwalands en Kaaps word in die WAT opgeneem. Twaalf dele is reeds gepubliseer. Die twaalfde deel, wat die letters P en Q bevat, het in 2005 verskyn. Dit is ook op CD en op die internet beskikbaar.
[wysig] Streeksdialekte
[wysig] Sien ook
- Tale in Suid-Afrika
- Afrikaanse woordelys en spelreëls
- Afrikaanse taalgeskiedenis
- Afrikaanse letterkunde
[wysig] Verwysings
- ^ skatting in Oktober 2007) WIE SE SKATTING?
- ^ Sien Language in South Africa deur Rajend Mesthrie, bladsye 200 tot 206:
- Maleis: "amper" van hampir, "baadjie" van badju, "baie" van badju en "piering" van piring;
- Khoe: "gogga" van xoxon;
- Portugees: "bredie" van bredo, "kombers" van cobertas en "kraal" van curral;
- Zoeloe: "moetie" en afleidings daarvan soos "moetieman", "moetiemoord" en "moeitiewinkel" van die Zoeloe umuthi wat medisyne beteken.
- ^ Taalgeskiedenis, CJ Conradie:
- Woordeskat uit swart-tale: donga, dagha ("klei" of "sement"), mopanie, maroela, moepel, kaboe(-mielies), tollie, mamba, tsetse(-vlieg), indaba, indoena, impie, loboloa, pasella, babalaas, haiköna, ietermagö, sakaboela, tamboekie(-gras) , kaia, marog, skokiaan, poetoe(-pap).
- Maleis: nartjie, blatjang, bobotie, borrie, sosatie, mebos, doepa, paljas, sieal, ramkie, nonnie, nonna, kierang, pamperlang, lieplapper;
- Portugees: froetangs, makou, bredie, tamaai, maskie;
- Duits: strawasie, laer, werda, jaarhonderd, sweis, verfoes, werskaf, hekel;
- Frans: pawee(-perske), sermyn(-peer), bermotsersan(-peer). Let daarop dat meeste ander Afrikaanse woorde wat van Franse afkoms is eers in Nederlands opgeneem is en daardeur in Afrikaans beland het;
- Khoekhoens: boegoe, karee, dagga, koekmakranka, kambro, kanna, ghaap, noem-noem, kwagga, oorbietjie, geitjie, gogga, karos, abba, kamma, kamalielies, kamtig, kastig, hoeka, ga(ng), soe, aitsa, arrie, eina, gonna, kierie, hn'n, ghnarra, gorra, karkoer, koedoe.
- ^ Rajend Mesthrie, Language in South Africa
- ^ 5,0 5,1 Gerhard Louw: Afrikaans
- ^ Volgens amptelike statistiek het 140 236 Suid-Afrikaanse burgers in 2001 in die Verenigde Koninkryk gebly, Statistics South Afica - Comparative Assessment of Data on Self-Declared Emigration, 2002 Update
- ^ Statistics New Zealand - QuickStats about Culture and Identity
- ^ Glück, H. (ed.): Metzler Lexikon Sprache, pages 472, 473. Stuttgart, Weimar: Metzler, 2000 (entries Niederdeutsch and Niederfränkisch)
- ^ Raidt, Edith H.: Afrikaans en sy Europese Verlede. Kaapstad: Nasou Beperk 1991, bl. 230
- ^ Raidt, Edith H.: Afrikaans en sy Europese Verlede. Derde hersiene en uitgebreide uitgawe. Kaapstad: Nasou 1991, bl. 171
- ^ van der Merwe H.J.J.M.: Herkoms en Ontwikkeling van Afrikaans. Afrikaanse Pers-Boekhandel: Johannesburg 1970, bl. 69
- ^ Changuion, A.N.E.: De Nederduitsche Taal in Zuid-Afrika Hersteld. Kaapstad: Richert Pike 1844
- ^ Van Rensburg, Christo (red.): Afrikaans in Afrika. Pretoria: J.L. van Schaik Akademies 1997, bl. 43
- ^ Van Rensburg (1997), bl. 45
- ^ Raidt (1991), bl. 248
- ^ Raidt (1991), bl. 255
- ^ Raidt (1991), bl. 254
- ^ Raidt (1991), bl. 255
- ^ Raidt (1991), bl. 177
- ^ Scholtz, J. du P.: Afrikaans uit die vroeë tyd. Kaapstad: Nasou Beperk 1965, bl. 97
- ^ Raidt (1991), bl. 180
- ^ Raidt (1991), bl. 181
- ^ Raidt (1991), bl. 181
- ^ Raidt (1991), bl. 182
[wysig] Eksterne skakels
[wysig] Algemene inligting
- Omniglot-arikel oor Afrikaans
- Ethnologue-verslag oor Afrikaans
- Afrikaans.be - Webblad vir die gebruik, bevordering en uitbreiding van Afrikaans in België en Nederland
- Tydskrif vir Nederlands & Afrikaans
[wysig] Ontstaan en geskiedenis van Afrikaans
- Afrikaans is Amsterdams! Nederlandse artikel in Taalschrift - Tydskrif oor taal en taalbeleid
- Nederlands se Afrikaanse Kreool-kinders
- Meertaligheid in 'n kosmopolitaanse gemeenskap - gevalle studie van Distrik Ses (Frans: Le multilinguisme dans une société cosmopolite : le cas de District Six)
- S.J. du Toit se Afrikaans/Engelse woordeboek uit 1902
[wysig] Taalhulpmiddels
- Gratis en vrye Afrikaanse speltoetser vir OpenOffice, Mozilla Firefox en Mozilla Thunderbird
- Gratis Afrikaanse speltoetser vir MSOffice 2000/XP/2003
- Kommersiële Afrikaanse speltoetser, tesourus en woordafbreker
- Afrikaanse sleutelbord
- Afrikaanse lesse op die net
- Goudmyn vir Afrikaans-onderwysers - Webruimte vir Afrikaans-onderwysers by die Universiteit van Pretoria
[wysig] Sagteware in Afrikaans
- Mozilla Firefox - webblaaier
- Mozilla Thunderbird - e-posprogram
- OpenOffice.org - kantoorsuite
- Translate.org.za - 'n Projek om vrye en oopbronsagteware in Afrikaans en ander Suid-Afrikaanse tale te vertaal
- Pootle - aanlyn vertaling van Afrikaanse oopbronsagteware
[wysig] Afrikaanse kultuur verwante skakels
- FAK
- Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns
- Huis der Nederlanden Nederlands-Vlaams-Afrikaanse kultuursentrum
- Storiewerf oor kinder- en jeugboeke
- www.voortrekkers.org.za Amptelike webblad van Die Voortrekkers
[wysig] Afrikaans in die buiteland
- Afrikaans.be 'n Webblad vir die gebruik, bevordering en uitbreiding van Afrikaans in België en Nederland.
- Euro-Afrikaans Afrikaans in Europa by die Departement Nederlandistik, Universiteit van Wene
- Die Afrikaanse Klub van Nieu-Seeland
- Die Roepstem 'n Nederlandse inisiatief om die Afrikaanse en die Nederlandse taalwêreld saam te bring
- Afrikaans hoort by Nederlands met besprekingsforum
| Indo-Europese tale: Germaanse tale | ||
|---|---|---|
| Noord-Germaanse tale: | ||
| Deens | Faroëes | Nynorsk en Bokmål (Noors) | Yslands | Sweeds | ||
| Wes-Germaanse tale: | ||
| Afrikaans | Duits | Engels | Fries | Jiddisj | Luxemburgs | Nederlands | Nedersaksies | Skots | ||
| Oos-Germaanse tale: | ||
| Boergondies | Goties | Vandaals | ||
