Project Gutenberg

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Broom icon.svg Hierdie artikel moet skoongemaak of andersins verbeter word.
Hierdie artikel voldoen nie tans aan die hoë gehaltestandaarde waarna Wikipedia streef nie. Voel vry om self in te spring en verbeterings te maak, en verwyder hierdie kennisgewing ná die tyd. Vir meer hulp, sien die redigeringshulp. Daar is moontlik kommentaar in die artikel of op die besprekingsblad oor wat verbeter moet word.
Kenteken
Michael Stern Hart en Gregory Newby tydens die HOPE-konferensie in 2006.

Project Gutenberg is 'n poging deur vrywilligers om kulturele materiaal, grootliks boeke, in digitale vorm om te sit, en sodoende 'n digitale biblioteek van sogenaamde e-boeke of elektroniese boeke tot stand te bring en te versprei. Michael S. Hart het hierdie oudste digitale biblioteek in 1971 gestig. Die meeste items in die versameling is volledige tekste uit die openbare domein. Die projek beoog om hierdie tekste so vrylik moontlik beskikbaar te stel in langdurige ope formaat vir amper enige rekenaar of e-leser. Daar is vele geaffilieerde projekte om addisionele streeks- en taal-spesifieke inhoud vry te stel. Geskandeerde publikasies wemel gewoonlik van foute, en meeste van PG se werk word vrywilliglik deur Distributed proofreaders versorg, om te verseker dat die gehalte so hoog moontlik bly.

Hart, terwyl hy nog gestudeer het, kon universiteits-rekenaartyd [1] grootskaals gebruik om hierdie projek op die been te bring. Hart vertel dat hy graag hierdie gawe wou "teruggee" in die vorm van iets wat van groot waarde geskat sou word. Sy oorspronklike doel was om die tien-duisend mees nageslaande boeke openbaar beskikbaar te maak teen min of geen koste, hopelik teen die einde van die twintigste eeu.[2]

Hart het geglo dat rekenaars in die toekoms beskikbaar sou wees vir die algmene publiek; hy besluit toe om letterkundige werke gratis te begin beskikbaar stel. Hy het sy eie kopie van die Verenigde State se Verklaring van Onafhanklikheid gebruik om die eerste Projek Gutenberg e-teks te skep.

Hy het die projek vernoem na Johannes Gutenberg, die vyftiende-eeuse Duitse drukker.

Teen middel-1990, met vrywille hulp, het hy die materiaal begin inskandeer (tot 1989 is dit nog per hand ingetik) toe optiese karakter-herkennings sagteware bruikbaar begin word het.[3] Volgens 'n reëling met Carnegie Mellon University, het die universiteit die finansies van die projek begin administreer.

Beginnende in 2004, het 'n verbeterde aanlyn-katalogus dit vergemaklik om die Project Gutenberg materiaal te gebruik.

Project Gutenberg se stigter, Michael Hart, is op 6 September 2011 op 64 oorlede, tuis in Urbana, Illinois.[4]

Geaffilieerde Organisasies[wysig]

Charles Franks het Distributed proofreaders (DP) in 2000 op die been gebring. Dit het die proeflees van die geskandeerde materiaal oor die internet oor baie vrywilligers versprei. Hierdeur is die aantal en verskeidenheid van tekste beskikbaar vanaf Projek Gutenberg heelwat verhoog. Dit was ook heelwat makliker vir nuwe vrywilligers om by hierdie projek betrokke te raak. DP is amptelik geaffilieer aan Projek Gutenberg in 2002.[5] Teen 2007 beslaan die meer as tien duisend boeke vanaf DP amper een-derde van die bykans 42 000 boeke in Projek Gutenberg.

Omvang van versameling[wysig]

Groei van Projek Gutenberg vrystellings vanaf 1994 tot 2008.

In Februarie 2013 beweer Projek Gutenberg dat daar meer as 42 000 items in hul versameling is, waarby 'n gemiddeld van oor die vyftig nuwe e-boeke elke week gevoeg word.[6] Dit is hoofsaaklik letterkundige werke uit die Westerse kultuur-tradisie. Benewens literatuur soos romans, digkuns, kortverhale en drama, het Projek Gutenberg ook kookboeke, naslaanwerke en nommers van tydskrifte.[7] Die versameling bevat ook 'n klompie nie-teks items soos klank- en musiek-notasielêers.[8]

Die meeste vrystellings is in Engels, maar daar is ook aansienlike hoeveelhede in baie ander tale. Teen Februarie 2013 is Frans, Duits, Fins, Nederlands, Portugees en Sjinees van die bes-verteenwoordige tale.[9]

Waar moontlik is Gutenberg vrystellings beskikbaar in plain text, bestaande uit hoofsaaklik US-ASCII character encoding maar dikwels uitgebrei na ISO-8859-1 (benodig, byvoorbeeld, vir spesiale karakters in ander tale). Afgesien van die vereiste dat tekste kopiereg-vry moet wees, het Michael Hart dit voorop gestel dat 'n Latin (karakterstel) teks-weergawe van die vrystelling beskikbaar moet wees, want hy het geglo dat hierdie formaat mees waarkynlik in die verre toekoms nog leesbaar sal wees.[10] Die aansienlike versameling tekste uit Oos-Asië, soos Sjinees an Japannees, noop die gebruik van UTF-8 ook.

Wanneer vrywilligers ander formate produseer word die ook vrygestel. Die mees algemene is HTML. Daar is soms 'n aanvraag na meer gevorderde formate, maar praktiese oorwegings sluit hulle partykeer uit. Projek Gutenberg het twee opsies vir meester-formate waaruit alle ander lêers gegenereer kan word – aangepaste weergawes van die Text Encoding Initiative standaard sedert 2005,[11] and reStructuredText, since 2011.[12]

Ideale[wysig]

In 2004 het Michael Hart gesê, "Die roeping van Projek Gutenberg is eenvoudig: 'Om die skep en verspreiding van e-boeke aan te moedig'".[13] Sy doel was, "om soveel moontlike e-boeke in soveel formate as moontlik te lewer vir die hele wêreld om in soveel moontlike tale te lees".[9] So ook, is 'n projek-slagspreuk om "die beletsels van onkunde en ongeletterdheid te vernietig",[14] aangesien die vrywilligers beoog om geletterdheid en waardering vir letterkundige erfenisse te vestig, presies soos openbare biblioteke aan die einde van negentiende eeu begin doen het.[15][16]

Projek Gutenberg is doelbewus gedesentraliseer. As 'n voorbeeld, is daar nie 'n keuringsbeleid wat voorskryf watter tekste bygevoeg moet word nie. Individuele vrywilligers werk met wat hulle wil, of met wat hulle beskikbaar het. Die Projek Gutenberg versameling se doel is om items op die lang duur te bewaar, sodat dit nie deur een spesifieke ongeluk verlore kan gaan nie. Om dit te weeg te bring, word van die hele versameling gereeld terugvalkopieë gemaak, en mirrored op verkillende plekke.[[Kategorie:Artikels met stellings wat verwysing ontbreek sedert {{{datum}}}]][verwysing benodig]

Kopiereg[wysig]

Projek Gutenberg bevestig die status van hul e-boeke baie noukeurig volgens die kopiereg-wet in die Verenigde State. Materiaal word slegs bygevoeg tot hulle argief na die kopiereg uitgeklaar is; hierdie uitklarings word bewaar vir latere verwysing. Projek Gutenberg eis nie nuwe kopiereg op die titels wat hulle vrystel nie. Hulle moedig egter gratis duplisering en verspreiding aan.[9]

Meeste boeke in die Projek Gutenberg versameling word as openbare domein boeke versprei onder die Verenigde State se kopiereg-wet. Die lisensie-voorwaardes wat tot elke boek gevoeg word, beperk wat met die boek gedoen kan word (soos verspreiding in veranderde vorm, of met kommersiële bedoelings) mits die Projek Gutenberg handelsmerk gebruik word. As die lisensie-voorwaardes uitgehaal word, en die handelsmerk nie gebruik word nie, is daar geen beperkings op die hergebruik van die tekste nie.

Projek Gutenberg versprei sommige nadruk-verbode tekste met toestemming. Hulle word verder beperk soos deur die kopiereg-houer bepaal.[[Kategorie:Artikels met stellings wat verwysing ontbreek sedert {{{datum}}}]][verwysing benodig]

Kritiek[wysig]

Die teks het lyne van 65-70 karakters, en elke nuwe paragraaf word voorafgegaan deur 'n blanko-lyn. Die teks is dus toeganklik vir enigiemand met 'n teks-leser; dit is egter redelik futloos.[17]

Alhowel die Projek Gutenberg materiaal waardevolle voorbeelde is van publikasies oor etlike eeue, is daar probleme met taalkundige ontledings. Die transkribeerder het dalk materiaal verander volgens redaksie-reëls, of om ooglopende drukfoute uit te skakel. Selfs die spelling kon gemoderniseer gewees het (alhoewel die bedoeling van Projek Gutenberg,[18] en van Distributed proofreaders,[19] is om die oorspronklike text en formattering waar moontlik te behou. As mens dus ouer grammatikale gebruike probeer navors, kan daar probleme wees. Dit is ook moontlik dat sekere versamelde werke dalk meer vertoonwoordig is as ander (soos Charles Dickens).[20]

'n Nuwe onderneming, in Maart 2004, van Michael Hart en John S. Guagliardo[21] om goedkoop materiaal te verskaf, by name Projek Gutenberg 2 (PG II), het 'n geskil onder PG vrywilligers ontketen, oor die hergebruik van die Projek se handelsmerk vir 'n kommersiële onderneming.[22]

Geaffilieerde projekte[wysig]

Geaffilieerde projekte is onafhanklike organisasies, met dieselfde ideale, wat toestemming verleen is om die Project Gutenberg handelsmerk te gebruik. Hulle het dikwels 'n besondere nasionale of taal-fokus.[23]

Lys van geaffilieerde projekte[wysig]

Sien ook[wysig]

Sjabloon:Div col

Sjabloon:Div col end

Verwysings[wysig]

  1. Michael S. Hart (August 1992). “Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg”. URL besoek op 5 December 2006.
  2. Day, B. H.; Wortman, W. A. (2000). Literature in English: A Guide for Librarians in the Digital Age. Chicago: Association of College and Research Libraries, 170. ISBN 0-8389-8081-3. 
  3. Vara, Vauhini, "Project Gutenberg Fears No Google", Wall Street Journal, 5 December 2005. URL besoek op 15 August 2007.
  4. Michael_S._Hart”. Project Gutenberg: 6 September 2011. URL besoek op 25 September 2011.
  5. Staff (August 2007). “The Distributed Proofreaders Foundation”. Distributed proofreaders. URL besoek op 10 August 2007.
  6. Volgens gutindex-2006, was daar 1 653 nuwe Projek Gutenberg items aangewin in die eerste 33 weke van 2006; en dit gee 'n weeklikse gemiddeld van 50.09. Dit sluit uit aanwinste aan geaffilieerde projekte.
  7. For a listing of the categorized books, see: Staff (28 April 2007). “Category:Bookshelf”. Project Gutenberg. URL besoek op 18 August 2007.
  8. http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/
  9. 9,0 9,1 9,2 Thomas, Jeffrey (20 June 2007). “Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy”. U.S. Department of State, Bureau of International Information Programs. URL besoek op 20 August 2007.
  10. Verskeie Projek Gutenberg FAQs verwys hierna. Kyk, byvoorbeeld, na: Staff. “File Formats FAQ”. URL besoek op 2 November 2012.
  11. The Guide to PGTEI”. Project Gutenberg: 12 April 2005. URL besoek op 7 February 2013.
  12. The Project Gutenberg RST Manual”. Project Gutenberg: 25 November 2010. URL besoek op 8 February 2013.
  13. Citefout: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named hart1
  14. The Project Gutenberg Weekly Newsletter”. Project Gutenberg: 10 December 2003. URL besoek op 8 June 2008.
  15. Perry, Ruth (2007). “Postscript about the Public Libraries”. Modern Language Association. URL besoek op 20 August 2007.
  16. Lorenzen, Michael (2002). “Deconstructing the Philanthropic Library: The Sociological Reasons Behind Andrew Carnegie's Millions to Libraries”. Modern Language Association. URL besoek op 20 August 2007.
  17. Boumphrey, Frank (July 2000). “European Literature and Project Gutenberg”. Cultivate Interactive. URL besoek op 15 August 2007.
  18. Gutenberg Volunteers FAQ — See V.54”. [1]: 18 January 2009.
  19. Proofreaders FAQ — What do i do with mistakes in the text ?”. pgdp.net: 18 January 2009.
  20. Hoffmann, Sebastian (2005). Grammaticalization And English Complex Prepositions: A Corpus-based Study, 1st, Routledge. ISBN 0-415-36049-8. OCLC 156424479. 
  21. Executive director of the World eBook Library.
  22. Hane, Paula (2004). “Project Gutenberg Progresses”. Information Today 21 (5). Besoek op 20 August 2007.
  23. Staff (17 July 2007). “Gutenberg:Partners, Affiliates and Resources”. Project Gutenberg. URL besoek op 20 August 2007.
  24. Staff. “PG-EU”. URL besoek op 20 August 2007.
  25. Staff (24 January 2007). “Project Gutenberg of Australia”. URL besoek op 10 August 2006.
  26. Project Gutenberg Canada”. URL besoek op 20 August 2007.
  27. Staff (2004). “Project Gutenberg Consortia Center”. URL besoek op 20 August 2007.
  28. Staff (1994). “Projekt Gutenberg-DE”. Spiegel Online. URL besoek op 20 August 2007.
  29. Staff (2005). “Project Gutenberg Europe”. EUnet Yugoslavia. URL besoek op 20 August 2007.
  30. Kirps, Jos (22 May 2007). “Project Gutenberg Luxembourg”. URL besoek op 20 August 2007.
  31. Riikonen, Tapio (28 February 2005). “Projekti Lönnrot”. URL besoek op 20 August 2007.
  32. Staff. “Project Gutenberg of the Philippines”. URL besoek op 20 August 2007.
  33. Project Gutenberg Russia”. URL besoek op 5 April 2012.
  34. Self-Gutenberg Project”. URL besoek op 2012.
  35. Staff. “Project Gutenberg of Taiwan”. URL besoek op 5 April 2009.

Eksterne skakels[wysig]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons het meer media verwant aan:
Project Gutenberg (kategorie)

Sjabloon:Spoken Wikipedia

Sjabloon:Ebooks Sjabloon:Use dmy dates