Salpetersuur

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Nitric-acid-2D-dimensions.png
Chemiese model
Nitric-acid-3D-vdW-A.png
Resonansie-ruimtegevulde model van salpetersuur
Nitric-acid-3D-balls-B.png
Bal-en-stokkie model
Rooi = suurstof
Blou = stikstof
Wit = waterstof
GHS-pictogram-acid.svg
BYTEND - GEVAARLIK

Salpetersuur (Engels: Nitric acid of salpetre acid) is 'n baie sterk minerale bytsuur met die molekulêre formule HNO3. Die suiwer verbinding is 'n kleurlose, viskeuse vloeistof, maar ouer monsters is geneig om 'n gelerige skynsel te vertoon as gevolg van die terugval na oksiedes van stikstof en water.

Die meeste kommersieël-beskikbare salpetersuur het 'n konsentrasie van 68%. Indien die oplossing meer as 86% HNO3 bevat, word daarna verwys as rokende salpetersuur. Afhangende van die hoeveelheid stikstofdioksied teenwoordig, word die rokende salpetersuur verder geëin as wit rokende salpetersuur, of rooi rokende salpetersuur, teen konsentrasies bo 95%.

Laboratoriumvervaardiging[wysig]

Salpetersuur kan in die laboratorium gesintetiseer word deur die verhitting van koper(II) nitraat. Die reaksie lewer die gasse stikstofdioksied en suurstof op, wat dan deur water herlei word om salpetersuur te gee.

2 Cu(NO3)2 → 2 CuO(s) + 4 NO2(g) + O2(g)

Fisiese eienskappe[wysig]

Fisiese eienskappe van HNO3/H2O-mengsels in toenemende konsentrasies teen 20 °C en 1,013 bar [1]
Massa % HNO3 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100
Digtheid
(g/cm3)
1,00 1,05 1,12 1,18 1,25 1,31 1,37 1,42 1,46 1,48 1,513
Viskositeit
(mPa·s)
1,00 1,04 1,14 1,32 1,55 1,82 2,02 2,02 1,84 1,47 0,88
Smeltpunt (°C) 0 −7 −17 −36 −30 −20 −22 −41 −39 −60 −42
kookpunt (°C) 100,0 101,2 103,4 107,0 112,0 116,4 120,4 121,6 116,6 102,0 86,0
Parsiële druk (HNO3) (mbar) 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,3 1,2 3,9 14,0 36,0 60,0
Parsiële druk (H2O) (mbar) 23,3 22,6 20,2 17,6 14,4 10,5 6,5 3,5 1,2 0,3 0,0
HNO3 (mol/l) 1,7 3,6 5,6 7,9 10,4 13,0 15,8 18,5 21 24,01

Gebruike[wysig]

Die hoofgebruik vir salpetersuur is in die vervaardiging van kunsmis. Die salpetersuur word met ammoniak geneutraliseer om ammoniumnitraat te vorm. Hierdie aanwending verbruik 75–80% van die 26 miljoen ton wat jaarliks geproduseer word (1987).

Ander aanwendings is in die vervaardiging van plofstowwe, nylonvoorlopers en ander spesialis-organiese verbindings. [1]

Verwysings[wysig]

  1. 1,0 1,1 Michael Thiemann, Erich Scheibler, Karl Wilhelm Wiegand, "Nitric Acid, Nitrous Acid, and Nitrogen Oxides" in Ullmann Encyclopedia of Industrial Chemistry 2005, Wiley-VCH, Weinheim.
Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal.